Skuteczne tabletki na odchudzanie na receptę – co naprawdę działa?

• Leki na otyłość rozważa się najczęściej u dorosłych z BMI 30 kg/m² lub wyższym albo z BMI od 27 kg/m² i co najmniej jednym powikłaniem związanym z masą ciała [1].
• Największą średnią redukcję masy ciała w przytoczonych badaniach uzyskano podczas terapii tirzepatydem i semaglutydem, lecz wynik pojedynczej osoby może być inny.
• Analogi GLP-1 oraz tirzepatyd podaje się podskórnie [3]. Naltrekson z bupropionem i orlistat są lekami doustnymi [6].
• Działania niepożądane agonistów GLP-1 najczęściej dotyczą przewodu pokarmowego [3]. Orlistat może wywoływać tłuszczowe stolce i parcie na stolec [7].
• Skuteczność redukcji masy ciała zależy od substancji czynnej, dawki, czasu terapii, przestrzegania zaleceń i indywidualnej odpowiedzi organizmu.

Szersze informacje o lekach na otyłość oraz o przyczynach i leczeniu otyłości pomagają umieścić farmakoterapię w kontekście całego procesu terapeutycznego.

• recepta online

Otyłość jest chorobą przewlekłą związaną z nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, a nie wyłącznie kwestią wyglądu. Otyłość brzuszna oznacza nadmierne odkładanie tłuszczu w jamie brzusznej. Może współwystępować z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, a stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze i obturacyjny bezdech senny należą do ważnych problemów powiązanych z masą ciała [1].

Według polskich zaleceń farmakologiczne leczenie otyłości można rozważyć u dorosłych z BMI co najmniej 30 kg/m², a także przy BMI 27 kg/m² lub wyższym, jeżeli występuje przynajmniej jedna choroba związana z nadmierną masą ciała [1]. BMI jest narzędziem przesiewowym. W leczeniu otyłości lekarz ocenia również obwód talii, rozkład tkanki tłuszczowej, stan metaboliczny, leki stosowane przewlekle i wcześniejsze próby leczenia.

Leki na odchudzanie nie są przeznaczone dla każdej osoby, która chce zmniejszyć masę ciała. Osoby otyłe wymagają oceny przyczyn przyrostu masy ciała i ryzyka powikłań. Należy pamiętać, że nadciśnienie tętnicze, choroby serca, zaburzenia nastroju, choroby przewodu pokarmowego, ciąża lub planowanie ciąży mogą wpływać na wybór preparatu. Leczenie farmakologiczne prowadzi się pod kontrolą lekarza, podobnie jak późniejsze zwiększanie dawki.

Leki na odchudzanie działają różnymi drogami: mogą zwiększać uczucie sytości, zmniejszać łaknienie, oddziaływać na ośrodek głodu i układ nagrody w mózgu albo ograniczać wchłanianie tłuszczów. To, jak działają leki na otyłość, zależy od ich substancji czynnych. Leki stosowane doustnie i iniekcyjnie wymagają oceny przeciwwskazań oraz możliwych interakcji.

Analogi GLP-1 naśladują działanie glukagonopodobnego peptydu 1, hormonu uczestniczącego w regulacji apetytu i gospodarki glukozowej. W leczeniu otyłości semaglutyd zwiększa uczucie sytości oraz ogranicza głód, apetyt i ilość przyjmowanego pożywienia [3]. Analogi GLP-1, takie jak liraglutyd, działają na ten sam receptor, zmniejszając apetyt i ochotę na jedzenie [5]. Analogi GLP-1 zmniejszają apetyt i spowalniają opróżnianie żołądka.

Wegovy zawierający semaglutyd podaje się raz w tygodniu [3]. Saxendę zawierającą liraglutyd stosuje się raz dziennie [5]. Oba leki na otyłość mają formę zastrzyków podskórnych. Nie należy automatycznie utożsamiać wszystkich leków z semaglutydem z leczeniem otyłości: Ozempic jest w Unii Europejskiej zarejestrowany do leczenia niedostatecznie kontrolowanej cukrzycy typu 2, natomiast wskazanie do kontroli masy ciała ma Wegovy [8].

Połączenie naltreksonu i bupropionu oddziałuje na obszary mózgu kontrolujące pobór pożywienia, bilans energetyczny i przyjemność z jedzenia. W leczeniu otyłości naltrekson–bupropion może wspierać redukcję masy ciała, zmniejszając apetyt [6]. Mechanizm nie jest całkowicie poznany. Lek wymaga ostrożności przy niekontrolowanym ciśnieniu tętniczym i zwiększonym ryzyku napadów drgawkowych [6]. Więcej wyjaśnia artykuł Leki na obniżenie apetytu – dobry pomysł czy fanaberia.

Leki wspomagające odchudzanie wykazują skuteczność w badaniach klinicznych, ale wartości są średnimi dla grup. Nie gwarantują wyniku konkretnego pacjenta. Badania leków na odchudzanie różnią się czasem trwania, populacją i intensywnością wsparcia dietetycznego.

• Semaglutyd 2,4 mg: w badaniu obejmującym 1961 dorosłych średnia redukcja masy ciała po 68 tygodniach wyniosła około 15% wobec 2% w grupie placebo; co najmniej 5% masy ciała straciło odpowiednio 84% i 31% uczestników [3].
• Tirzepatyd: w badaniu ponad 2500 dorosłych średni spadek masy ciała po 72 tygodniach wynosił co najmniej 15%, zależnie od dawki, wobec 3% przy placebo. Ponad 85% osób otrzymujących lek osiągnęło redukcję co najmniej 5%, wobec 35% w grupie placebo [4].
• Liraglutyd 3 mg: łączne wyniki pięciu badań u ponad 5800 dorosłych wskazały średnią redukcję o 7,5% wobec 2,3% przy placebo po maksymalnie 56 tygodniach [5].
• Naltrekson/bupropion: w trzech badaniach średnia redukcja wyniosła około 3,7–5,7% wobec 1,3–1,9% przy placebo. W badaniu z intensywniejszym poradnictwem było to 8,1% wobec 4,9% [6].
• Orlistat 120 mg: po roku średni spadek masy ciała w zestawieniu siedmiu badań wyniósł 6,1 kg wobec 2,6 kg przy placebo; co najmniej 10% masy ciała straciło odpowiednio 20% i 8% uczestników [7].

