Dlaczego warto zaszczepić się na grypę?

Coroczne szczepienie przeciw grypie jest potrzebne, ponieważ odporność z czasem słabnie, a skład preparatów aktualizuje się do szczepów wirusa przewidywanych na kolejny sezon grypowy. Szczepionka przeciw grypie nie może wywołać grypy, gdy zawiera inaktywowane antygeny wirusa; jej zadaniem jest pobudzenie odpowiedzi immunologicznej [2].

• Szczepienie na grypę jest najskuteczniejszą formą swoistej profilaktyki grypy i jej ciężkich następstw.
• Szczepienie przeciwko grypie zaleca się co roku wszystkim osobom od 6. miesiąca życia, o ile nie występują przeciwwskazania [2].
• Optymalny czas to zwykle wrzesień i październik, przed szczytem zachorowań, ale szczepienie warto wykonać także później, przez cały sezon grypowy [2].
• Kobiety w ciąży mogą otrzymać inaktywowaną szczepionkę w każdym trymestrze [3].
• Typowe działania niepożądane są na ogół łagodne i krótkotrwałe; ciężka reakcja anafilaktyczna występuje rzadko [4].

Więcej o następstwach zakażenia opisuje artykuł Grypa – najczęstsze powikłania. Inne materiały o profilaktyce i chorobach sezonowych znajdziesz w dziale infekcje i przeziębienie.

1. Dlaczego szczepienie przeciw grypie ma sens?
2. Grypa – jej objawy i możliwe powikłania
3. Szczepienie na grypę: kiedy je wykonać?
4. Jak działa szczepionka przeciw grypie?
5. Kto powinien zaszczepić się przeciwko grypie?
6. Rodzaje szczepionek i przebieg szczepienia
7. Przeciwwskazania i działania niepożądane
8. Od czego zależy ochrona po szczepieniu?
9. FAQ

• Światowy Dzień Gruźlicy

Wirus grypy przenosi się głównie drogą kropelkową i przez bliski kontakt. Zakażenie wirusem grypy może wystąpić u zdrowych osób, ale powodem ciężkiego przebiegu grypy częściej są wiek, ciąża, obniżona odporność oraz współistniejące choroby. Szczepienie przeciw grypie pomaga zminimalizować ryzyko zachorowania, a przede wszystkim ogranicza prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu i powikłań pogrypowych [1].

Szczepienie przeciwko grypie ma również znaczenie populacyjne. Mniejsza liczba zachorowań oznacza mniej okazji do przenoszenia wirusa na osoby bliskie, w tym niemowlęta, seniorów czy pacjentów po transplantacji narządów. Ochrona nie jest jednak absolutna: jej poziom zależy między innymi od wieku, stanu odporności oraz zgodności szczepionki z aktualnymi szczepami wirusa [2].

Warto podkreślić, że szczepienie przeciw grypie nie chroni przed wszystkimi infekcjami układu oddechowego ani przed przeziębieniem. Nie ma też podstaw, by traktować alkohol jako metodę profilaktyki zakażeń; szerzej wyjaśnia to tekst Czy spożywanie alkoholu może chronić przed zakażeniem koronawirusem?.

Objawy grypy zwykle pojawiają się nagle. Typowe są wysoka gorączka, dreszcze, ból głowy, ból mięśni i stawów, znaczne osłabienie, suchy kaszel oraz ból gardła. U dzieci mogą występować także wymioty, nudności lub brak łaknienia. Katar jest możliwy, ale częściej dominuje w przeziębieniu. W odróżnieniu od łagodnej infekcji grypa często powoduje wyraźne złe samopoczucie i utrudnia codzienne funkcjonowanie [5].

Powikłania obejmują zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia oraz zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych. Rzadziej mogą wystąpić powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu. Ryzyko powikłań pogrypowych jest większe między innymi u małych dzieci, osób powyżej 65. roku życia, kobiet w ciąży oraz osób z chorobami serca, płuc, nerek, cukrzycą, nowotworami, niedoborami odporności lub zakażeniem wirusem HIV [1].

Duszność, sinienie, silny ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, odwodnienie, drgawki lub nawrót wysokiej gorączki po przejściowej poprawie wymagają pilnej oceny medycznej. Opis obrazu klinicznego poszczególnych zakażeń znajdziesz także w materiale Grypa typu A.

