Tabletki na zmniejszenie apetytu – czy to dobry pomysł?

• Blokery apetytu nie są jedną grupą medyczną. Obejmują suplementy diety i leki wpływające na uczucie głodu, uczucie sytości albo wchłanianie składników pokarmowych.
• Błonnik pokarmowy, w tym glukomannan, może zwiększać objętość treści w przewodzie pokarmowym i sprzyjać uczuciu pełności, ale wpływ takich suplementów na redukcję masy ciała jest zwykle niewielki lub niepewny [5].
• Garcinia cambogia zawiera kwas hydroksycytrynowy (HCA), jednak wyniki badań dotyczących redukcji masy ciała są niespójne, a preparaty z tym składnikiem nie są obojętne dla bezpieczeństwa [6].
• Niektóre leki hamujące apetyt działają na ośrodkowy układ nerwowy lub szlaki jelitowo-mózgowe. Leki na receptę powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza, jako element szerszego leczenia otyłości [1].
• Orlistat nie jest lekiem hamującym apetyt. Działa w przewodzie pokarmowym, blokując lipazy i zmniejszając wchłanianie części tłuszczów z pożywienia [4].
• Podstawą kontroli masy ciała pozostają plan żywienia, zmiana stylu życia i ruch; farmakoterapia ich nie zastępuje [1] .

Więcej o miejscu leków w terapii wyjaśnia artykuł o farmakologicznym leczeniu otyłości.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Otyłość.

• recepta online

Nadmierny apetyt nie jest rozpoznaniem medycznym samym w sobie. Na odczuwanie głodu wpływają m.in. skład posiłków, rytm jedzenia, sen, aktywność, stan zdrowia i sygnały hormonalne. W regulacji łaknienia bierze udział układ nerwowy oraz hormony i peptydy sygnalizujące głód lub sytość. Grelina sprzyja zwiększeniu pobierania pokarmu, natomiast leptyna jest jednym z sygnałów związanych z ograniczaniem spożycia [8].

Duże znaczenie ma też sen. NIDDK wskazuje, że niedobór snu jest powiązany z przyrostem masy ciała [7]. Jeśli nadmierny apetyt pojawia się nagle, jest bardzo nasilony albo współwystępuje z innymi dolegliwościami, warto omówić go z lekarzem zamiast od razu sięgać po tabletki hamujące łaknienie.

Chęć podjadania w ciągu dnia może nasilać się przy nieregularnych lub mało sycących posiłkach. Odpowiednia ilość białka, warzyw i błonnika oraz pełnoziarniste produkty zbożowe mogą sprzyjać dłuższemu uczuciu sytości. Jeśli w diecie pojawiają się produkty o niskim indeksie glikemicznym, powinny być częścią całego wzorca żywienia, a nie osobną metodą hamowania apetytu. Nie trzeba też dążyć do idealnie stabilnego poziomu glukozy we krwi; duże znaczenie ma ogólny bilans i regularność posiłków.

Określenie blokery apetytu jest pojęciem potocznym i marketingowym, a nie nazwą jednej klasy leków. Może oznaczać produkty, które będą powodowały zmniejszenie apetytu, wydłużenie sytości, ograniczenie chęci podjadania albo wsparcie procesu odchudzania. To suplementy diety, preparaty z błonnikiem, ekstrakty roślinne oraz niektóre leki.

Suplementy diety nie przechodzą takiej samej oceny skuteczności jak leki. NIH wskazuje, że dowody dla wielu produktów wspierających utratę wagi są niejednoznaczne, a część składników może wchodzić w interakcje z lekami [5]. Tabletki hamujące apetyt na receptę stosuje się natomiast w określonych wskazaniach i pod kontrolą lekarza.

Nazwa produktu, np. Apetyt Stop Max, nie mówi sama w sobie, czy dany środek ma udowodnioną skuteczność ani czy jest odpowiedni dla konkretnej osoby. Blokery apetytu trzeba oceniać według składu, danych o skuteczności i ryzyka, a określenie naturalny bloker nie oznacza automatycznie produktu bezpiecznego.

Mechanizm zależy od substancji czynnej. Nie ma jednego sposobu działania wspólnego dla wszystkich produktów hamujących łaknienie.

Część leków stosowanych w leczeniu otyłości oddziałuje na układ nerwowy lub szlaki regulujące kontrolę apetytu. Przykładem doustnego leku jest połączenie naltreksonu z bupropionem, stosowane w Unii Europejskiej u wybranych dorosłych jako uzupełnienie diety o obniżonej kaloryczności i zwiększonej aktywności fizycznej [3].

Agoniści receptora GLP-1, np. semaglutyd, działają podobnie do naturalnego GLP-1 i mogą zwiększać uczucie sytości, a zmniejszać głód, ilość jedzenia i zachcianki [2]. Nie każdy taki lek ma postać tabletki, więc hasło tabletki hamujące apetyt nie obejmuje całej farmakoterapii otyłości.