Porównując leki na odchudzanie, trzeba uwzględniać nie tylko średni wynik, lecz także badane substancje czynne, czas obserwacji i odsetek osób przerywających terapię. Analogi GLP-1, leki doustne i tirzepatyd mają odmienne mechanizmy oraz profil ryzyka. Leki na otyłość dobiera się do celów redukcji masy ciała i sytuacji klinicznej, a leki wspomagające odchudzanie nie zastępują interwencji dotyczących stylu życia.

Leki na otyłość ocenia się także pod kątem możliwości długoterminowego stosowania, ponieważ największy spadek masy ciała nie zawsze oznacza najlepszą relację korzyści do ryzyka dla danej osoby.

Największe efekty dotyczyły leków w formie zastrzyków. Skuteczność leczenia otyłości zależy też od jego kontynuacji. Po 20 tygodniach semaglutydu osoby kontynuujące terapię straciły przez kolejne 48 tygodni dalsze 8% masy ciała, natomiast po przejściu na placebo odnotowano średnio 7% ponownego przyrostu [3].

Każdy lek może powodować działania niepożądane, a nasilenie działań niepożądanych zależy między innymi od substancji czynnej i dawki. Przy agonistach GLP-1 i tirzepatydzie dominują nudności, wymioty, biegunka, zaparcia i bóle brzucha. W przypadku semaglutydu często zgłaszane są również bóle głowy [3]. Objawy w przewodzie pokarmowym bywają silniejsze podczas zwiększania dawki.

Dla naltreksonu z bupropionem najczęstsze działania niepożądane to nudności, wymioty i zaparcia; mogą wystąpić również zawroty głowy, suchość w ustach, bezsenność, zaburzenia koncentracji, kołatanie serca lub wzrost ciśnienia. Ryzyko działań niepożądanych ocenia się przed terapią i podczas kontroli, uwzględniając ciśnienie tętnicze oraz inne leki [6].

Orlistat często powoduje plamienie oleistą treścią, wzdęcia z wydzieliną, naglące parcie, tłuszczowe lub luźne stolce i częstsze wypróżnienia. EMA wymienia także bóle głowy, hipoglikemię oraz zakażenia górnych dróg oddechowych jako częste działania niepożądane w badaniach preparatu Xenical [7]. Nie oznacza to, że lek wywoła te objawy u każdej osoby. Zakażenia dolnych dróg oddechowych nie są powodem do samodzielnego przerywania lub włączania farmakoterapii; wymagają niezależnej oceny klinicznej.

Silny ból brzucha, uporczywe wymioty, odwodnienie, reakcja alergiczna, omdlenie, znaczny wzrost ciśnienia lub pogorszenie stanu psychicznego wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem. Ocena działań niepożądanych i stosowanie leków powinny odbywać się pod kontrolą lekarza, bez samodzielnego zwiększania dawki.

Wytyczne NICE zalecają, aby wszystkie leki na otyłość stosowane w leczeniu otyłości łączyć z dietą o obniżonej wartości energetycznej i zwiększeniem aktywności fizycznej [2]. Dieta i aktywność fizyczna wspierają kontrolę glikemii i utrzymanie nawyków. Regularna aktywność fizyczna powinna być dostosowana do stanu zdrowia i możliwości pacjenta.

Odpowiednią dietę warto oprzeć na warzywach, produktach pełnoziarnistych, źródłach białka i produktach zawierających zdrowe tłuszcze. Przy orlistacie szczególnie ważna jest ilość tłuszczu w posiłku. Praktyczne wskazówki dotyczące wyboru pieczywa znajdziesz w materiale Jaki chleb na odchudzanie.

Zmiana stylu życia nie powinna oznaczać krótkiego programu. Aktywność fizyczna, sen i planowanie posiłków są częścią długoterminowej terapii otyłości. Taka zmiana stylu życia wspiera redukcję masy ciała także po zakończeniu farmakoterapii. Regularna aktywność fizyczna pomaga utrzymać wypracowane nawyki, a każda aktywność fizyczna powinna odpowiadać możliwościom pacjenta. Pora roku nie zmienia zasad redukcji tkanki tłuszczowej; temat rozwija artykuł Odchudzanie latem – czy jest bardziej skuteczne.

Suplementy diety nie przechodzą takiej samej oceny skuteczności jak produkty lecznicze. Preparaty zawierające na przykład garcinia cambogia nie są odpowiednikiem farmakoterapii otyłości. Suplementy diety mogą też zawierać substancje wpływające na inne leki albo nasilać skutki uboczne. Dlatego należy zgłosić lekarzowi wszystkie przyjmowane preparaty, również ziołowe i dostępne bez recepty. W Polsce dostępne leki na odchudzanie są bezpieczniejsze niż suplementy diety.

Nie każdy preparat reklamowany jako wspierający metabolizm lub redukcję tkanki tłuszczowej jest lekiem. Leki na odchudzanie mają określone substancje czynne, wskazania, dawkowanie i przeciwwskazania. Suplementy diety służą uzupełnianiu zwykłej diety; nie leczą choroby otyłościowej ani nie zastępują terapii otyłości.