Antykoncepcja awaryjna: recepta online po konsultacji lekarskiej

W ramach konsultacji online lekarz ocenia wskazania, przeciwwskazania i bezpieczeństwo zastosowania antykoncepcji awaryjnej. Opłata dotyczy oceny medycznej. E-recepta może zostać wystawiona, jeśli lekarz uzna takie postępowanie za zasadne, ale może on również zalecić test ciążowy, badanie, inną metodę albo pilną wizytę stacjonarną.

• Tabletka dzień po przede wszystkim hamuje lub opóźnia owulację. Nie przerywa istniejącej ciąży i nie jest lekiem poronnym.
• Octan uliprystalu należy zastosować możliwie szybko, nie później niż w ciągu 120 godzin, czyli 5 dni, od stosunku.
• Lewonorgestrel według charakterystyki produktu leczniczego należy przyjąć możliwie szybko, najlepiej w ciągu 12 godzin i nie później niż w ciągu 72 godzin, czyli 3 dni.
• Wkładka miedziana założona przez specjalistę w odpowiednim terminie jest najskuteczniejszą metodą antykoncepcji awaryjnej.
• Żadna tabletka awaryjna nie gwarantuje uniknięcia ciąży i nie chroni przed kolejnymi stosunkami w tym samym cyklu.
• Antykoncepcja awaryjna nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Antykoncepcję awaryjną można rozważyć po odbyciu stosunku płciowego bez zabezpieczenia. Wskazaniem do pilnej oceny może być również pęknięcie prezerwatywy, jej zsunięcie, pominięcie tabletek antykoncepcyjnych, zbyt późne rozpoczęcie kolejnego opakowania, błąd podczas stosowania plastra lub krążka albo wydalenie wkładki.

Ryzyko niechcianej ciąży zależy od rodzaju stosowanej metody i szczegółów popełnionego błędu. Nie każde pominięcie tabletki oznacza takie samo ryzyko. Znaczenie mają między innymi skład preparatu, liczba pominiętych dawek, dzień cyklu lub blistra oraz to, czy wcześniej albo później doszło do kolejnego stosunku seksualnego.

Podczas konsultacji należy podać datę i przybliżoną godzinę niezabezpieczonego stosunku, informacje o pozostałych stosunkach w bieżącym cyklu, pierwszy dzień ostatniej miesiączki, typową długość cyklu oraz szczegóły dotyczące metody, która zawiodła. Jeżeli doszło do przemocy seksualnej, oprócz metody zapobiegania ciąży potrzebna może być pilna pomoc medyczna, profilaktyka zakażeń i wsparcie udzielone w bezpiecznych warunkach.

Doustna antykoncepcja awaryjna działa przede wszystkim przed wystąpieniem owulacji. Lewonorgestrel jest progestagenem, natomiast octan uliprystalu jest selektywnym modulatorem receptora progesteronowego. Obie substancje mogą opóźnić albo zahamować uwolnienie komórki jajowej. W przypadku octanu uliprystalu działanie może utrzymywać się bliżej wyrzutu hormonu luteinizującego niż przy lewonorgestrelu, jednak po owulacji nie należy oczekiwać skutecznego działania tabletki.

Nieprawidłowe jest opisywanie tabletki dzień po jako preparatu blokującego zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej w błonie śluzowej macicy. WHO wskazuje, że tabletki awaryjne zapobiegają ciąży przede wszystkim przez opóźnianie albo hamowanie owulacji. Nie służą do przerywania ciąży i nie zakończą ciąży już istniejącej.

Preparat zawierający 1,5 mg lewonorgestrelu należy przyjąć możliwie szybko, najlepiej w ciągu 12 godzin, lecz nie później niż po 72 godzinach od stosunku. Wraz z upływem czasu prawdopodobieństwo skutecznego zapobieżenia ciąży maleje.

Lewonorgestrel nie gwarantuje uniknięcia ciąży. Skuteczność antykoncepcji awaryjnej zależy między innymi od czasu przyjęcia, momentu owulacji, kolejnych stosunków oraz możliwych interakcji z lekami.

Wkładka miedziana może zostać założona przez lekarza ginekologa w ciągu 120 godzin od niezabezpieczonego stosunku. WHO uznaje ją za najskuteczniejszą dostępną metodę antykoncepcji awaryjnej; przy założeniu w tym czasie jej skuteczność przekracza 99%. Działa głównie przez zmianę środowiska w drogach rodnych w sposób utrudniający zapłodnienie. Po założeniu może pozostać regularną metodą antykoncepcji.

Założenie wkładki wymaga badania i oceny przeciwwskazań. Metoda nie jest przeznaczona dla osoby z rozpoznaną ciążą. Aktywna infekcja narządów miednicy, niewyjaśnione krwawienie albo duże ryzyko nieleczonego zakażenia przenoszonego drogą płciową mogą wymagać innego postępowania.

Żadna tabletka nie daje gwarancji, że nie dojdzie do ciąży. Im wcześniej zostanie zastosowana właściwie dobrana metoda, tym większa szansa na zapobieżenie nieplanowanej ciąży. Dokładnego momentu owulacji zwykle nie można jednak ustalić wyłącznie na podstawie kalendarzyka.

Między 72. a 120. godziną octan uliprystalu jest skuteczniejszą doustną opcją niż lewonorgestrel. Wkładka miedziana pozostaje najskuteczniejszą metodą awaryjną i może być szczególnie istotna, gdy od stosunku upłynęło więcej czasu albo występują interakcje ograniczające działanie tabletek.

