Skuteczne metody antykoncepcji – porównanie skuteczności

Wybór metody antykoncepcji powinien uwzględniać stan zdrowia, przyjmowane leki, przyszłą płodność, akceptację potencjalnych skutków ubocznych oraz ochronę przed chorobami przenoszonymi drogą płciową [[5]](#source-5). Podstawy omawia artykuł Antykoncepcja – co to jest i jaką formę wybrać. Tekst nie zastępuje indywidualnej konsultacji.

• Implant i wkładki wewnątrzmaciczne mają mniej niż 1% niepowodzeń w pierwszym roku typowego stosowania [[1]](#source-1).
• Tabletki, plastry antykoncepcyjne i krążki dopochwowe mają według CDC około 7% niepowodzeń w pierwszym roku typowego stosowania [[1]](#source-1).
• Prezerwatywa jest mniej skuteczna w zapobieganiu ciąży niż metody długodziałające, ale pomaga chronić przed HIV i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.
• Metody naturalne wymagają systematycznej obserwacji cyklu, a ich skuteczność zależy od techniki i regularności stosowania.
• Po stosunku bez zabezpieczenia można rozważyć antykoncepcję awaryjną [[8]](#source-8).

Szerszy przegląd zawiera poradnik Metody antykoncepcji, a dodatkowe informacje o antykoncepcji znajdują się w kompendium Medicept.

Wskaźnik Pearla określa liczbę ciąż na 100 kobieto-lat stosowania metody. Im jest niższy, tym mniej ciąż odnotowano w analizowanej grupie [[2]](#source-2). Wynik zależy jednak od populacji, czasu obserwacji i metodologii badania.

Odsetek niepowodzeń w pierwszym roku, którym posługuje się CDC, nie jest tym samym co wskaźnik Pearla. Oznacza odsetek użytkowniczek, u których doszło do ciąży w ciągu pierwszego roku typowego stosowania daną metodą [[1]](#source-1). Tych miar nie należy bezpośrednio utożsamiać.

Stosowanie idealne oznacza prawidłowe używanie metody za każdym razem. Stosowanie typowe obejmuje pominięcie tabletki, opóźnienie dawki, błąd w użyciu prezerwatywy czy niewłaściwą interpretację cyklu. Różnica jest najmniejsza przy metodach niezależnych od regularnego stosowania przez użytkownika.

Dane CDC dotyczą niepowodzeń w pierwszym roku typowego stosowania. Nie są indywidualną prognozą, lecz pomagają porównać najpopularniejsze metody zapobiegania ciąży na wspólnej zasadzie [[1]](#source-1).

Metoda antykoncepcyjnaNiepowodzeniaZależność od użytkownikaImplantok. 0,1%bardzo małaWkładka hormonalnaok. 0,1–0,4%bardzo małaWkładka miedzianaok. 0,8%bardzo małaZastrzyk antykoncepcyjnyok. 4%terminowe dawkiTabletki antykoncepcyjneok. 7%codzienne przyjmowaniePlaster antykoncepcyjnyok. 7%terminowa wymianaKrążek dopochwowyok. 7%przestrzeganie schematuPrezerwatywa zewnętrznaok. 13%użycie przy każdym stosunkuDiafragmaok. 17%prawidłowe założeniePrezerwatywa wewnętrznaok. 21%użycie przy każdym stosunkuŚrodki plemnikobójczeok. 21%użycie przy każdym stosunkuObserwacja płodnościok. 2–23%zależna od techniki

Stosunek przerywany także jest silnie zależny od użytkownika, nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową i jest mniej przewidywalny niż odwracalne metody antykoncepcji o długim działaniu. Świadomy wybór nie polega jednak na wskazaniu jednej metody jako właściwej dla wszystkich.

System hormonalny uwalnia lewonorgestrel, zagęszcza śluz szyjki macicy, utrudnia funkcjonowanie plemników i ścieńcza endometrium. Wkładka miedziana uwalnia jony miedzi zaburzające ruch i funkcję plemników oraz zapłodnienie [[3]](#source-3).

WHO podaje, że wkładki hormonalne działają 3–8 lat, a miedziane do 10–12 lat, zależnie od wyrobu. Oba rodzaje powodują mniej niż jedną ciążę na 100 użytkowniczek w pierwszym roku. Po usunięciu płodność wraca bez opóźnienia [[3]](#source-3). Założenie wymaga kwalifikacji i wykonania przez uprawnionego, przeszkolonego pracownika medycznego.

Implant uwalnia progestagen, hamuje owulację i zagęszcza śluz szyjkowy. CDC podaje około 0,1% niepowodzeń w pierwszym roku typowego stosowania [[1]](#source-1). Dopuszczony czas działania zależy od konkretnego produktu i aktualnej dokumentacji rejestracyjnej, dlatego termin wymiany należy sprawdzić w dokumentacji założonego implantu.

Antykoncepcja hormonalna obejmuje środki zawierające estrogen i progestagen oraz metody wyłącznie progestagenowe. Ich skuteczność zależy od rodzaju metody i przestrzegania schematu. Konkretną metodę należy dobrać według przeciwwskazań, preferencji oraz możliwości systematycznego stosowania.

Dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna przede wszystkim hamuje owulację. To forma antykoncepcji hormonalnej, której skuteczność zależy od prawidłowego stosowania. Tabletki jednoskładnikowe zagęszczają śluz szyjkowy, a zależnie od zawartego progestagenu mogą również hamować owulację [[4]](#source-4). WHO szacuje 4–7 ciąż na 100 użytkowniczek rocznie przy typowym i około jednej przy prawidłowym stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych [[4]](#source-4).

Opóźnienie lub pominięcie dawki może osłabić ochronę. Postępowanie zależy od produktu i miejsca w schemacie; wyjaśnia je poradnik jak brać tabletki antykoncepcyjne, lecz pierwszeństwo mają aktualna ulotka i ChPL stosowanego preparatu.

Zastrzyki antykoncepcyjne należą do środków antykoncepcyjnych zawierających progestagen. Zastrzyk antykoncepcyjny jest metodą progestagenową podawaną w ustalonych odstępach. CDC wskazuje około 4% niepowodzeń w pierwszym roku typowego stosowania [[1]](#source-1). Powrót owulacji po zakończeniu może być opóźniony. Przyrost masy ciała bywa zgłaszany podczas stosowania niektórych zastrzyków, ale ocenę związku, korzyści i skutków ubocznych należy przeprowadzać indywidualnie.

Stosowanie metod hormonalnych wymaga uwzględnienia interakcji, potencjalnego ryzyka zakrzepowego i ryzyka powikłań. Możliwe skutki uboczne obejmują zmiany krwawień, nudności, bóle głowy, tkliwość piersi lub zmiany nastroju, ale nie występują u wszystkich [[4]](#source-4).

Prezerwatywy i diafragma tworzą barierę utrudniającą plemnikom dotarcie do komórki jajowej. W przypadku prezerwatyw ich skuteczność zależy od prawidłowego użycia przy każdym stosunku. CDC podaje około 13% niepowodzeń dla prezerwatywy zewnętrznej, 17% dla diafragmy i 21% dla prezerwatywy wewnętrznej w pierwszym roku typowego stosowania [[1]](#source-1).

Prawidłowo i konsekwentnie stosowana prezerwatywa lateksowa pomaga ograniczyć ryzyko HIV i innych chorób przenoszonych drogą płciową, choć nie eliminuje go całkowicie. Jednoczesne używanie prezerwatywy zewnętrznej i wewnętrznej nie jest zalecane z powodu ryzyka uszkodzenia przez tarcie.

Naturalne metody nie ingerują w gospodarkę hormonalną organizmu. Metoda termiczna opiera się na pomiarach temperatury; metoda objawowo-termiczna korzysta też z obserwacji śluzu szyjkowego. Obejmują obserwację śluzu szyjkowego, obliczenia kalendarzowe oraz pomiary podstawowej temperatury ciała. Metoda objawowo-termiczna łączy kilka wskaźników płodności [[7]](#source-7).

W dniach płodnych para powstrzymuje się od współżycia dopochwowego albo używa bariery. Skuteczność metod naturalnych zależy od przeszkolenia, systematyczności i interpretacji wyników; CDC podaje zakres 2–23% niepowodzeń [[1]](#source-1). Nieregularne krwawienia, gorączka, perimenopauza, okres poporodowy i karmienie piersią mogą utrudniać obserwacje [[7]](#source-7).

Wybierając daną metodę, warto omówić jej skuteczność i ryzyko powikłań. Wygoda stosowania również ma znaczenie. Wybór odpowiedniej metody antykoncepcji obejmuje nie tylko skuteczność, ale też wygodę stosowania, stan zdrowia, plany dotyczące ciąży i akceptację działań niepożądanych. Osoba chcąca ograniczyć ryzyko błędu może preferować antykoncepcję długoterminową, a potrzebująca ochrony przed zakażeniami – prezerwatywę.

Po 40. roku życia należy uwzględnić palenie, migrenę, nadciśnienie, otyłość, choroby sercowo-naczyniowe i perimenopauzę. Więcej wyjaśnia artykuł Antykoncepcja po 40. Sam wiek nie wyklucza automatycznie każdej metody hormonalnej [[5]](#source-5).

Celem konsultacji jest wybranie metody najlepiej dopasowanej do indywidualnych potrzeb, zdrowia i planów pacjentki, z poszanowaniem jej świadomego wyboru.

Przed rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej lekarz ocenia choroby, migrenę, ciśnienie, palenie, leki i potencjalne ryzyko zakrzepowe. Przed metodą złożoną potrzebny jest pomiar ciśnienia; przed wkładką – badanie dwuręczne i ocena szyjki macicy. Pozostałe badania zależą od wywiadu [[6]](#source-6).

Kontrola pozwala omówić tolerancję, nowe choroby i leki. Praktyczne informacje zawiera artykuł Używasz antykoncepcji hormonalnej? Badaj się!.

Estrogen może być przeciwwskazany między innymi przy migrenie z aurą, części chorób zakrzepowo-zatorowych i ciężkim nadciśnieniu. Temat rozwija poradnik o tym, jaka może być rozważana antykoncepcja przy zakrzepicy [[5]](#source-5).

Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie, jednostronny obrzęk kończyny albo nagłe zaburzenia neurologiczne wymagają pilnej pomocy medycznej.