Opryszczka u niemowlaka – jak rozpoznać i jak leczyć?

• Opryszczka u niemowlaka może powodować małe pęcherzyki wypełnione płynem, nadżerki lub owrzodzenia na wargach, w okolicy ust, w jamie ustnej albo przy oczach. U noworodków wysypka może nie występować [2].
• Objawy opryszczki u niemowlaka obejmują m.in. gorączkę, drażliwość, brak apetytu, gorsze ssanie i ślinienie [7].
• Opryszczka u noworodka może mieć postać skórno-oczno-śluzówkową, postać z zajęciem układu nerwowego lub postać rozsianą [2].
• Leczenie opryszczki u noworodka z podejrzeniem HSV prowadzi lekarz; stosuje się ogólnoustrojowe leki przeciwwirusowe, zwykle dożylny acyklowir [3].
• Osoba z aktywną opryszczką nie powinna całować dziecka. Mycie rąk i zakrywanie zmian pomagają ograniczyć przeniesienie wirusa [1].
• Karmienie piersią jest zwykle możliwe, jeśli na piersi nie ma zmian opryszczkowych [4]. Opryszczka u niemowlaka nie jest wskazaniem do samodzielnego przerywania karmienia [5].

Więcej materiałów o profilaktyce i objawach pediatrycznych znajduje się w dziale zdrowie i choroby dzieci. Pomocny może być też poradnik Porady Pediatryczne Online: Kiedy Zgłosić się do Lekarza?.

• zdrowie i choroby dzieci
• Jak rozpoznać u dziecka odrę?
• objawy grypy u dzieci
• łuszczyca u dzieci
• świerzb w przedszkolu
• zespół nagłej śmierci łóżeczkowej
• owsica u dorosłych i dzieci

To, jak wygląda opryszczka u niemowlaka, zależy od wieku i postaci zakażenia. W przypadku opryszczki wargowej typowe są skupiska pęcherzyków na wargach lub w okolicy ust; pęcherzyki są wypełnione płynem. Pęcherzyki pękają, pozostawiając bolesne nadżerki i strupki. Przy pierwotnym HSV-1 zmiany opryszczkowe mogą pojawiać się na dziąsłach, języku i podniebieniu, czyli szerzej w jamie ustnej [7]. Opryszczka wargowa najczęściej pojawia się jako zmiana ograniczona do okolicy ust, ale pierwsze zakażenie może wywołać rozleglejszy stan zapalny jamy ustnej.

Objawy opryszczki u niemowląt mogą obejmować gorączkę, rozdrażnienie, brak apetytu, niechęć do ssania i zwiększone wydzielanie śliny. Ból utrudnia picie i może prowadzić do odwodnienia [7]. Zmiany zwykle goją się w ciągu kilkunastu dni, choć długi przebieg lub pogorszenie po początkowej poprawie wymaga ponownej oceny [7].

Opryszczka u niemowlaka nie zawsze daje typowe pęcherzyki. W okresie noworodkowym może dawać niespecyficzne objawy: gorsze karmienie, ospałość, trudności z wybudzeniem, wiotkość, zaburzenia oddychania lub drgawki. Pęcherzyki na skórze, w jamie ustnej czy przy oczach zwiększają podejrzenie, ale ich brak nie wyklucza zakażenia wirusem opryszczki [5]. Po zauważeniu pierwszych objawów opryszczki u noworodka potrzebna jest szybka konsultacja.

Starsze niemowlęta, np. 7-miesięczne, częściej mają obraz opryszczkowego zapalenia dziąseł i jamy ustnej z bolesnymi owrzodzeniami oraz niechęcią do picia [7]. Opryszczka wargowa w kolejnych nawrotach zwykle ma łagodniejszy przebieg niż pierwszy epizod [1].

Rozpoznanie opryszczki u niemowlaka opiera się na wieku, wyglądzie zmian, ogólnym stanie zdrowia dziecka oraz informacji, czy mogło dojść do kontaktu z wirusem opryszczki. Diagnostyka opryszczki w okresie noworodkowym wymaga większej czujności niż podobne zmiany u starszych małych dzieci [2].

