Objawy grypy u dzieci – jak przebiega grypa i jak ją leczyć?

Z artykułu dowiesz się, co robić po wystąpieniu pierwszych objawów choroby, jaki może być przebieg choroby w grypie u dzieci, ile zwykle trwa grypa oraz na czym polega leczenie grypy. Grypa u dzieci może mieć różny przebieg, dlatego przy opiece nad dzieckiem chorym znaczenie mają wiek, nawodnienie, oddychanie i dynamika objawów.

• Grypa jest chorobą wirusową dróg oddechowych, wywoływaną głównie przez sezonowe wirusy grypy typu A i grypy typu B.
• Objawy grypy pojawiają się nagle. Typowe są gorączka, dreszcze, osłabienie, bóle mięśni, ból głowy, kaszel, ból gardła i katar; u dzieci częściej niż u dorosłych występują też wymioty lub biegunka. [1]
• Niepowikłane objawy zwykle ustępują po 3–7 dniach, choć kaszel i zmęczenie mogą utrzymywać się dłużej. Nie należy traktować 5–7 dni jako sztywnej reguły dla każdego dziecka. [2]
• Leczenie objawowe obejmuje odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz leki przeciwgorączkowe lub przeciwbólowe odpowiednie dla wieku. Antybiotyki nie leczą samej grypy. [3]
• Leki przeciwwirusowe działają najskuteczniej, gdy są wdrożone wcześnie, zwykle w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia objawów; przy ciężkim przebiegu lub w grupach ryzyka mogą być korzystne także później. [3]
• Dzieci poniżej 5. roku życia, szczególnie poniżej 2. roku życia, oraz dzieci z niektórymi chorobami przewlekłymi mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu i poważnych powikłań. [1]

Więcej materiałów zawiera sekcja zdrowie i choroby dzieci. Osobno opisaliśmy też objawy i przebieg grypy typu B w materiale grypa b.

• zdrowie i choroby dzieci

Grypa jest ostrą, zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy grypy, które krążą na całym świecie. Grypę sezonową u ludzi powodują przede wszystkim dwa typy: typ A i typ B. W obrębie wirusów grypy typu A wyróżnia się podtypy, m.in. A(H1N1) i A(H3N2). Typ B nie jest dzielony na podtypy. Zarówno wirusy grypy typu A, jak i wirusy grypy typu B wywołują sezonowe epidemie u ludzi i mogą współkrążyć w tym samym sezonie. [5]

Wirus przenosi się głównie drogą kropelkową podczas kaszlu, kichania lub mówienia, zwłaszcza podczas bliskiego kontaktu z osobą zakażoną wirusem grypy i przebywania w bliskiej odległości. Rzadziej do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z zanieczyszczoną powierzchnią i przeniesienie wirusa na nos, usta lub oczy. [6]

Po zakażeniu wirusem grypy okres inkubacji, czyli czas do pojawienia się symptomów, wynosi zwykle 1–4 dni. Chory może zakażać od około doby przed wystąpieniem objawów do mniej więcej 5–7 dni po początku choroby; największa zakaźność przypada na pierwsze 3 dni. U małych dzieci i osób z obniżoną odpornością okres zakaźności bywa dłuższy i może przekraczać 10 dni; samo upływanie 5 dni nie oznacza więc pewnego końca zakaźności. [6]

W przebiegu grypy u dzieci choroba bywa najbardziej dynamiczna na początku. Gorączka w typowym przebiegu grypy często utrzymuje się około 3–4 dni, a niepowikłane objawy ogólne i oddechowe u większości chorych ustępują po 3–7 dniach. Kaszel i osłabienie mogą utrzymywać się ponad 7 dni, czasem dłużej niż 2 tygodnie. [1]

Przebieg choroby może być różny, a czas trwania choroby zależy od wieku, stanu zdrowia i ewentualnych powikłań. Przy łagodnym przebiegu grypy poprawa może być widoczna po kilku dniach. Jeśli po około tygodniu nie ma wyraźnej poprawy, dochodzi do nawrotu objawów albo gorączka powraca, warto ponownie skonsultować dziecko z lekarzem. [4]

Szczególnie narażone na ciężki przebieg grypy u dzieci są dzieci poniżej 5. roku życia, szczególnie poniżej 2. roku życia. Ryzyko ciężkiego przebiegu zwiększają też choroby przewlekłe, m.in. choroby układu oddechowego i serca, cukrzyca, niektóre choroby neurologiczne oraz zaburzenia odporności. [1]

