Łuszczyca u dzieci – czym się charakteryzuje?

• Łuszczyca u dzieci najczęściej przyjmuje postać plackowatą. Częsta jest również łuszczyca kropelkowata, zwłaszcza po infekcji paciorkowcowej [1].
• Objawy łuszczycy u dzieci to przede wszystkim dobrze odgraniczone, czerwone zmiany skórne, łuszczenie i świąd. U niemowląt obraz może przypominać pieluszkowe zapalenie skóry [1].
• Czynniki genetyczne są ważne, ale rozwój łuszczycy zależy również od aktywności układu odpornościowego i czynników środowiskowych, m.in. infekcji oraz urazów skóry [3].
• Leczenie łuszczycy u dzieci zależy od wieku, rozległości zmian i jakości życia. W łagodnym przebiegu podstawą jest leczenie miejscowe [1], a przy cięższym przebiegu lekarz może rozważyć fototerapię lub leczenie ogólne [2].
• Uogólniona postać łuszczycy krostkowej, erytrodermia, gorączka lub wyraźne pogorszenie stanu ogólnego wymagają pilnej oceny lekarskiej [4].

Więcej materiałów dotyczących pediatrii znajdziesz w sekcji informacje o zdrowiu dziecka.

• informacje o zdrowiu dziecka

Łuszczyca jest chorobą zapalną, w której przewlekły stan zapalny i nieprawidłowa aktywacja układu odpornościowego przyspieszają odnowę naskórka. Łuszczyca u dzieci zachowuje ten sam podstawowy mechanizm chorobowy. Łuszczyca u dzieci występuje rzadziej niż u osób dorosłych, ale może ujawnić się już przed 10. rokiem życia. W populacji dziecięcej same podtypy łuszczycy są podobne do obserwowanych u dorosłych, jednak cechy obrazu klinicznego różnią się zwłaszcza względem rozmieszczenia i wyglądu zmian [1].

U dzieci łuszczyca najczęściej ma postać plackowatą. Typowym objawem łuszczycy są rumieniowe, wyraźnie odgraniczone ogniska, często pokryte srebrzystą łuską. U małych dzieci zmiany łuszczycowe mogą być mniej nacieczone, bardziej wilgotne i pozbawione charakterystycznej łuski. Mogą zajmować owłosioną skórę głowy, łokcie, kolana, twarz, okolicę małżowin usznych, fałdy skórne i okolice anogenitalne [1].

U dzieci łuszczyca może mieć łagodny przebieg, ale świąd, wykwity i przewlekły stan zapalny mogą mieć istotny wpływ na jakość życia, sen i aktywność fizyczną. Niekorzystny wpływ choroby bywa szczególnie odczuwalny u starszych dzieci w wieku szkolnym. W wieku szkolnym warto uwzględniać także obciążenie psychiczne [3].

Początki łuszczycy u dzieci wiążą się z predyspozycją genetyczną oraz zaburzoną regulacją odpowiedzi immunologicznej. Czynniki genetyczne zwiększają podatność, lecz samo podłoże genetyczne nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. Rozwój choroby zależy od współdziałania predyspozycji z czynnikami wyzwalającymi [3].

W przypadku łuszczycy u dzieci do najlepiej udokumentowanych wyzwalaczy należą infekcje, szczególnie paciorkowcowe zakażenia gardła i inne infekcje górnych dróg oddechowych. W łuszczycy kropelkowatej wysiew zmian może pojawić się po takim zakażeniu [7]. Jeśli podczas infekcji dziecko zgłasza również dolegliwości uszne, ból ucha u dziecka należy oceniać jako odrębny problem.

Nowe wykwity po zadrapaniu, otarciu lub w związku z mechanicznymi uszkodzeniami skóry określa się jako objaw Koebnera [3]. Czynniki środowiskowe, stres i niektóre leki mogą sprzyjać zaostrzeniom. Przy wczesnym początku łuszczyca u dzieci wymaga ostrożnej oceny wyzwalaczy. Należy pamiętać, że nie są one samą przyczyną choroby i często nie da się wskazać jednego z nich.