Szczepionki inaktywowane zawierają fragmenty zabitego wirusa, na przykład powierzchniowe białka. Nie są zdolne do namnażania się i nie wywołują grypy. Po podaniu szczepionki układ odpornościowy rozpoznaje antygeny i przygotowuje odpowiedź na późniejszy kontakt z wirusem grypy [4].

World Health Organization prowadzi globalny nadzór nad krążącymi wariantami, a rekomendacje dotyczące składu szczepionek dla półkuli północnej są aktualizowane przed kolejnym sezonem. Dzięki temu szczepionka przeciw grypie ma odpowiadać aktualnym szczepom, choć idealne dopasowanie nie zawsze jest możliwe [6].

Kobiety w ciąży należą do grupy podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy. Inaktywowana szczepionka może być podana w każdym trymestrze, a szczepienie chroni również niemowlę w pierwszych miesiącach życia dzięki przeciwciałom przekazanym przez łożysko [3]. Zalecenie obejmuje także kobiety planujące ciążę oraz okres połogu. Szczepionka donosowa, zawierająca żywe atenuowane wirusy, nie jest przeznaczona dla kobiet w ciąży [3].

W Polsce dostępne są szczepionki inaktywowane podawane we wstrzyknięciu. Preparaty różnią się składem, wskazaniami wiekowymi i dawką antygenu. Przykładowo Influvac Tetra i Vaxigrip Tetra są szczepionkami standardowymi, natomiast Efluelda Tetra jest preparatem wysokodawkowym przeznaczonym dla osób starszych zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego. Efluelda Tetra nie jest automatycznie najlepszym wyborem dla każdej osoby powyżej 60. lub 65. roku życia; decyzja zależy od wieku, dostępności i indywidualnych wskazań [7].

Szczepienie na grypę poprzedza kwalifikacja. Osoba kwalifikująca pyta między innymi o aktualny stan zdrowia, wcześniejsze reakcje alergiczne, choroby przewlekłe i przyjmowane leki. U dorosłych szczepionkę zwykle podaje się domięśniowo w mięsień naramienny; u małych dzieci miejscem podania może być przednio-boczna część uda. Zgięcie łokciowe nie jest typowym miejscem szczepienia.

Dorośli mogą zostać zaszczepieni w podmiotach leczniczych i wybranych aptekach ogólnodostępnych. Receptę na refundowaną szczepionkę może wystawić lekarz, pielęgniarka, położna lub uprawniony farmaceuta, a samo podanie szczepionki w aptece objętej umową z NFZ jest finansowane publicznie [8]. To, ile kosztuje szczepionka przeciw grypie, zależy od preparatu, wieku, wskazań refundacyjnych i aktualnego wykazu refundacyjnego; przed zakupem warto sprawdzić bieżące zasady.

Najważniejszym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce lub na składnik danego preparatu. Umiarkowana lub ciężka ostra infekcja, zwłaszcza z gorączką, zwykle jest powodem czasowego odroczenia szczepienia. Łagodny katar, stan podgorączkowy czy niewielka infekcja bez pogorszenia stanu ogólnego nie zawsze wymagają odroczenia, ale decyzję podejmuje osoba kwalifikująca [4].

Alergia na białko jaja kurzego nie jest obecnie traktowana jako bezwzględne przeciwwskazanie do wszystkich szczepionek przeciw grypie. Konieczny jest jednak dobór preparatu i warunków podania zgodnie z jego dokumentacją oraz wywiadem pacjenta [4].

Szczepionki mogą powodować działania niepożądane. Najczęściej po podaniu szczepionki występują ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu podania. Możliwe są także objawy ogólne: niewielki wzrost temperatury ciała, stan podgorączkowy, ból głowy, ból mięśni, osłabienie. Zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni [4].

Rzadko może wystąpić ciężka reakcja alergiczna. Narastająca duszność, obrzęk twarzy lub gardła, uogólniona pokrzywka, gwałtowne osłabienie czy omdlenie krótko po szczepieniu wymagają natychmiastowej pomocy. Każdy niepokojący lub przedłużający się objaw po szczepieniu warto omówić z lekarzem.