Opryszczka u dzieci – przyczyny i objawy

Opryszczka u dzieci jest wysoce zaraźliwa. Wirusem opryszczki można zarazić się przez bezpośredni kontakt ze zmianą, śliną lub skórą wokół ust [1]. U małych dzieci opryszczka wymaga większej uwagi, gdy dziecko nie chce pić, ma zmiany w okolicach oczu, choruje na atopowe zapalenie skóry albo jest niemowlęciem.

• Opryszczka u dzieci najczęściej wiąże się z HSV-1; HSV-2 częściej powoduje zakażenia narządów płciowych [1].
• Typowe objawy opryszczki obejmują mrowienie i pieczenie, po których następnie pojawiają się bolesne pęcherzyki z płynem surowiczym.
• Pierwsze zakażenie może wywołać opryszczkowe zapalenie jamy ustnej, gorączkę i złe samopoczucie [2].
• Leczenie opryszczki u dzieci opiera się głównie na nawodnieniu i łagodzeniu bólu; leki przeciwwirusowe są potrzebne tylko w wybranych sytuacjach [3].
• Pilnej oceny wymagają objawy neurologiczne, zmiany oczne, odwodnienie, wyprysk opryszczkowy i podejrzenie HSV u noworodka [3].

Więcej informacji o częstych problemach pediatrycznych znajdziesz w dziale zdrowie dziecka. Przy zmianach w nozdrzu zobacz też: opryszczka w nosie.

• zdrowie dziecka
• zespół nagłej śmierci łóżeczkowej

Wirus opryszczki pospolitej, czyli herpes simplex virus, występuje jako HSV-1 i HSV-2. Zakażenie wirusem HSV może dotyczyć skóry lub błony śluzowej. HSV-1 najczęściej odpowiada za opryszczkę wargową, a HSV-2 przede wszystkim za zakażenia narządów płciowych [1].

U dzieci kontakt z wirusem opryszczki może nastąpić po pocałunku, kontakcie ze śliną, dotykaniu zmian skórnych albo używaniu wspólnych kubków czy sztućców. Zakażenie wirusem opryszczki nie jest typową infekcją szerzącą się drogą kropelkową jak grypa; kluczowy jest kontakt z zakaźną wydzieliną lub skórą [1]. Brudne ręce mogą przenieść wirusa po dotknięciu zmiany.

Nie należy dzielić dziecku smoczka, kubka, sztućców ani ręcznika z osobą z aktywną opryszczką. Nie chodzi o wyrzucanie samych naczyń. Dzieci mogą zarazić się wirusem opryszczki od domowników i innych dzieci także przy skąpych objawach [1].

U dzieci opryszczka może dawać objawy od pęcherzyka w okolicy warg po opryszczkowe zapalenie jamy ustnej. Objawy opryszczki wargowej to mrowienie, swędzenie lub pieczenie, a później bolesne pęcherzyki i nadżerki [2].

Opryszczkowe zapalenie może obejmować gardło. Ostre zapalenie gardła i zmiany migdałków podniebiennych mają jednak wiele przyczyn; same naloty nie potwierdzają HSV. Diagnostyka opryszczki u dzieci opiera się na całym obrazie klinicznym [3].

Przy gorączce i rozległej wysypce trzeba różnicować inne infekcje. W ocenie takiej wysypki pomocny może być także materiał Jak rozpoznać u dziecka odrę?.

Diagnostyka opryszczki najczęściej opiera się na badaniu i wyglądzie zmian skórnych. Zmiany opryszczkowe bywają charakterystyczne, ale nie każda wysypka pęcherzykowa jest HSV. W typowym przebiegu badania laboratoryjne zwykle nie są potrzebne. Przy nietypowym lub ciężkim przebiegu lekarz może pobrać wymaz do PCR; serologia jest rzadko pomocna [3].

Objawy opryszczki nie zawsze są swoiste, a zakażenie wirusem opryszczki u dzieci może przebiegać bezobjawowo. Gdy potrzebne jest potwierdzenie, wymaz może wykryć DNA wirusa HSV [3]. Przy objawach ocznych, neurologicznych lub rozległej wysypce diagnostykę dobiera się do podejrzewanego powikłania.