Leczenie grypy u dzieci zależy od wieku, nasilenia objawów, czasu od początku choroby i czynników ryzyka. U większości dzieci z łagodnym przebiegiem grypy podstawą jest leczenie objawowe w warunkach domowych: odpoczynek, regularne podawanie płynów i ograniczenie aktywności fizycznej do czasu poprawy. [4]

Domowe sposoby powinny wspierać komfort, ale nie zastępować oceny lekarskiej. Przy gorączce lub bólu można stosować paracetamol albo ibuprofen w dawce dobranej do wieku i masy ciała, zgodnie z zaleceniem lekarza lub informacją o produkcie; ibuprofenu nie należy podawać odwodnionemu dziecku ani przy ciągłych wymiotach. Kwasu acetylosalicylowego i innych salicylanów nie należy podawać dziecku z podejrzeniem grypy ze względu na związek z zespołem Reye’a. [4]

Domowe sposoby przy zatkanym nosie obejmują sól fizjologiczną i oczyszczanie nosa odpowiednie do wieku. Jeśli lekarz zaleci nebulizację, zasady wykonania opisuje materiał Jak prawidłowo zrobić inhalację u dziecka?. Inhalacja nie leczy samego zakażenia wirusem grypy.

W leczeniu przyczynowym grypy stosuje się terapię przeciwwirusową, ale nie jest ona potrzebna każdemu dziecku. CDC zaleca wczesne leczenie przeciwwirusowe przede wszystkim u dzieci z ciężkim, postępującym lub powikłanym przebiegiem, wymagających hospitalizacji oraz u dzieci z grup ryzyka poważnych powikłań. [3]

Leki przeciwwirusowe działają najskuteczniej, gdy zostaną rozpoczęte w ciągu 1–2 dni, czyli zwykle do 48 godzin od początku pierwszych objawów. Największe korzyści daje wczesne rozpoczęcie terapii, ale przekroczenie 48 godzin nie wyklucza leczenia przy ciężkim przebiegu lub gdy ryzyko powikłań jest zwiększone. Mogą one łagodzić objawy i skracać czas trwania choroby mniej więcej o 1 dzień. [3]

O wyborze preparatu, dawce i czasie terapii decyduje lekarz, uwzględniając wiek, masę ciała, stan zdrowia i przeciwwskazania. Należy pamiętać, że antybiotyki nie działają na wirusa grypy i stosuje się je wyłącznie przy odrębnym wskazaniu bakteryjnym. [3]

W przebiegu grypy u dzieci powikłania ze strony dróg oddechowych mogą obejmować zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli i odwodnienie oraz zaostrzenie chorób przewlekłych. Rzadziej opisywane są zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu i inne powikłania neurologiczne. [2]

Zapalenie ucha środkowego jest częstym powikłaniem u małych dzieci. Niepokojące jest pogorszenie po poprawie, zwłaszcza z przyspieszonym oddechem, bólem w klatce piersiowej lub mniejszą reaktywnością. [1]

W przebiegu grypy u dzieci objawy alarmowe wymagają szybkiej reakcji. Należy udać się po pilną pomoc, gdy dziecko ma trudności w oddychaniu, bardzo szybki lub przyspieszony oddech, zaciąganie przestrzeni między żebrami, sinienie ust lub twarzy, ból w klatce piersiowej, drgawki, zaburzenia świadomości albo wyraźne pogorszenie stanu ogólnego. [1]

Sygnałem alarmowym jest odwodnienie: brak oddawania moczu przez około 8 godzin, suchość w ustach lub brak łez podczas płaczu. Pilnej oceny wymaga także temperatura powyżej 40°C, której nie udaje się obniżyć lekiem przeciwgorączkowym, oraz każda gorączka u niemowlęcia poniżej 12. tygodnia życia. [1]

Pogorszenie po kilku dniach poprawy, ponowne nasilenie kaszlu albo zaostrzenie choroby przewlekłej także wymaga konsultacji. Drgawki należą do objawów alarmowych wymagających pilnej oceny medycznej. [1]

Jeśli sytuacja nie jest nagła, ale rodzic nie jest pewien dalszego postępowania, dziecko należy zgłosić do pediatry albo skonsultować z lekarzem rodzinnym. Konsultacja z pediatrą online może być pomocna w ocenie, czy potrzebne jest badanie stacjonarne; informacje o jej ograniczeniach opisuje artykuł Porady Pediatryczne Online: Kiedy Zgłosić się do Lekarza?.