Otyłość a bezdech senny: objawy, diagnostyka i leczenie

Osoba śpiąca obok często pierwsza zauważa, że w trakcie snu pojawiają się głośne chrapanie, cisza i ponowne nabieranie powietrza. Natomiast pacjent może raportować nagłe przebudzenia z uczuciem silnego dławienia lub problemów z oddychaniem. W trakcie rozmowy z lekarzem takie obserwacje są bardzo istotne, tak samo jak to jakie masz samopoczucie po przebudzeniu [4].

Podejrzenie bezdechu sennego mogą nasuwać także następujące dolegliwości [4]:

• senność w ciągu dnia, na przykład gdy czytasz lub spokojnie siedzisz;
• uczucie niewyspania i przewlekłe zmęczenie;
• poranne bóle głowy i suchość w ustach;
• trudności ze skupieniem uwagi oraz wolniejsze reakcje;
• częste budzenie się w nocy, również po to, by oddać mocz.

Nawracające przerwy w oddechu trzeba zgłosić swojemu lekarzowi, nawet gdy w ciągu dnia czujesz się dobrze. Nie musisz czuć się bardzo senny by mieć OBS, również samo chrapanie nie daje potwierdzenia do postawienia rozpoznania. Dolegliwości te nie są swoiste dla OBS. Kwestionariusz senności nie zastąpi informacji o takich przerwach ani badania snu [1, 2].

Powtarzające się wybudzenia przerywają sen, a nocne niedotlenienie obciąża organizm. Nieleczony bezdech senny wiąże się ze zwiększonym ryzykiem problemów sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca i udar mózgu. Z OBS wiążą się również zaburzenia kontroli poziomu glukozy we krwi [2].

Nie oznacza to jednak, że każda chrapiąca osoba zachoruje na serce lub cukrzycę. Ryzyko zależy od wielu czynników, dlatego wymaga indywidualnej oceny. Jeśli masz nadciśnienie trudne do opanowania, warto porozmawiać z lekarzem o chrapaniu i jakości swojego snu. O szerszym kontekście tych problemów przeczytasz w artykule o powikłaniach nieleczonej otyłości [1, 2].

Na konsultację przygotuj informacje o tym, w jakich godzinach śpisz, czy się wybudzasz, kiedy odczuwasz senność i jakie leki przyjmujesz. Dobrym pomysłem jest zapisywanie przez kilka dni jak wygląda twój sen i kiedy pojawia się senność — w tej formie prościej opisać dolegliwości. W trakcie rozmowy przydadzą się także relacje bliskiej osoby a także uprzednie wyniki badań laboratoryjnych. Lekarz zapyta też o inne choroby, które u Ciebie występują, i o czynniki ryzyka [5].

We wstępnej ocenie wykorzystuje się skalę senności Epworth, która dotyczy skłonności do zasypiania, oraz kwestionariusz STOP-Bang, pomagający oszacować ryzyko OBS. Do rozpoznania potrzebne jest jednak obiektywne badanie oddychania podczas snu. Jego rodzaj dobiera lekarz, uwzględniając objawy i stan zdrowia pacjenta [1, 2].

Badanie domowe czy polisomnografia?

Dorośli, którzy zostali odpowiednio zakwalifikowani, przechodzą domowe badanie bezdechu — często jest to poligrafia oddechowa. Badanie rejestruje między innymi przepływ powietrza, ruchy oddechowe oraz saturację, czyli wysycenie krwi tlenem. Szerszy zakres ma polisomnografia. Obejmuje dodatkowo parametry służące ocenie snu, w tym czynność elektryczną mózgu [2, 5].

Przy poważnych dolegliwościach serca lub płuc, podejrzeniu hipowentylacji, bądź nieodpowiedniej wentylacji, a także innych wskazaniach zdrowotnych lekarz może zaproponować polisomnografię — badanie przeprowadzane w domu nie jest odpowiednie dla każdego pacjenta. Jeśli wynik badania przeprowadzonego w domu jest ujemny, nie daje jasnego wyniku albo technicznie błędny, dalsze badanie jest niezbędne, a jego przebieg zależy od oceny lekarza. Tak uzyskany wynik nie jest wskaźnikiem do  zakończenia poszukiwania przyczyny występujących objawów, które nie ustępują [2].

Co to jest wskaźnik AHI?