Dane dotyczące wpływu większej masy ciała lub BMI na skuteczność tabletek są ograniczone i niejednoznaczne. Nie należy z tego powodu rezygnować z szybkiego działania, ale podczas konsultacji warto podać aktualną masę ciała. Dobór leku lub innej metody powinien uwzględniać wszystkie dostępne informacje, a nie pojedynczy parametr.

Informacje o konsultacjach związanych z doborem metod zapobiegania ciąży znajdują się na stronie antykoncepcja. Lekarz ocenia ryzyko ciąży, przeciwwskazania, interakcje oraz to, czy konsultacja zdalna jest wystarczająca. Nie można z góry założyć, że dobierze odpowiedni lek bez dodatkowych pytań, dokumentacji albo badania.

Usługa recepta online również oznacza konsultację i niezależną ocenę lekarską. E-recepta może być jednym z rezultatów konsultacji, lecz nie jest gwarantowana. Przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej, silnym bólu, nietypowym krwawieniu albo potrzebie założenia wkładki konieczna może być wizyta stacjonarna.

Na pytanie, ile kosztuje tabletka dzień po, nie ma jednej aktualnej odpowiedzi. Cena antykoncepcji awaryjnej zależy od konkretnego preparatu i apteki, dlatego nie należy opierać decyzji na niezweryfikowanych kwotach znalezionych w internecie.

Konsultacja medyczna i zakup preparatu są odrębnymi etapami. Medicept nie sprzedaje leków, a wystawienie e-recepty nie oznacza zarezerwowania opakowania. Po okazaniu recepty lek można wykupić w aptece, jeśli jest dostępny. Ze względu na ograniczony czas zastosowania preparatu dostępność warto sprawdzić bezpośrednio w placówce.

Formalnym przeciwwskazaniem do danego preparatu jest nadwrażliwość na substancję czynną albo jego składniki. Istniejąca ciąża nie jest wskazaniem do zastosowania tabletki, ponieważ antykoncepcja awaryjna jej nie przerwie. Ocena bezpieczeństwa wymaga jednak szerszego wywiadu.

Lekarzowi lub farmaceucie należy przekazać informacje o chorobach wątroby, ciężkiej astmie leczonej doustnymi glikokortykosteroidami, chorobie Leśniowskiego-Crohna lub innych zaburzeniach wchłaniania, przebytej ciąży pozamacicznej, zapaleniu jajowodów, nietypowym krwawieniu i karmieniu piersią.

Znaczenie mają wszystkie leki i preparaty stosowane obecnie oraz w ostatnich czterech tygodniach. Działanie octanu uliprystalu i lewonorgestrelu mogą osłabiać induktory enzymów wątrobowych, w tym niektóre leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna, ryfabutyna, część leków stosowanych w zakażeniu HIV, gryzeofulwina oraz leki ziołowe zawierające dziurawiec. W takiej sytuacji może być preferowana wkładka miedziana. Nie należy samodzielnie podwajać dawki ani łączyć różnych tabletek awaryjnych.

Stosowanie tabletki powinno być zgodne z zaleceniem oraz ulotką konkretnego preparatu. Lek należy przyjąć możliwie szybko po zdarzeniu. Zastosowanie tabletki jest możliwe w dowolnym momencie cyklu, o ile wykluczono sytuację wymagającą wcześniejszego testu ciążowego lub badania.

Jeżeli w ciągu 3 godzin po zażyciu tabletki wystąpią wymioty, potrzebna jest kolejna tabletka. Należy możliwie szybko skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą, aby ustalić dalsze postępowanie. Silna biegunka lub choroby powodujące zaburzenia wchłaniania także powinny zostać zgłoszone podczas konsultacji.

Tabletka awaryjna nie zabezpiecza przed kolejnym niezabezpieczonym stosunkiem w tym samym cyklu. Do czasu uzyskania skuteczności stałej metody należy używać prezerwatywy albo powstrzymać się od współżycia.

Po lewonorgestrelu regularna metoda hormonalna może być zwykle rozpoczęta lub wznowiona od razu, z dodatkowym zabezpieczeniem przez czas właściwy dla konkretnego preparatu. W przypadku octanu uliprystalu WHO i CDC zalecają odczekać 5 pełnych dni i rozpocząć metodę zawierającą progestagen od 6. dnia. Następnie potrzebne jest dodatkowe zabezpieczenie przez okres wymagany dla wybranej metody. Szczegóły należy ustalić podczas konsultacji, ponieważ dokumentacja produktu i poszczególne wytyczne nie są w tym punkcie identyczne.

Przy karmieniu piersią wybór preparatu i dalsze postępowanie należy omówić przed jego zastosowaniem. Aktualna informacja EMA dla octanu uliprystalu zaleca przerwę w karmieniu przez tydzień, z odciąganiem i odrzucaniem mleka w celu podtrzymania laktacji.

W przypadku lewonorgestrelu informacja o produkcie zaleca przyjęcie tabletki bezpośrednio po karmieniu i co najmniej 8 godzin przerwy. Zaleceń dotyczących jednej substancji nie należy przenosić na drugi preparat.

Test ciążowy należy wykonać, jeżeli miesiączka wyraźnie się spóźnia, krwawienie ma nietypowy przebieg albo pojawiają się objawy ciąży. Zalecanym punktem kontrolnym jest również około 3 tygodni po ostatnim niezabezpieczonym stosunku płciowym, zwłaszcza jeśli nie wystąpiło oczekiwane krwawienie. Zbyt wcześnie wykonany test może dać wynik fałszywie ujemny.

Dodatni lub niejednoznaczny wynik wymaga kontaktu z lekarzem. Tabletka awaryjna nie wpływa na wynik testu i nie kończy ciąży. Krwawienie po jej zastosowaniu także nie zawsze wyklucza ciążę.