Przy podejrzeniu neonatalnego HSV lekarz może zlecić PCR materiału ze zmian skórnych i błon śluzowych, krwi, a przy podejrzeniu zajęcia układu nerwowego także płynu mózgowo-rdzeniowego [2]. Badania serologiczne nie są podstawowym narzędziem diagnostycznym u noworodka: IgG może pochodzić od matki, a testy IgM mają ograniczoną wiarygodność [2]. Dodatni wynik PCR interpretuje się razem z obrazem klinicznym.

Zmiany opryszczkowe przy oku wymagają pilnej oceny ze względu na ryzyko zakażenia rogówki. Trzeba ograniczać dotykanie zmian chorobowych i pilnować, aby dziecko nie drapało okolic oczu, ponieważ HSV może zostać przeniesiony ze zmiany na inną okolicę ciała, w tym oko [8].

U noworodka opisuje się trzy postacie kliniczne, a ciężki przebieg jest szczególnie istotny dla noworodków i niemowląt: zakażenie skóry, oczu i jamy ustnej, zakażenie z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego oraz postać rozsianą [2]. Zmiany zlokalizowane na skórze i błonach śluzowych mogą być pierwszym sygnałem, ale ciężkie zakażenie może przebiegać bez pęcherzyków.

U noworodków i niemowląt ze względu na niedojrzały układ odpornościowy ciężkie zakażenie może postępować szybko. Postać rozsiana może obejmować inne narządy, m.in. wątrobę i płuca. Zajęcie układu nerwowego może powodować ospałość, zaburzenia zachowania lub drgawki. Opryszczkowe zapalenie mózgu może pozostawić trwałe powikłania neurologiczne [2]. Obraz może przypominać sepsę lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. W skrajnych przypadkach neonatalny HSV może zagrażać życiu [1].

Opryszczka wargowa nie jest jedynym obrazem HSV: ciężki przypadek może przebiegać bez wysokiej gorączki i bez zmian na całym ciele. Opryszczka u niemowlaka może mieć ciężki przebieg bez charakterystycznej wysypki [2].

Samo HSV u matki nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią. Jeśli matka ma aktywną opryszczkę poza piersią, zmiany trzeba szczelnie zakryć i dokładnie myć ręce [4]. Gdy matka ma aktywną zmianę na jednej piersi, zwłaszcza przy brodawce, karmienia piersią z tej strony należy czasowo zaprzestać. Nie podaje się też mleka odciągniętego z zajętej piersi. Można karmić drugą piersią, jeśli jest zdrowa [4].

Zasady karmienia przy opryszczce u niemowląt i ekspozycji na HSV zależą od lokalizacji zmian u matki. Samo HSV u matki nie oznacza konieczności przejścia na mleko modyfikowane. Zasady karmienia piersią powinny uwzględniać lokalizację zmian i stan dziecka [4].

Opryszczka u niemowlaka z objawami ogólnymi wymaga szybkiej oceny. Pilnej oceny wymaga noworodek z możliwą ekspozycją na HSV, jeśli pojawiają się objawy choroby. Alarmujące są trudności z wybudzeniem, wiotkość, drgawki, zaburzenia oddychania, wyraźnie gorsze karmienie, mniej mokrych pieluch, gorączka oraz pęcherzyki lub owrzodzenia na skórze, w jamie ustnej albo przy oczach [5]. Brak przebiegu z wysoką gorączką nie wyklucza ciężkiego zakażenia. Również dziecko bez wysypki i bez obrazu z wysoką gorączką może wymagać pilnej oceny. Rodzic powinien obserwować przede wszystkim stan swojego dziecka i tempo jego pogarszania, nie sam wygląd skóry.

Opryszczka u dzieci starszych zwykle ma łagodniejszy przebieg niż neonatalny HSV, ale opryszczka u dzieci z obniżoną odpornością, zajęciem oka, rozległymi zmianami lub objawami neurologicznymi wymaga szybkiej oceny [7]. Opryszczka u dzieci nie powinna być leczona według schematów dla osób dorosłych bez konsultacji. Opryszczka u dzieci w wieku niemowlęcym wymaga szczególnej ostrożności w pierwszych tygodniach życia.