Czy otyłość to choroba? Konsekwencje nieleczonej otyłości

• Otyłość jest chorobą przewlekłą, bez tendencji do samoistnego ustępowania i ze skłonnością do nawrotów [2].
• U dorosłych rozpoznanie opiera się przede wszystkim na BMI, ale lekarz ocenia również obwód talii, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, powikłania i ogólną kondycję chorego.
• Przyczyny otyłości są wieloczynnikowe. Znaczenie mają między innymi czynniki genetyczne, biologiczne, psychologiczne, środowiskowe i społeczne, które mogą wpływać na masę ciała.
• Nieleczona choroba otyłościowa zwiększa prawdopodobieństwo wielu powikłań. Cukrzyca typu 2, choroby układu sercowo-naczyniowego, stłuszczeniowa choroba wątroby, bezdech senny i niektóre nowotwory należą do najważniejszych z nich [1].
• Leczenie otyłości może obejmować zmianę nawyków żywieniowych, zwiększenie aktywności fizycznej, wsparcie psychologiczne, leczenie farmakologiczne, a u wybranych osób leczenie chirurgiczne [2].

Szerzej omawiamy również jakie są przyczyny otyłości i dlaczego u różnych osób mogą działać odmienne mechanizmy.

Otyłość to choroba, ponieważ wiąże się z nieprawidłowym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w organizmie, zmianami metabolicznymi i ryzykiem uszkodzenia narządów. Jest chorobą przewlekłą także dlatego, że zwykle wymaga długotrwałej terapii, kontroli efektów i zapobiegania nawrotom. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości podkreśla, że przewlekła choroba otyłościowa nie ustępuje samoistnie [2].

Takie podejście pomaga ograniczać stygmatyzację. Na masę ciała wpływa wiele biologicznych mechanizmów regulujących głód, sytość i wydatek energetyczny. Problem otyłości nie powinien więc być sprowadzany do oceny charakteru osoby chorej. Otyłość nie jest wyborem, choć tryb życia i codzienne zachowania odgrywają kluczową rolę w profilaktyce i leczeniu choroby otyłościowej na całym świecie.

Przyczyny otyłości mają złożoną etiologię. Czynniki genetyczne mogą wpływać na apetyt, uczucie sytości, metabolizm i skłonność do odkładania tkanki tłuszczowej. Nie działają jednak w oderwaniu od otoczenia. Czynniki środowiskowe, takie jak łatwy dostęp do żywności wysokoprzetworzonej, mała aktywność fizyczna, niedobór snu czy doświadczanie przewlekłego stresu, mogą sprzyjać dodatniemu bilansowi energetycznemu. Inne czynniki środowiskowe mogą ograniczać dostęp do zdrowej żywności i bezpiecznych form aktywności fizycznej. Długotrwałe przekraczanie zapotrzebowania energetycznego zwiększa masę ciała, ale nie wyjaśnia samo w sobie całej choroby [2].

Znaczenie mogą mieć także czynniki psychologiczne: jedzenie emocjonalne, kompulsywne objadanie, zespół nocnego jedzenia lub inne zaburzenia odżywiania. U części osób występują zaburzenia hormonalne i zaburzenia endokrynologiczne, między innymi niedoczynność tarczycy lub zespół Cushinga. Takie zaburzenia endokrynologiczne mogą utrudniać utrzymanie prawidłowej masy, lecz nie są najczęstszą przyczyną choroby otyłościowej. W diagnostyce lekarz bierze pod uwagę również stosowane leki, ograniczenia ruchowe i choroby współistniejące [2].

Nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej jest aktywne metabolicznie i może podtrzymywać przewlekły stan zapalny. Otyłość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych. Cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, zawał serca i niewydolność serca należą do ważnych powikłań. Możliwe są również obturacyjny bezdech senny, choroba zwyrodnieniowa stawów, kamica pęcherzyka żółciowego oraz stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi, dawniej określana jako niealkoholowe stłuszczenie wątroby [2].

Otyłość zwiększa także ryzyko niektórych nowotworów. Należą do nich między innymi rak jelita grubego, rak endometrium, rak pęcherzyka żółciowego oraz rak piersi po menopauzie [4]. Związek otyłości z ryzykiem raka jelita grubego nie oznacza, że choroba nowotworowa jest nieuniknioną konsekwencją większej masy tkanki tłuszczowej. Skutki otyłości obejmują ponadto ograniczenie sprawności, pogorszenie jakości życia chorego i problemy psychologiczne. Depresja, zaburzenia nastroju czy niska samoocena mogą współistnieć z otyłością, a stygmatyzacja dodatkowo utrudniać korzystanie z pomocy.