W suplementach występują naturalne składniki reklamowane jako hamujące apetyt lub takie, które przyspieszają spalanie kalorii. Ich działanie i bezpieczeństwo trzeba oceniać oddzielnie.

Garcinia cambogia – owoce tamaryndowca malabarskiego zawierają kwas hydroksycytrynowy HCA. Wpływ tego składnika na masę ciała jest niepewny i prawdopodobnie niewielki [6]. Kwas hydroksycytrynowy nie jest więc pewnym sposobem na zmniejszenie apetytu. NCCIH opisuje też doniesienia o uszkodzeniach wątroby związanych z produktami zawierającymi Garcinia cambogia [6].

Zielona herbata zawiera katechiny i kofeinę. Jej wpływ na masę ciała jest co najwyżej niewielki, a skoncentrowane ekstrakty mogą powodować działania niepożądane, także dotyczące wątroby [5].

Gorzka pomarańcza dostarcza synefryny. Dowody dotyczące redukcji masy ciała są słabe i sprzeczne, a produkty z gorzkiej pomarańczy mogą wpływać na rytm serca i ciśnienie krwi [5].

Chitozan może wiązać część tłuszczu w przewodzie pokarmowym, lecz w badaniach wysokiej jakości jego wpływ na masę ciała był minimalny i prawdopodobnie nieistotny klinicznie [5].

Naturalny bloker apetytu nie jest więc automatycznie skuteczniejszy ani bezpieczniejszy od innych rozwiązań. Blokery apetytu bez recepty mogą być suplementami diety, a suplementy hamujące apetyt bywają wieloskładnikowe, co utrudnia przewidywanie ich działania i interakcji.

Niektóre leki mogą wspierać redukcję masy ciała u właściwie zakwalifikowanych pacjentów, ale nie każdy preparat hamujący apetyt ma potwierdzoną skuteczność. Leki na receptę stosuje się w konkretnych wskazaniach [1]. Dla produktów takich jak suplementy diety dowody są słabsze, a efekty często niewielkie lub niepewne [5].

Proces odchudzania nie powinien sprowadzać się do wyłączenia głodu. Celem jest żywienie z mniejszą ilością energii bez nadmiernego głodu i przy zachowaniu odpowiedniej podaży składników odżywczych. Łączenie farmakoterapii z aktywnością fizyczną i zmianami stylu życia ma duże znaczenie dla kontroli masy ciała [1].

Preparaty hamujące apetyt mogą powodować skutki uboczne, a ich profil zależy od składnika. W przypadku błonnika częste są dolegliwości z przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, zaparcia lub biegunka. Ekstrakty roślinne mogą wchodzić w interakcje z lekami, a niektóre preparaty zawierające kofeinę lub synefrynę mogą wpływać na układ sercowo-naczyniowy [5].

Leki na receptę mają własne przeciwwskazania i działania niepożądane. Dla semaglutydu do częstych należą m.in. nudności, wymioty, biegunka, zaparcia i ból brzucha [2]. Naltrekson z bupropionem ma własne przeciwwskazania i możliwe interakcje [3]. Dlatego leki hamujące apetyt dobiera się indywidualnie i stosuje pod kontrolą lekarza.

Jeśli pacjent przyjmuje inne leki lub ma choroby przewlekłe, preparaty hamujące łaknienie powinien przed zastosowaniem omówić z lekarzem lub farmaceutą. Warto też przedstawić listę wszystkich leków i suplementów, ponieważ naturalne produkty mogą wchodzić z nimi w interakcje [5].

Farmakoterapię otyłości rozważa się przy wskazaniach medycznych. Kryteria zależą od leku, BMI, chorób współistniejących, wcześniejszych prób leczenia i przeciwwskazań [1]. Także obietnica utrzymania prawidłowego poziomu glukozy we krwi na etykiecie suplementu nie dowodzi, że produkt realnie zmniejsza apetyt ani że wspiera leczenie otyłości.

W UE semaglutyd jest stosowany jako uzupełnienie diety o obniżonej kaloryczności i zwiększonej aktywności fizycznej u określonych pacjentów z otyłością lub nadwagą i chorobami związanymi z masą ciała [2]. Naltrekson z bupropionem również stosuje się z dietą i aktywnością fizyczną [3]. Leczenie zawsze łączy się z aktywnością fizyczną dostosowaną do stanu zdrowia, a nie traktuje leku jako jej zamiennika [1].

Jeżeli chcesz szerzej zrozumieć różnice między grupami leków, zobacz materiał Lek Na Otyłość. Lekarz może omówić wskazania, przeciwwskazania i bezpieczeństwo terapii. Jeśli lek na receptę okaże się zasadny, ewentualna recepta online może zostać wystawiona wyłącznie po indywidualnej ocenie lekarskiej. Usługi Medicept są prywatne i nie są finansowane przez NFZ.