Erytrocyty w moczu – co oznaczają i jak postępować?

• Krwinkomocz oznacza obecność czerwonych krwinek niewidocznych gołym okiem, natomiast w krwiomoczu zmiana zabarwienia moczu może być zauważalna.
• Według wytycznych AUA mikrokrwiomocz rozpoznaje się, gdy w prawidłowo pobranej próbce stwierdza się ponad 3 erytrocyty w polu widzenia mikroskopu [1].
• Do możliwych przyczyn należą infekcje układu moczowego, kamica nerkowa, choroby kłębuszków nerkowych, uraz dróg moczowych, intensywny wysiłek fizyczny i nowotwory układu moczowego.
• Sam wynik paska testowego nie wystarcza do rozpoznania – dodatnią reakcję na krew należy odnieść do badania mikroskopowego osadu moczu.
• Leczy się przyczynę erytrocyturii, a nie same erytrocyty w moczu.
• Widoczna krew w moczu, skrzepy, zatrzymanie moczu, silny ból lub gorączka wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Jeżeli wynikowi towarzyszy pieczenie przy oddawaniu moczu warto zwrócić uwagę również na częstomocz, parcie na mocz i gorączkę. Więcej informacji o chorobach nerek oraz dróg moczowych zawiera przewodnik Układ moczowy i nerki.

• Problemy nietrzymania moczu – kogo dotyczą
• Zapalenie pęcherza po stosunku – jak je leczyć
• dna moczanowa

Erytrocyty to krwinki czerwone, których podstawowym zadaniem jest transport tlenu dzięki zawartej w nich hemoglobinie. W prawidłowych warunkach do moczu przedostają się jedynie w bardzo małej liczbie. Podwyższona liczba erytrocytów w moczu wskazuje, że krwinki dostały się do próbki z nerek, moczowodów, pęcherza moczowego, cewki moczowej albo – wskutek zanieczyszczenia materiału – spoza układu moczowego.

Jeżeli czerwone zabarwienie jest widoczne gołym okiem, mówimy o krwiomoczu makroskopowym. Krwiomocz mikroskopowy, nazywany również krwinkomoczem, stwierdza się w badaniu moczu mimo prawidłowej barwy próbki. Nawet niewielka ilość krwi może zmienić kolor moczu na różowy, czerwony lub brunatny [2]. Czerwony mocz nie zawsze zawiera jednak erytrocyty – podobny efekt mogą wywołać niektóre produkty spożywcze, leki, hemoglobina lub mioglobina.

Zakres referencyjny należy odczytywać z wyniku konkretnego laboratorium, ponieważ zależy on od metody oznaczenia. W aktualnych wytycznych AUA mikrokrwiomocz definiuje się jako ponad 3 czerwone krwinki w polu widzenia przy dużym powiększeniu, stwierdzone w jednej prawidłowo pobranej próbce [1]. Nie oznacza to, że każdy wynik minimalnie przekraczający normę świadczy o poważnej chorobie. Wymaga natomiast interpretacji w kontekście objawów i ewentualnie dalszej diagnostyki.

Wynik testu paskowego informuje o reakcji na barwnik krwi, ale nie określa wiarygodnie liczby erytrocytów. Dlatego dodatni test paskowy powinien zostać potwierdzony oceną mikroskopową. Istotną informacją bywa również morfologia krwinek. Erytrocyty dysmorficzne, w tym wyługowane, białkomocz i wałeczki erytrocytarne mogą przemawiać za nerkowym, kłębuszkowym pochodzeniem zmian i wskazywać na poważniejsze schorzenie. Erytrocyty świeże i o bardziej jednolitym kształcie częściej wiążą się ze źródłem poza kłębuszkami, ale sam wygląd krwinek nie pozwala ustalić rozpoznania.

Mikroskopowa obecność erytrocytów często nie daje żadnych dolegliwości. Objawy towarzyszące mogą jednak pomóc ukierunkować diagnostykę. Pieczenie i ból podczas oddawania moczu, częstomocz oraz parcie przemawiają za zapaleniem dolnych dróg moczowych. Gorączka, dreszcze i ból w okolicy lędźwiowej mogą wystąpić w zakażeniu nerki. Napadowy, silny ból promieniujący do pachwiny jest typowy dla kolki nerkowej, choć rozpoznanie wymaga badania lekarskiego.

Obrzęki, podwyższone ciśnienie, pienienie się moczu i zmniejszenie jego ilości mogą sugerować chorobę kłębuszków nerkowych. Bezbolesny krwiomocz również wymaga oceny – brak bólu nie wyklucza istotnej przyczyny.

Nieprawidłowe pobranie może dać wynik fałszywie dodatni. Po umyciu okolicy ujścia cewki mocz należy oddać do czystego pojemnika ze środkowego strumienia: pierwszą porcję do toalety, środkową do pojemnika, a końcową ponownie do toalety. Próbkę należy możliwie szybko dostarczyć do laboratorium zgodnie z jego instrukcją.

U kobiet próbka może zostać zanieczyszczona w trakcie miesiączki. Jeżeli stan kliniczny pozwala, lekarz może zalecić powtórzenie badania po zakończeniu krwawienia [2]. Podobnie po intensywnym wysiłku fizycznym często warto wykonać kontrolne badanie moczu po odpoczynku. Powtarzający się nieprawidłowy wynik nie powinien być jednak przypisywany wysiłkowi bez oceny innych przyczyn.

Erytrocyty w moczu dziecka wymagają odniesienia do wieku, objawów i prawidłowości pobrania próbki. Przyczyną mogą być m.in. zakażenie układu moczowego, kamica, uraz, wady anatomiczne lub kłębuszkowe zapalenie nerek. Gorączka, ból, obrzęki, nadciśnienie, mniejsza ilość moczu albo widoczny krwiomocz u dziecka są wskazaniem do szybkiej konsultacji z pediatrą.

W ciąży obecność czerwonych krwinek w moczu także wymaga oceny, szczególnie gdy współistnieją objawy zakażenia, ból lub gorączka. Nie należy rozpoczynać leczenia na podstawie samego wyniku bez konsultacji. U sportowców krwinkomocz po wysiłku bywa przejściowy, lecz utrzymywanie się zmian w kolejnym badaniu wymaga dalszej diagnostyki.

Erytrocyty w moczu nie są leczone jako odrębna choroba. Nie istnieje lek, którego zadaniem byłoby samo usunięcie erytrocytów z moczu. Leczenie koncentruje się na ustaleniu i usunięciu przyczyny [2]. Jeżeli rozpoznano bakteryjne zapalenie dróg moczowych, lekarz może zalecić antybiotyk, niekiedy z uwzględnieniem wyniku posiewu. Samo stwierdzenie erytrocytów lub leukocytów nie jest wskazaniem do samodzielnego przyjmowania antybiotyku.

Postępowanie w kamicy zależy od wielkości i położenia złogu, nasilenia objawów, odpływu moczu oraz funkcji nerek. Choroby kłębuszkowe prowadzi nefrolog, a zmiany w pęcherzu, moczowodach, nerkach lub prostacie mogą wymagać diagnostyki i leczenia urologicznego. Nie należy odstawiać leków przeciwkrzepliwych bez decyzji lekarza.