Leczenie opryszczki u dzieci zależy od wieku i stanu ogólnego. Przy łagodnym przebiegu leczenie domowe obejmuje nawodnienie, chłodne napoje, unikanie kwaśnych produktów, które nasilają podrażnienie błony śluzowej oraz leki przeciwbólowe lub przeciwgorączkowe odpowiednie dla wieku [2]. Zazwyczaj stosuje się postępowanie objawowe ułatwiające picie.

Przy bolesnych zmianach w jamie ustnej nawodnienie jest szczególnie ważne. W opryszczkowym zapaleniu jamy ustnej odwodnienie jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji [3]. Domowe sposoby nie wystarczają, gdy dziecko nie może pić.

Leki przeciwwirusowe nie są potrzebne każdemu dziecku. W razie wystąpienia objawów o dużym nasileniu lekarz może rozważyć acyklowir, szczególnie w pierwszych dniach od wystąpienia objawów, przy odwodnieniu lub obniżonej odporności [3]. Leki przeciwwirusowe mogą być podawane w formie doustnej albo dożylnie; w ciężkim przebiegu leczenie może wymagać pobytu w warunkach szpitalnych [3]. Miejscowy acyklowir nie jest skutecznym leczeniem opryszczkowego zapalenia jamy ustnej [3].

Inhalacja nie leczy wirusa HSV. Zasady nebulizacji opisano tu: Jak prawidłowo zrobić inhalację u dziecka?.

Warto skonsultować dziecko w przypadku pierwszego wystąpienia rozległych zmian skórnych. Objawy ogólne, takie jak wysoka gorączka, silny ból lub problemy z piciem, również wymagają oceny. Pilnej pomocy wymagają senność, zaburzenia zachowania, drgawki i inne objawy neurologiczne; mogą wskazywać na zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, w tym zapalenie mózgu lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych [1].

Pilnej oceny wymaga opryszczka u dzieci z bólem oka, światłowstrętem lub pogorszeniem widzenia [6]. Przy pogorszeniu po poprawie trzeba rozważyć wtórne zakażenie bakteryjne; określenie nadkażenie wirusowe nie opisuje typowego powikłania HSV [3].

Jeśli nie wiesz, czy objawy twojego dziecka wymagają oceny, zobacz: Porady Pediatryczne Online: Kiedy Zgłosić się do Lekarza?.

Po pierwszym zakażeniu wirusem opryszczki wirusa HSV nie usuwa się z organizmu. Reaktywacja wirusa HSV może później wywołać kolejny epizod. Wirus pozostaje w komórkach nerwowych i zwojach nerwowych w stanie uśpienia [2]. Nawracająca opryszczka ma zwykle łagodniejszy przebieg niż pierwotne zakażenie.

Nawrót może wiązać się z infekcją, stresem, przemęczeniem, urazem skóry, działaniem promieni słonecznych, skrajnym ciepłem lub suchością. Wyzwalaczem mogą być również niskie temperatury [2]. Układ odpornościowy wpływa na kontrolę wirusa, ale nawrót nie dowodzi braku odporności. Domowe sposoby obejmują ochronę ust przed słońcem. Pobyt na świeżym powietrzu nie powoduje zakażenia.

U małych dzieci opryszczka zwykle ma łagodny przebieg, lecz u noworodków może prowadzić do ciężkiej choroby skóry, oczu, ośrodkowego układu nerwowego lub narządów wewnętrznych [4]. Do zakażenia wirusem opryszczki może dojść podczas porodu, a po urodzeniu — przez kontakt z wirusem HSV, np. podczas pocałunku osoby z aktywną zmianą [4].

Ryzyko jest szczególnie ważne, gdy u matki po raz pierwszy pojawia się opryszczka narządów płciowych pod koniec ciąży. W określonych sytuacjach może być zalecane wykonanie cesarskiego cięcia [4].

U noworodka niepokoją pęcherzyki na skórze, w jamie ustnej lub okolicach oczu, gorączka, apatia, drgawki czy trudności z oddychaniem. W ciężkim przebiegu stosuje się dożylne leki przeciwwirusowe i leczenie w warunkach szpitalnych [4].