Wkładka hormonalna a miedziana: różnice, działanie i bezpieczeństwo

Spirala miedziana może odpowiadać osobie chcącej uniknąć antykoncepcji hormonalnej. Spirala hormonalna często zmniejsza krwawienia i bóle miesiączkowe [1, 5]. Indywidualny wybór metody antykoncepcji wymaga oceny stanu zdrowia, preferencji oraz bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji hormonalnej.

• Wkładka miedziana uwalnia jony miedzi, które zaburzają ruch i funkcję plemników, przez co utrudniają lub uniemożliwiają zapłodnienie komórki jajowej [1, 4].
• W przypadku hormonalnej wkładki antykoncepcyjnej lewonorgestrel zagęszcza śluz szyjkowy, ogranicza ruch plemników i hamuje wzrost endometrium [1, 5].
• Spirala miedziana może powodować obfitsze miesiączki, a w przypadku spirali hormonalnej krwawienia zwykle z czasem słabną lub zanikają [1, 2, 5].
• Wkładki należą do najskuteczniejszych metod antykoncepcji: w pierwszym roku dochodzi do mniej niż jednej ciąży na 100 użytkowniczek [1].
• Nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym HIV; przy ryzyku zakażenia potrzebna jest prezerwatywa [1, 2].

Podstawowe pojęcia wyjaśnia artykuł Co to jest spirala antykoncepcyjna?.

Wkładka wewnątrzmaciczna to niewielkie urządzenie umieszczane w jamie macicy przez przeszkolony personel. Wiele modeli ma kształt litery T i zawiera miedź albo zbiornik z lewonorgestrelem. „Spirala antykoncepcyjna” jest potoczną nazwą tej grupy metod [1]. Na rynku dostępne są różne modele, dlatego czas używania i zasady wymiany sprawdza się dla konkretnego produktu.

Brak codziennego dawkowania oraz wysoka skuteczność sprawiają, że wkładki zalicza się do metod antykoncepcji długoterminowej, czyli LARC. Chronią przed nieplanowaną ciążą przez kilka lat, lecz żadna metoda nie eliminuje ryzyka całkowicie. Szersze porównanie przedstawia poradnik Metody antykoncepcji.

Spirala hormonalna uwalnia lewonorgestrel i działa głównie miejscowo. Zagęszcza śluz szyjkowy, ogranicza ruch plemników i silnie hamuje wzrost endometrium, prowadząc do powstania cienkiej śluzówki wyściełającej macicę [1, 5]. U niektórych kobiet owulacja może zostać zahamowana, lecz nie jest to stały ani podstawowy mechanizm każdego systemu.

Działanie miejscowe nie oznacza całkowitego braku hormonu we krwi. ChPL Mireny potwierdza obecność lewonorgestrelu w surowicy, przy znacznie większym stężeniu w endometrium [5]. Dlatego przy wyborze antykoncepcji hormonalnej uwzględnia się również możliwe ogólnoustrojowe skutki uboczne.

WHO podaje 3–8 lat działania systemów hormonalnych [1]. Polska ChPL Mireny potwierdza antykoncepcyjne działanie przez 8 lat, ale okresu tego nie przenosi się na wszystkie produkty [5].

CechaSpirala miedzianaSpirala hormonalnaSkładMiedź, bez hormonówLewonorgestrelMiesiączkiMogą być dłuższe, bardziej bolesne i obfitszeNajpierw możliwe plamienia; później zwykle mniej krwawieńCzas działaniaZależny od produktu; do 10–12 lat według WHOZależny od produktu; 3–8 lat według WHOPo założeniuOchrona od prawidłowego założeniaPrzy założeniu ponad 7 dni od początku miesiączki przez 7 dni potrzebna jest metoda barierowa lub powstrzymanie się od stosunków [2, 5]Antykoncepcja awaryjnaOpcja wskazywana przez WHO i CDCNie jest standardową opcją w cytowanych zaleceniach WHO i CDC

Wkładka hormonalna jest wysoce skuteczna, podobnie jak spirala miedziana. Różnica dotyczy głównie krwawień: miedziana może wywołać obfitsze miesiączki, natomiast hormonalna może ograniczać nadmierne krwawienia i bolesne miesiączkowanie [1, 2, 5]. Osoba preferująca metodę doustną może przeczytać, jak działają tabletki antykoncepcyjne.

Najczęstsze skutki uboczne spirali miedzianej to plamienia, dłuższe krwawienia i obfitsze miesiączki, zwłaszcza w pierwszych 3–6 miesiącach. W przypadku spirali hormonalnej początkowo częste są nieregularne krwawienia, które później zwykle słabną lub zanikają [2, 5]. Brak miesiączki wynika z cienkiej śluzówki i nie oznacza gromadzenia krwi w macicy.

FSRH nie stwierdza dowodów na przyczynowy związek antykoncepcji wewnątrzmacicznej ze wzrostem masy ciała ani istotnej różnicy między systemami z lewonorgestrelem a wkładkami miedzianymi [4].

Istnieje niewielkie ryzyko wypadnięcia, nieprawidłowego położenia, perforacji podczas zakładania i zakażenia narządów miednicy mniejszej. Stany zapalne występują rzadko, a ryzyko infekcji jest największe krótko po procedurze i wiąże się głównie z nierozpoznanym zakażeniem obecnym podczas zakładania [1, 4].

Do przeciwwskazań do rozpoczęcia obu metod należą m.in. ciąża, aktualne zapalenie narządów miednicy mniejszej oraz zniekształcenie jamy macicy uniemożliwiające prawidłowe położenie urządzenia [3]. Niewyjaśnione krwawienia wymagają diagnostyki.

Przy systemie hormonalnym znaczenie mają przeciwwskazania do produktu. ChPL Mireny wymienia m.in. nowotwory wrażliwe na progestagen, w tym aktualny rak piersi, ostrą chorobę lub nowotwór wątroby oraz określone infekcje dróg rodnych [5]. Przewlekłe choroby wątroby nie tworzą jednej kategorii ryzyka, dlatego wymagają indywidualnej oceny zamiast automatycznego wykluczenia każdej wkładki hormonalnej [3, 5].

Spirala miedziana może odpowiadać osobie, która chce uniknąć hormonów lub potrzebuje antykoncepcji awaryjnej. Przy już obfitych i bolesnych miesiączkach możliwość nasilenia krwawień może przemawiać przeciw jej zastosowaniu, ale nie jest automatycznie przeciwwskazaniem [1, 3].

Spirala hormonalna może być korzystna, gdy ważne jest zmniejszenie krwawień i bólu. Poszczególne systemy różnią się wymiarami, dawką, czasem działania i wskazaniami. Wkładki mogą stosować również osoby, które nie rodziły, oraz nastolatki, jeśli nie mają przeciwwskazań [1–3].

Jeśli wkładka nie odpowiada preferencjom, warto porównać Rodzaje antykoncepcji i ich wady oraz zalety. Wybór nie powinien wynikać z uniwersalnego rankingu.

Założenie wkładki wymaga kwalifikacji i procedury stacjonarnej. Podczas prywatnej konsultacji z ginekologiem online można omówić choroby, leki, miesiączki, wcześniejszą antykoncepcję i pytania o bezpieczeństwo. Lekarz oceni, co wymaga badania stacjonarnego. Teleporada nie zastępuje badania ani założenia wkładki w gabinecie. Usługi Medicept są wyłącznie prywatne.