Co chudnie najpierw u kobiet? Kolejność i redukcja tkanki tłuszczowej

• Nie da się wybrać jednej partii ciała, z której organizm ma spalać tłuszcz w pierwszej kolejności.
• Początkowy spadek masy ciała często wynika częściowo ze zmian ilości wody i glikogenu, dlatego sama waga nie pokazuje całego procesu.
• U wielu osób najpierw chudnie twarz, okolice klatki piersiowej, ramiona albo nogi, a okolice bioder, ud i brzucha zmieniają się wolniej.
• Tłuszcz trzewny ma znaczenie kliniczne, ponieważ znajduje się głębiej, w sąsiedztwie narządów wewnętrznych, i wiąże się z ryzykiem metabolicznym.
• Zdrowe odchudzanie powinno chronić masę mięśniową, dlatego liczy się nie tylko dieta, lecz także trening siłowy i regularność aktywności fizycznej.
• Pierwsze objawy chudnięcia to zwykle luźniejsze ubrania, mniejszy obwód talii, stabilniejszy apetyt i lepsza tolerancja wysiłku, a nie zawsze szybki spadek wagi.
• Nagła, niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie, nocne poty, krwawienia, przewlekła biegunka albo brak apetytu wymagają konsultacji lekarskiej.

Jeżeli dopiero planujesz redukcję i chcesz uporządkować pierwsze kroki, pomocny może być także artykuł o tym, jak zacząć odchudzanie. Gdy redukcja jest trudna, towarzyszą jej choroby metaboliczne albo rozważane są leki wspierające leczenie otyłości, warto omówić sytuację z lekarzem w ramach leczenia otyłości online.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Odchudzanie.

Redukcja tkanki tłuszczowej oznacza stopniowe zmniejszanie zapasów energii zgromadzonych w adipocytach, czyli komórkach tłuszczowych. Nie jest to jednak proces liniowy: waga może stać w miejscu mimo zmiany obwodów albo spaść szybciej po ograniczeniu soli i węglowodanów, choć nie oznacza to jeszcze dużej utraty tkanki tłuszczowej.

Dla pacjenta ważne jest rozróżnienie dwóch pojęć: utraty masy ciała i rzeczywistej redukcji tkanki tłuszczowej. Utrata masy ciała obejmuje wodę, treść pokarmową, glikogen, tłuszcz i czasem również tkankę beztłuszczową. Dlatego dobrze prowadzony proces odchudzania powinien ograniczać utratę mięśni, a nie tylko zbijać kilogramy. W zaleceniach dotyczących leczenia otyłości podkreśla się, że postępowanie dietetyczne powinno być indywidualizowane i prowadzone z uwzględnieniem bezpieczeństwa pacjenta [1].

Kolejność chudnięcia zależy od tego, gdzie organizm najłatwiej uruchamia zapasy energii i gdzie wcześniej doszło do największego gromadzenia tłuszczu. Wpływają na to geny, wiek, płeć, gospodarka hormonalna, wyjściowa masa ciała, masa mięśniowa oraz to, jak wygląda aktywność w ciągu dnia. U jednej osoby najpierw chudnie twarz, u innej ramiona lub nogi, a u kolejnej obwód brzucha.

U kobiet tkanka tłuszczowa częściej odkłada się w obrębie bioder, ud i pośladków. Znaczenie ma tu między innymi gospodarka hormonalna, dlatego wiele pacjentek później zauważa zmianę właśnie w tych okolicach. W okresie menopauzy część kobiet ma wrażenie, że zwalnia metabolizm podstawowy, a większe gromadzenie tłuszczów w okolicach brzucha zmienia proporcje sylwetki. To nie znaczy, że organizm kobiety po menopauzie utrudnia proces odchudzania, ale strategia redukcji powinna uwzględniać wiek, sen, stres, choroby przewlekłe i poziom aktywności fizycznej.

Jeżeli problem nasila się właśnie w okresie menopauzy, warto pamiętać, że w tej grupie pacjentek znaczenie mają nie tylko kalorie, ale też sen, obecność objawów niedoboru hormonów płaciowych, aktywność fizyczna i choroby współistniejące.

U mężczyzn wyższy poziom testosteronu i większa masa mięśniowa mogą sprzyjać innemu tempu zmian, zwłaszcza w okolicy brzucha i klatki piersiowej. Nie jest to jednak reguła dla każdej osoby. Tak samo jak u kobiet, znaczenie ma wyjściowa masa ciała, sposób odżywiania, ilość ruchu i choroby współistniejące.

Tłuszcz trzewny znajduje się głębiej niż tłuszcz podskórny i otacza narządy wewnętrzne. Jego nadmiar ma większe znaczenie metaboliczne niż sam wygląd sylwetki, dlatego w ocenie ryzyka coraz częściej uwzględnia się nie tylko BMI, ale też obwód talii i wskaźniki centralnego rozmieszczenia tkanki tłuszczowej [2].

U części osób tłuszcz trzewny może reagować na zmianę diety i aktywności fizycznej szybciej niż tłuszcz podskórny z bioder czy ud. To dobra informacja zdrowotna, nawet jeśli brzuch nadal wydaje się oporny. Jednocześnie siedzący tryb pracy, nadwyżka energii, mała ilość snu, częste podjadanie i alkohol sprzyjają centralnemu tyciu; szczególnie stała nadwyżka energii zwiększa ryzyko otyłości brzusznej i utrwala nadmiar tkanki w okolicach brzucha [2]. Tłuszcz z okolic brzucha bywa ostatnim widocznym elementem redukcji, dlatego celem nie powinno być szybkie zmniejszenie obwodu brzucha, lecz poprawa całego profilu metabolicznego.

Pierwsze objawy chudnięcia nie zawsze są widoczne na wadze. Często wcześniej pojawia się mniejszy obwód talii, luźniejsze ubrania, mniejsza zadyszka przy wchodzeniu po schodach, lepsza kontrola apetytu albo stabilniejsza energia. Po czym poznać, że się chudnie? Najlepiej porównywać kilka wskaźników na raz: masę ciała, obwody, wyniki badań, ciśnienie tętnicze i samopoczucie.

Ważenie najlepiej wykonywać w podobnych warunkach, na przykład rano, po skorzystaniu z toalety. Codzienne wahania masy ciała są normalne i mogą wynikać z cyklu miesiączkowego, spożywanej soli, ilości węglowodanów, treningu, stresu albo zatrzymania wody. Jeżeli spadek wagi zatrzymuje się na kilka dni, nie oznacza to automatycznie, że proces odchudzania się nie udał; przy utracie wagi liczy się trend z kilku tygodni, a nie pojedynczy pomiar.