Objawy łuszczycy u dzieci zależą od wieku i postaci choroby. To, jak wygląda łuszczyca u dzieci, ocenia się zawsze w kontekście lokalizacji i obrazu klinicznego. Pierwsze objawy mogą obejmować zaczerwienienie, łuszczenie, świąd lub pieczenie, a widoczne zmiany skórne odzwierciedlają miejscowy stan zapalny. Charakterystycznym objawem łuszczycy plackowatej jest dobrze odgraniczona blaszka rumieniowa, często ze srebrzystą łuską [1].

U dzieci pojawiają się zmiany skórne na głowie, łokciach i kolanach, ale też na twarzy, powiekach, w okolicy małżowin usznych i w fałdach. U dzieci pojawiają się także zmiany łuszczycowe w mniej typowych lokalizacjach. W okresie niemowlęcym u małych dzieci zmiany łuszczycowe mogą zajmować skórę pod pieluchą; łuszczycowe pieluszkowe zapalenie skóry może przypominać zwykłe pieluszkowe zapalenie skóry [1].

Łuszczyca u dzieci może obejmować także paznokcie. Objawem łuszczycy paznokci są m.in. punkcikowate wgłębienia, oddzielanie płytki od łożyska lub pogrubienie podpaznokciowe. Ryzyko rozwoju łuszczycowego zapalenia stawów jest większe przy zajęciu paznokci [1].

Objaw świecy stearynowej oznacza nasilenie białawego złuszczania przy delikatnym zeskrobywaniu łuski. Objaw świecy stearynowej ocenia lekarz; nie jest to domowy test diagnostyczny [6].

U dzieci łuszczyca ma podobne postaci jak u dorosłych. Podobnie jak u dorosłych, o nasileniu decydują nie tylko same podtypy, ale też rozległość zmian i ich wpływ na funkcjonowanie [1].

U niemowląt i dzieci młodszych zmiany skórne mogą występować w fałdach i okolicy pieluszkowej, gdzie łuska jest słabiej widoczna. W tej lokalizacji łatwo pomylić łuszczycę z zapaleniem skóry o innej przyczynie [1].

Łuszczyca krostkowa u dzieci jest rzadka. W przypadku łuszczycy krostkowej uogólnionej gorączka, osłabienie lub ból stawów mogą towarzyszyć ciężkiemu przebiegowi i wskazywać na potrzebę hospitalizacji [1]. W takim przypadku dziecko wymaga hospitalizacji [1]. Łuszczyca u dzieci w tej postaci wymaga pilnej oceny. Erytrodermia, czyli rozległe zaczerwienienie niemal całej skóry, również może wymagać hospitalizacji [4].

Łuszczyca u dzieci jest zwykle rozpoznawana klinicznie na podstawie wyglądu i rozmieszczenia zmian, paznokci oraz wywiadu. Badanie histopatologiczne po biopsji skóry pozostawia się dla niejednoznacznych przypadków [1]. Między 4. a 16. rokiem życia wpływ choroby na jakość życia można oceniać m.in. skalą CDLQI [1].

Atopowe zapalenie skóry jest ważnym rozpoznaniem różnicowym. Łuszczyca u dzieci bywa z nim mylona, zwłaszcza gdy wykwity zajmują fałdy. Atopowe zapalenie częściej ma obraz wyprysku, a łuszczyca zwykle daje lepiej odgraniczone ogniska. Łojotokowe zapalenie skóry, grzybica i wyprysk również wchodzą w zakres różnicowania [1].

Ból, obrzęk lub poranna sztywność stawów wymagają odrębnej diagnostyki pod kątem łuszczycowego zapalenia stawów [3].

