Paracetamol a tabletki antykoncepcyjne – czy jest się czego obawiać?

Nie oznacza to, że wszystkie możliwe interakcje lekowe można ignorować. Działanie tabletek antykoncepcyjnych i ich skuteczność zależą także od regularności przyjmowania, prawidłowego wchłaniania oraz stosowania innych leków i preparatów ziołowych.

• Paracetamol stosowany zgodnie z ulotką nie powinien osłabić działania tabletki antykoncepcyjnej.
• Nie ma standardowego zalecenia, aby przy jednoczesnym stosowaniu paracetamolu i tabletki antykoncepcyjnej zachowywać między nimi specjalny odstęp czasowy.
• Złożona tabletka antykoncepcyjna jest skuteczna w ponad 99% przy prawidłowym stosowaniu, ale jej skuteczność jest niższa, gdy tabletki nie są przyjmowane zgodnie z zaleceniami [2].
• Wymioty i nasilona biegunka mogą utrudniać wchłanianie tabletki antykoncepcyjnej i czasowo zmniejszyć ochronę antykoncepcyjną [1].
• Niektóre leki przeciwpadaczkowe, rifampicyna, rifabutyna oraz ziele dziurawca mogą obniżać skuteczność tabletek antykoncepcyjnych [4].
• Leki przeczyszczające nie osłabiają automatycznie antykoncepcji. Znaczenie ma przede wszystkim wystąpienie nasilonej biegunki.

• antykoncepcji hormonalnej
• dostępnych metod
• recepta online

W typowej sytuacji odpowiedź brzmi: nie. Paracetamol nie jest lekiem indukującym enzymy wątrobowe w sposób, który miałby przyspieszać metabolizm hormonów i obniżać skuteczność antykoncepcji hormonalnej.

Informacje produktowe złożonych tabletek zawierających etynyloestradiol wskazują wręcz, że acetaminofen może zwiększać ekspozycję na etynyloestradiol, prawdopodobnie przez wpływ na jego sprzęganie [1]. W podobnym kontekście wymieniana jest witamina C, czyli kwas askorbinowy. Nie oznacza to, że paracetamol albo witamina C zwiększają skuteczność antykoncepcji ani że wymagają zmiany dawki leku hormonalnego. Oznacza natomiast, że teza, iż paracetamol ma osłabić działanie tabletki antykoncepcyjnej przez przyspieszenie eliminacji hormonów, nie znajduje potwierdzenia w aktualnej informacji produktowej.

Dlatego samo przyjęcie paracetamolu nie jest wskazaniem do stosowania dodatkowej metody antykoncepcji. Znacznie większe znaczenie dla działania antykoncepcji mają pominięte dawki, wymioty, nasilona biegunka oraz określone interakcje z innymi lekami.

Zaburzenia ze strony układu pokarmowego mogą mieć większe znaczenie dla skuteczności tabletek antykoncepcyjnych niż sam paracetamol. Przy przedłużających się wymiotach lub biegunce wchłanianie tabletki antykoncepcyjnej może być niepełne i mogą być potrzebne dodatkowe metody zabezpieczenia zgodnie z instrukcją dotyczącą konkretnego preparatu [1].

Leki przeczyszczające i inne specyfiki wzmagające perystaltykę jelit nie osłabiają automatycznie działania tabletek antykoncepcyjnych. Kluczowe jest to, czy ich stosowanie prowadzi do nasilonej biegunki, która może utrudniać prawidłowe wchłanianie doustnego leku hormonalnego.

Dobrym przykładem jest senes. Nie wykazano, aby sam senes bezpośrednio zmniejszał wchłanianie hormonów z tabletki antykoncepcyjnej. Może jednak powodować biegunkę. NHS wskazuje, że przy ciężkiej biegunce trwającej ponad 24 godziny ochrona zapewniana przez złożoną lub jednoskładnikową tabletkę może być niewystarczająca [7].

Nieco inaczej wygląda kwestia babki płesznik, czyli ispaghuli. Preparaty z babką płesznik mogą wpływać na wchłanianie innych doustnych leków, witamin i suplementów, dlatego NHS zaleca stosowanie ich ponad godzinę przed albo po innych lekach [8]. Nie ma jednak mocnych danych pozwalających stwierdzić, że babka płesznik sama w sobie osłabia działanie antykoncepcji hormonalnej.

Niektóre leki rzeczywiście mogą osłabiać działanie tabletek antykoncepcyjnych. Dotyczy to między innymi wybranych leków przeciwpadaczkowych, takich jak fenytoina, karbamazepina, topiramat czy okskarbazepina, oraz rifampicyny i rifabutyny, czyli leków przeciwgruźliczych. Substancje te mogą przyspieszać metabolizm wątrobowy hormonów i obniżać skuteczność antykoncepcyjną [4].

Nie dotyczy to jednak wszystkich antybiotyków. CDC podaje, że większość antybiotyków o szerokim spektrum nie wpływa na skuteczność działania tabletek antykoncepcyjnych [4]. Sam fakt, że antybiotyk jest wykorzystywany w leczeniu zakażeń wywołanych przez wrażliwe na niego drobnoustroje – na przykład w zakażeniu dróg oddechowych czy zapaleniu ucha środkowego – nie przesądza o interakcji z antykoncepcją. Znaczenie ma konkretna substancja czynna, a nie samo działanie bakteriobójcze leku.

Z tego samego powodu podczas kuracji antybiotykowej nie należy automatycznie zakładać, że potrzebna jest dodatkowa ochrona. Istotnymi wyjątkami są między innymi rifampicyna i rifabutyna [4].

Leki przeciwgrzybicze stosowane w terapii zakażeń grzybiczych nie wykazały klinicznie istotnego zmniejszenia skuteczności złożonej antykoncepcji [4]. Również leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI nie są uznawane za typową przyczynę osłabienia skuteczności doustnej antykoncepcji hormonalnej [4].

Na preparaty ziołowe należy zwrócić uwagę przede wszystkim ze względu na ziele dziurawca. CDC wskazuje, że może ono zwiększać metabolizm estrogenów i progestagenów oraz potencjalnie zmniejszać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Opisywano również nieregularne krwawienia i możliwość wystąpienia owulacji [4]. Dotyczy to zarówno suplementów diety, jak i niektórych herbatek ziołowych zawierających dziurawiec.

Jeżeli poza lekami stosujesz suplementy, błonnik, preparaty roślinne albo znacząco zmieniasz sposób żywienia, warto analizować każdy przypadek osobno. W materiale czy dieta ma wpływ na antykoncepcję szerzej opisujemy znaczenie żywienia i wybranych składników w kontekście antykoncepcji hormonalnej.

Jeśli paracetamol jest przyjmowany z powodu przeziębienia lub na objawy grypy, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na skład równocześnie przyjmowanych produktów. Paracetamol znajduje się w wielu powszechnie stosowanych środkach przeciwbólowych, przeciwgorączkowych oraz wieloskładnikowych preparatach na infekcje. NHS zaleca, aby nie przyjmować równocześnie kilku leków zawierających paracetamol ze względu na ryzyko niezamierzonego przekroczenia dawki [6].

Kobiety sięgające po kilka preparatów z powodu przeziębienia powinny więc sprawdzić składniki zawarte w każdym z nich. Przy przyjmowanej antykoncepcji znaczenie może mieć również to, czy infekcji towarzyszą wymioty lub nasilona biegunka.