Jak zachować zdrowe płuca? Sprawdzone zasady profilaktyki

• Aby zachować zdrowe płuca, nie pal i unikaj biernego palenia. Dym uszkadza drogi oddechowe i sprzyja przewlekłym chorobom układu oddechowego.
• Regularna aktywność fizyczna ma pozytywny wpływ na wydolność organizmu oraz pracę mięśni oddechowych.
• Jakość powietrza ma bezpośredni wpływ na zdrowie płuc; ograniczaj wysiłek na zewnątrz przy wysokim stężeniu pyłów.
• Higiena rąk, regularne wietrzenie pomieszczeń i szczepienia odpowiednie do wieku oraz stanu zdrowia zmniejszają ryzyko części infekcji.
• Spirometria pomaga ocenić prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego. Rutynowe RTG klatki piersiowej nie jest badaniem przesiewowym dla każdej zdrowej osoby.
• Zioła, suplement diety ani detoks płuc nie usuwają toksyn z tkanki płucnej i nie zastępują diagnostyki.

Więcej informacji o sygnałach wymagających oceny lekarskiej zawiera przewodnik po objawach i chorobach.

• przewodnik po objawach i chorobach

Najważniejszym możliwym do uniknięcia zagrożeniem jest dym tytoniowy. Palenie oraz bierne palenie zwiększają ryzyko raka płuca, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i innych chorób układu oddechowego. Rzucenie palenia przynosi korzyści niezależnie od wieku i stażu palenia: zmniejsza ryzyko chorób oddechowych, a poprawa wydolności organizmu następuje stopniowo [2]. Szerzej zależność tę opisuje artykuł POChP i rak płuc – najgroźniejsze konsekwencje palenia tytoniu.

Zdrowe płuca są również narażone na zanieczyszczenia powietrza. Drobny pył zawieszony może docierać głęboko do oskrzeli i pęcherzyków płucnych, nasilać zapalenie oraz pogarszać prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego. Szczególnie wrażliwe są dzieci, osoby starsze oraz pacjenci z astmą i innymi chorobami układu oddechowego [3].

Ryzyko zwiększają także pyły, opary chemiczne, azbest i spaliny obecne w miejscu pracy. Dbanie o zdrowe płuca w środowisku zawodowym oznacza stosowanie wentylacji, zamkniętych procesów technologicznych i środków ochrony dróg oddechowych dobranych do rodzaju narażenia. Zwykła maseczka higieniczna nie zastępuje certyfikowanego sprzętu ochronnego. Zanieczyszczenia mogą podrażniać drogi oddechowe, osłabiać ich mechanizmy obronne i z czasem uszkadzać struktury tkanek płucnych. Długotrwałe narażenie dodatkowo obciąża drogi oddechowe.

Aktywność fizyczna nie zwiększa anatomicznie płuc wielokrotnie, ale poprawia wydolność serca, mięśni i całego organizmu. Podczas ruchu przepona oraz mięśnie klatki piersiowej pracują intensywniej, a organizm uczy się efektywniej wykorzystywać tlen [4]. Dla zdrowych osób odpowiednie są marsz, rower, pływanie lub trening siłowy. Przy przewlekłej duszności albo rozpoznaniu pulmonologicznym plan aktywności powinien ustalić lekarz lub fizjoterapeuta.

Latem wysiłek trzeba dostosować do temperatury i nawodnienia. Zasady bezpiecznej aktywności opisuje poradnik o tym, jak zachować się w trakcie upałów, by uniknąć udaru.

Mycie rąk, zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu oraz pozostanie w domu podczas ostrej infekcji ograniczają przenoszenie drobnoustrojów i ryzyko kolejnych infekcji dróg oddechowych. Regularne wietrzenie pomieszczeń poprawia wymianę powietrza. Szczepienia przeciw chorobom układu oddechowego należy dobierać do wieku, chorób przewlekłych i aktualnych zaleceń [5]. Jest to szczególnie ważne u osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego i zaburzeniami prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.

Zdrowe płuca wspiera także zbilansowana dieta i utrzymanie masy ciała, która nie utrudnia oddychania. Warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, źródła białka i odpowiednia ilość płynów dostarczają składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, odporności i regeneracji. Zbilansowane żywienie jest jednym z elementów prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Wspiera w ten sposób zdrowie oraz prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu.

Nie istnieje jednak jeden produkt gwarantujący zdrowie narządu. Podstawą zdrowego stylu życia pozostają urozmaicone posiłki, ruch, sen i leczenie rozpoznanych chorób.

Brak kaszlu lub duszności nie daje pełnej gwarancji, że płuca są zdrowe. Lekarz ocenia objawy, osłuchuje klatkę piersiową i w razie wskazań zleca badania. Podstawowym testem czynnościowym jest spirometria, która mierzy ilość oraz szybkość wydmuchiwanego powietrza. Pomaga wykrywać zwężenie dróg oddechowych i monitorować astmę lub POChP [6].

RTG klatki piersiowej wykonuje się przy konkretnych wskazaniach, a nie rutynowo u każdej osoby bez objawów. Badaniem przesiewowym raka płuca jest niskodawkowa tomografia komputerowa, ale dotyczy ona osób ze zdefiniowanej grupy wysokiego ryzyka, przede wszystkim związanej z wiekiem i znaczną ekspozycją na tytoń [7]. Domowy pulsoksymetr pokazuje wysycenie krwi tlenem, lecz prawidłowy wynik nie wyklucza choroby płuc.

Nie ma zioła, herbatki ani suplementu diety, który oczyści zdrowe płuca ze śluzu, dymu lub toksyn. Naturalne procesy oczyszczania prowadzą między innymi rzęski nabłonka i odruch kaszlowy [8].

Ciepły napój może nawilżać gardło i przynieść krótkotrwałą ulgę w przypadku suchego kaszlu, gdy podrażnione gardło nasila odruch kaszlowy. Nawilżone gardło może być mniej wrażliwe na suche powietrze, ale nie świadczy to o działaniu na dolne drogi oddechowe.

Nie oznacza to również, że zioła leczą drogi oddechowe, zapalenie oskrzeli albo choroby tkanek płucnych. Dbanie o gardło może poprawić komfort, lecz nie zastępuje rozpoznania przyczyny kaszlu.

Przed zastosowaniem ziół osoby przyjmujące leki, kobiety w ciąży lub w okresie karmienia piersią oraz rodzice małych dzieci powinny skontaktować się z lekarzem albo farmaceutą. Preparaty ziołowe mogą wywoływać działania niepożądane i interakcje, a ich bezpieczeństwo podczas karmienia nie zawsze jest dobrze poznane [9].