Łuszczyca u dzieci wymaga indywidualnego doboru postępowania. Leczenie łuszczycy u dzieci dobiera się do obrazu klinicznego i nasilenia stanu zapalnego. Powinno uwzględniać wiek, powierzchnię i lokalizację zmian, świąd, zajęcie paznokci lub stawów, wcześniejsze leczenie oraz jakość życia. Terapia łuszczycy ma na celu kontrolę choroby; stan zapalny i nasilenie objawów mogą zmniejszać się w odpowiedzi na leczenie, ale efekt jest indywidualny i nie oznacza trwałego całkowitego wyleczenia [1].

Leczenie miejscowe jest podstawą w łagodnych postaciach. Obejmuje emolienty oraz leki o działaniu miejscowym, m.in. odpowiednio dobrane kortykosteroidy i analogi witaminy D. Nie należy ich utożsamiać z suplementacją witaminą D. W miejscach wrażliwych lekarz może rozważyć inhibitory kalcyneuryny, niekiedy pozarejestracyjnie [1]. Dobór leków miejscowych zależy m.in. od wieku, lokalizacji i ryzyka działań niepożądanych [5].

Zbyt długie lub niewłaściwe stosowanie miejscowych kortykosteroidów zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Jednym z nich jest ścieńczenie skóry. Preparaty keratolityczne z kwasem salicylowym u małych dzieci wymagają szczególnej ostrożności [1].

Jeżeli leczenie miejscowe nie wystarcza albo łuszczyca u dzieci ma umiarkowany lub ciężki przebieg, dermatolog może rozważyć fototerapię NB-UVB. Polskie rekomendacje wskazują NB-UVB 311–313 nm jako preferowaną metodę światłolecznictwa u dzieci ze względu na wysoką skuteczność i ograniczone działanie rumieniotwórcze w porównaniu z innymi metodami światłolecznictwa [2].

Przy ciężkim przebiegu rozważa się leczenie ogólne, a przy bardzo ciężkim przebiegu potrzebna jest szczególnie ścisła kontrola specjalistyczna. W terapii łuszczycy stosowane są m.in. metotreksat, cyklosporyna i acytretyna; wybór zależy od postaci łuszczycy, wieku, chorób współistniejących i ryzyka działań niepożądanych [2]. Acytretyna bywa stosowana w wybranych ciężkich postaciach, zwłaszcza łuszczycy kropelkowej i krostkowej, ale wymaga monitorowania [2].

Leki biologiczne są opcją dla wybranych dzieci z umiarkowaną lub ciężką łuszczycą. Warto podkreślić, że ich stosowanie zależy od wieku i zgodności ze wskazaniami rejestracyjnymi konkretnego produktu. W badaniach leki biologiczne charakteryzowały się wysoką skutecznością, co nie gwarantuje jednak odpowiedzi u konkretnego dziecka [2]. Leczenie biologiczne wymaga prowadzenia i monitorowania przez specjalistę.

Konsultacja dermatologiczna jest wskazana przy podejrzeniu łuszczycy u dzieci lub gdy zmiany nawracają. Objawy łuszczycy u dzieci warto skonsultować szczególnie wtedy, gdy zmiany skórne obejmują skórę głowy, paznokcie lub okolice intymne, są rozległe albo pogarszają sen i jakość życia. Wytyczne NICE zalecają specjalistyczną ocenę dzieci i młodzieży z każdym typem łuszczycy już przy rozpoznaniu [4].

Niektóre objawy łuszczycy u dzieci wymagają szybkiej oceny: rozległe zmiany skórne z gorączką, liczne krosty, osłabienie lub szybko pogarszający się stan ogólny mogą występować w uogólnionej łuszczycy krostkowej albo erytrodermii [4]. Ból, obrzęk lub poranna sztywność stawów wymagają oceny pod kątem łuszczycowego zapalenia stawów [3].

Konsultacja z pediatrą online może pomóc ocenić pilność sytuacji na podstawie wywiadu i zdjęć. Nie zastępuje jednak badania dermatologicznego, gdy obraz jest niejednoznaczny, łuszczyca u dzieci ma ciężki przebieg lub potrzebne jest monitorowane leczenie.