Grypa typu B – objawy, przebieg, powikłania i leczenie

• Wirusy grypy typu B, podobnie jak wirusy grypy typu A, odpowiadają za sezonowe zachorowania u ludzi.
• Nagły początek choroby, gorączka, kaszel, ból głowy, bóle mięśniowe i wyraźne rozbicie bardziej przemawiają za grypą niż za łagodnym przeziębieniem.
• Niepowikłana grypa typu B zazwyczaj ustępuje w ciągu około tygodnia, ale kaszel i zmęczenie mogą utrzymywać się dłużej [6].
• Leki przeciwwirusowe przynoszą największą korzyść, gdy zostaną zastosowane wcześnie; o wskazaniach oraz wyborze preparatu decyduje lekarz [5].
• Duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, odwodnienie lub ponowne pogorszenie po początkowej poprawie wymagają pilnej oceny medycznej [3].

W zapobieganiu zachorowaniu oraz jego ciężkim następstwom kluczowe znaczenie ma coroczne szczepienie przeciw grypie.

Grypa to sezonowa infekcja wirusowa wywoływana przez wirusa grypy. Główne typy istotne dla corocznych epidemii u ludzi to A i B; typy C i D mają inne znaczenie epidemiologiczne. Wirus grypy typu B nie jest dzielony na podtypy tak jak typ A, lecz na linie. Wirusy grypy typu B zakażają przede wszystkim ludzi i wraz z typem A powodują fale zachorowań w kolejnych sezonach [6].

W porównaniu z typem A wirus typu B nie jest uznawany za przyczynę pandemii. Grypa pandemiczna wiąże się z pojawieniem się nowego wirusa typu A zdolnego do szerokiego szerzenia się w populacji. Nie oznacza to jednak, że grypa B jest mniej groźna. Nasilenie objawów i ryzyko komplikacji zależą przede wszystkim od wieku, stanu odporności, chorób współistniejących oraz przebiegu konkretnego zakażenia. Więcej o drugim głównym typie choroby wyjaśnia artykuł o grypie typu A.

Wirus grypy typu B przenosi się głównie w wydzielinie dróg oddechowych drogą kropelkową osób zakażonych, gdy chory kaszle, kicha, mówi lub oddycha w niewielkiej odległości od innych. Do zakażenia może dojść także po kontakcie dłoni ze skażoną powierzchnią i późniejszym dotykaniu nosa, ust lub oczu. Ryzyko transmisji rośnie w zamkniętych pomieszczeniach i dużych skupiskach ludzi [6].

Okres wylęgania wynosi zwykle od 1 do 4 dni. Dorosły może zakażać mniej więcej od dnia poprzedzającego wystąpienie dolegliwości do około 5–7 dni po ich początku, a dzieci i osoby z osłabioną odpornością niekiedy dłużej [2]. Zaraźliwość grypy jest największa w pierwszych dniach choroby, dlatego osoba chora powinna ograniczyć kontakt z innymi osobami, szczególnie należącymi do grup ryzyka.

Objawy grypy typu B pojawiają się zwykle nagle. Typowy obraz obejmuje gorączkę lub uczucie gorąca, dreszcze, suchy lub intensywny kaszel, ból gardła, katar lub zatkany nos, ból głowy, bóle mięśni i stawów, ogólne osłabienie oraz zmęczenie. Nie każdy pacjent ma gorączkę. U części chorych, częściej u dzieci niż u dorosłych, występują nudności, wymioty lub biegunka [2].

Sam zestaw dolegliwości nie pozwala pewnie rozpoznać, czy przyczyną jest wirus grypy typu B, typ A, SARS-CoV-2 lub inny patogen oddechowy. Grypę od przeziębienia odróżnia przede wszystkim gwałtowny początek i silniej wyrażone objawy ogólne. Przeziębienie rozwija się zwykle stopniowo, a częściej dominują w nim nieżyt nosa, kichanie i ból gardła. Szczegółowe zestawienie przedstawia artykuł grypa a przeziębienie i COVID.

U większości osób gorączka i nasilone objawy ogólne ustępują w ciągu kilku dni, a niepowikłana choroba trwa zwykle około 7 dni. Suchy kaszel, zmęczenie i mniejsza tolerancja wysiłku mogą jednak utrzymywać się przez 2 tygodnie lub dłużej [6]. Odpowiedź na pytanie, ile trwa grypa typu B u konkretnej osoby, zależy więc również od wieku, stanu zdrowia i ewentualnych komplikacji.

Dłuższy czas choroby lub pogorszenie po okresie poprawy wymagają ponownej oceny. Nie należy wracać do regularnej aktywności fizycznej tylko dlatego, że minęły 4 dni albo spadła gorączka. Powrót do pełni sił powinien być stopniowy i uwzględniać samopoczucie, wydolność oddechową oraz przebieg infekcji.

