Cystoskopia pęcherza moczowego – co wykazuje i jak przebiega badanie?

Przebieg cystoskopii zależy od jej celu. Do kontroli diagnostycznej często wykorzystuje się giętki instrument i znieczulenie miejscowe. Cystoskopy sztywne stosuje się częściej wtedy, gdy planowane jest pobranie wycinka lub leczenie zabiegowe [5]. Cystoskopia może być wykonana ambulatoryjnie albo w warunkach szpitalnych [1].

• Cystoskopia pozwala bezpośrednio obejrzeć cewkę moczową i pęcherz oraz ocenić dolny odcinek układu moczowego.
• Wskazania do cystoskopii obejmują m.in. krwiomocz, nawracające zakażenia dróg moczowych, trudności w oddawaniu moczu oraz podejrzenie kamieni, zwężenia lub guza.
• Cystoskopię wykonuje się przez cewkę moczową, najczęściej w znieczuleniu miejscowym przy cystoskopii giętkiej albo w znieczuleniu przewodowym lub ogólnym przy wybranych procedurach.
• Badanie trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut, lecz zabieg cystoskopii z biopsją lub leczeniem może potrwać dłużej.
• Po badaniu możliwe są przejściowe pieczenie, częstsze oddawanie moczu i niewielka ilość krwi w moczu. Gorączka, zatrzymanie moczu, skrzepy lub silny ból wymagają pilnego kontaktu z placówką [1].

Więcej informacji o chorobach nerek, pęcherza i dróg moczowych zawiera dział układ moczowy i nerki. Przy krwi w moczu pomocne będzie również omówienie, czym są krwiomocz i erytrocyty w moczu.

Na czym polega cystoskopia? Jest to wziernikowanie pęcherza moczowego i cewki przy pomocy cystoskopu, czyli cienkiego instrumentu ze światłem i układem optycznym lub kamerą. Lekarz następnie wprowadza przyrząd przez ujście cewki moczowej do pęcherza, a obraz struktur anatomicznych obserwuje na monitorze. Pęcherz wypełnia się sterylnym płynem, najczęściej roztworem soli fizjologicznej, w celu zapewnienia dokładnego obejrzenia jego ścian [1].

Cystoskopia pęcherza moczowego może mieć znaczenie diagnostyczne i zabiegowe. Podczas cystoskopii można ocenić drożność cewki moczowej, znaleźć niedrożność cewki moczowej lub zwężenie, zlokalizować kamienie, miejsce krwawienia czy zmianę guzowatą. Gdy obraz wymaga weryfikacji, urolog może pobrać wycinki do badania histopatologicznego [1]. Cystoskopia nie służy natomiast do pełnej oceny nerek i moczowodów; w razie takiej potrzeby lekarz dobiera badania obrazowe lub ureteroskopię [1].

Przebieg badania zależy od użytego instrumentu i planowanego zakresu. W dniu badania pacjent przebiera się i przyjmuje pozycję leżącą na specjalnym fotelu lub stole zabiegowym. Okolica ujścia cewki moczowej jest odkażana. Do cewki moczowej podaje się żel poślizgowy ze środkiem znieczulającym, a następnie wprowadza cystoskop do pęcherza.

Cystoskopię giętką wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym. Zaletą cystoskopii giętkiej jest możliwość łagodnego prowadzenia instrumentu zgodnie z przebiegiem cewki moczowej. Cystoskopia giętka najczęściej ma charakter diagnostyczny i trwa około 10–15 minut [2].

Cystoskopii sztywnej częściej towarzyszy znieczulenie podpajęczynówkowe lub zastosowanie znieczulenia ogólnego. Taki zabieg wykonywany jest zwykle w warunkach szpitalnych lub w chirurgii jednego dnia, zwłaszcza gdy lekarz planuje biopsję, usunięcie drobnej zmiany albo inną procedurę. Badanie z przygotowaniem trwa od kilku do kilkunastu minut, a bardziej rozbudowany zabieg cystoskopii może potrwać dłużej [2].

Odczuwanie bólu podczas badania jest indywidualne. Podczas cystoskopii giętkiej w znieczuleniu miejscowym pacjent może odczuwać pewien dyskomfort, szczypanie podczas wprowadzenia cystoskopu oraz uczucie parcia, gdy pęcherz moczowy jest wypełniany płynem [4]. W cystoskopii sztywnej wykonanej w znieczuleniu ogólnym pacjent nie odczuwa bólu w trakcie procedury [2].

Na odczucia wpływają budowa cewki, wcześniejsze zabiegi, stan zapalny, napięcie mięśni oraz zakres interwencji. W razie bólu należy poinformować personel; podczas badania pacjent nie powinien próbować wytrzymać, nieprzyjemnych dolegliwości bez zgłoszenia ich personelowi.

Po niepowikłanej cystoskopii giętkiej wiele osób wraca do zwykłych zajęć tego samego dnia lub następnego. Po zastosowaniu znieczulenia ogólnego nie należy prowadzić pojazdów ani wykonywać czynności wymagających pełnej sprawności zgodnie z instrukcją wypisową; potrzebna może być pomoc osoby dorosłej. Czas pobytu w placówce zależy od rodzaju znieczulenia i wykonanej procedury [2].

L4 po cystoskopii nie jest przyznawane automatycznie. Lekarz ocenia czasową niezdolność do pracy z uwzględnieniem stanu pacjenta, powikłań, zastosowanego znieczulenia oraz rodzaju i warunków pracy [6]. Zwolnienie może być zasadne po rozleglejszym zabiegu, przy utrzymujących się dolegliwościach albo gdy praca wymaga prowadzenia pojazdów, wysiłku fizycznego czy obsługi maszyn.