AHI podaje, ile bezdechów i spłyceń oddechu przypada średnio na godzinę snu — nie ogranicza się więc do całkowitych zatrzymań oddychania. W badaniach domowych, które nie mierzą dokładnie czasu snu, stosuje się też REI. Ten wskaźnik mówi o liczbie zdarzeń do czasu obserwacji. Wynik trzeba przeanalizować z lekarzem, zwracając uwagę również na saturację, objawy towarzyszące i choroby współistniejące [2].

Gdy OBS towarzyszy nadmiernej masie ciała, częścią postępowania jest leczenie otyłości. Plan może obejmować zmianę sposobu jedzenia, dostosowaną aktywność fizyczną oraz wsparcie w utrzymaniu nawyków. Zależnie od wskazań lekarz rozważa też leki lub leczenie bariatryczne. Przed wyborem metody potrzebna jest ocena korzyści, przeciwwskazań i możliwości pacjenta [6].

W badaniu Sleep AHEAD obserwowano dorosłych z nadwagą lub otyłością, cukrzycą typu 2 i OBS. W pierwszych latach intensywna zmiana stylu życia poprawiała u nich AHI, ale po dziesięciu latach różnica AHI między grupami nie była już statystycznie istotna. Wyników uzyskanych w tej populacji nie można traktować jako prognozy dla każdej osoby. Redukcja masy ciała może zmniejszyć nasilenie bezdechu, jednak nie ma określonej liczby kilogramów, których utrata gwarantowałaby ustąpienie choroby [7].

Więcej o możliwościach terapii przeczytasz w naszym materiale o metodach farmakologicznego leczenia otyłości. Samo chrapanie nie jest podstawą do doboru leków. Jeśli konkretny preparat ma za granicą wskazanie do leczenia bezdechu, nie oznacza to, że takie samo wskazanie mają wszystkie leki na otyłość dostępne w Polsce. Leczenie wymaga oceny lekarza. Jeśli podczas konsultacji stwierdzi on wskazania, jej wynikiem może być e-recepta.

Przez maskę aparatu CPAP płynie powietrze pod stałym dodatnim ciśnieniem, co pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych podczas snu. To jakie leczenie będzie najskuteczniejsze zależy od wyniku oraz indywidualnej sytuacji pacjenta. Zależnie od tego jakie będzie rozpoznanie lekarz może zaproponować również inne metody, choćby indywidualnie dopasowany aparat wewnątrzustny [8].

Gdy stosujesz aparat CPAP, nie rezygnuj z niego bez konsultacji z lekarzem nawet gdy zmniejszysz masę ciała ani wtedy, gdy twoje chrapanie jest mniejsze.Nawet gdy czujesz się lepiej, bezdech może nadal występować. O dalszej terapii lekarz decyduje gdy odpowiednio oceni objawy, informacje z aparatu i ewentualną potrzebę ponownego zbadania twojego snu. Dotyczy to także potencjalnej modyfikacji ustawień lub zakończenia leczenia [9, 10].

Gdy wyraźnie schudniesz bądź przytyjesz, lub gdy twoje dolegliwości powrócą może być potrzebna kontrola lekarska. Nawet jeśli oddychasz prawidłowo stosując aparat nie świadczy to o ustąpieniu OBS bez leczenia. Dlatego podczas redukcji masy ciała warto utrzymywać kontakt z lekarzem prowadzącym terapię bezdechu [9, 10].

Pierwszym krokiem jest konsultacja — umów ją u lekarza rodzinnego lub w poradni zajmującej się zaburzeniami oddychania podczas snu. Lekarz rodzinny oceni objawy i wskaże dalszą diagnostykę. Jeśli zdarza Ci się zasypiać za kierownicą, nie odkładaj konsultacji. Gdy senność zagraża bezpieczeństwu, nie prowadź pojazdu i pilnie skontaktuj się z lekarzem [5, 11].

W tym samym czasie możesz umówić konsultację dotyczącą leczenia otyłości w Medicept. Poinformuj o podejrzeniu lub rozpoznaniu OBS, podaj wynik badania snu i przekaż informację o stosowaniu CPAP. Zakres opieki znajdziesz również na stronie tej usługi: konsultacja w sprawie otyłości. Teleporada daje możliwość omówienia objawów i planu leczenia, jednak sama rozmowa nie potwierdza bezdechu sennego.