Leczenie grypy typu B zależy od wieku, czasu od początku dolegliwości, nasilenia objawów oraz ryzyka powikłań. Przy łagodnym, niepowikłanym przebiegu podstawą są odpoczynek, sen i przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów, szczególnie jeśli występują objawy odwodnienia. W łagodzeniu bólu i gorączki można stosować leki przeciwgorączkowe zgodnie z ulotką, przeciwwskazaniami i zaleceniem lekarza lub farmaceuty. Wybór, czy odpowiedni będzie paracetamol, czy ibuprofen, powinien uwzględniać wiek, choroby towarzyszące i inne przyjmowane preparaty.

Domowe sposoby na łagodzenie dolegliwości mają charakter wspomagający. Płukanie gardła roztworem soli może zmniejszyć dyskomfort w gardle, a sól fizjologiczna do nosa pomaga w udrożnieniu dróg oddechowych. Ciepła kąpiel lub para wodna nie leczą zakażenia, a inhalacje z olejkami eterycznymi mogą podrażniać drogi oddechowe i nie są odpowiednie dla każdego. Zdrowa dieta wspiera ogólną kondycję, lecz nie zastępuje leczenia; w ostrej fazie ważniejsze od dużej ilości jedzenia jest regularne nawodnienie.

Leki przeciwwirusowe działają także na wirusy grypy typu B. Lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwirusowych osobie hospitalizowanej, ciężko chorej albo należącej do grupy zwiększonego ryzyka. Największą korzyść przynosi rozpoczęcie terapii możliwie wcześnie, najlepiej w ciągu 48 godzin od początku objawów, ale w cięższych przypadkach leczenie rozpoczęte później również może być zasadne [5].

Do stosowanych leków należą między innymi oseltamiwir lub zanamiwir, jednak nie są one zamienne dla każdego pacjenta. Dobór preparatu, dawki i czasu terapii zależy od wieku, ciąży, czynności nerek, chorób układu oddechowego oraz przeciwwskazań. Leki te mogą skrócić czas trwania choroby, ale nie gwarantują natychmiastowego ustąpienia dolegliwości [5]. Antybiotyki nie działają na wirusa grypy; stosuje się je wyłącznie wtedy, gdy lekarz rozpozna lub podejrzewa powikłanie bakteryjne.

Ebilfumin jest jednym z preparatów zawierających oseltamiwir; jego opis wyjaśnia różnicę między oceną leczenia po wystąpieniu objawów a profilaktyką po kontakcie z chorym.

Możliwe powikłania grypy obejmują zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok i zapalenie ucha środkowego. Zakażenie może również prowadzić do zaostrzenia chorób przewlekłych, na przykład astmy, cukrzycy lub choroby serca. Rzadziej występują powikłania neurologiczne oraz powikłania kardiologiczne, w tym zapalenie mięśnia sercowego [3]. Szersze omówienie zawiera przewodnik o powikłaniach grypy.

Na poważne powikłania związane z grypą szczególnie narażone są dzieci poniżej 5. roku życia, osoby powyżej 65. roku życia, kobiety w ciąży, pacjenci z osłabioną odpornością oraz osoby z chorobami przewlekłymi. W ich przypadku grypa typu B może stanowić poważne zagrożenie nawet wtedy, gdy początkowe dolegliwości wydają się umiarkowane [6].

Pilnej oceny medycznej wymagają trudności w oddychaniu, duszność, niewydolność oddechowa, uporczywy ból w klatce piersiowej, sinienie, zaburzenia świadomości, drgawki, znaczne odwodnienie oraz gwałtowne osłabienie. Niepokojący jest również nawrót gorączki lub kaszlu z większym nasileniem po wcześniejszej poprawie [3]. W stanie zagrożenia życia należy dzwonić pod numer 112 lub 999.

Konsultacja lekarska jest wskazana także wcześniej, jeśli pacjent należy do grupy ryzyka, nie jest w stanie przyjmować płynów, jego stan systematycznie się pogarsza albo objawy utrzymują się nietypowo długo. Ta zasada dotyczy zarówno grypy typu B, jak i innych ostrych infekcji dróg oddechowych.

Najważniejszą metodą profilaktyki jest szczepienie przeciwko grypie, aktualizowane na każdy sezon zgodnie z przewidywanym składem krążących wirusów. Szczepienie zmniejsza ryzyko choroby i jej ciężkich następstw, choć nie zapewnia pełnej ochrony przed każdym zachorowaniem [6].

Znaczenie mają też proste zasady: częste mycie rąk, unikanie dotykania twarzy, wietrzenie zamkniętych pomieszczeń, zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu lub kichania oraz ograniczenie kontaktu z osobami szczególnie narażonymi, unikanie dużych skupisk ludzi w sezonie infekcyjnym. Chory powinien zostać w domu, dopóki stan ogólny nie poprawi się, a gorączka nie ustąpi bez leków przeciwgorączkowych. Więcej materiałów o profilaktyce i leczeniu objawowym znajduje się na stronie Infekcje i przeziębienie.