HPV a ciąża – czy wirus jest niebezpieczny?

• Zakażenie HPV często przebiega bezobjawowo i samo w sobie zazwyczaj nie uniemożliwia zajścia w ciążę.
• Długotrwałe zakażenie onkogennymi typami HPV może prowadzić do zmian przednowotworowych i raka szyjki macicy, dlatego nie należy pomijać zaleconej kontroli [1].
• Kłykciny kończyste mogą w ciąży powiększać się lub krwawić, ale nie zawsze wymagają natychmiastowego usunięcia [2].
• Obecność wirusa HPV nie jest sama w sobie wskazaniem do cesarskiego cięcia. Sposób porodu zmienia się głównie wtedy, gdy rozległe brodawki blokują kanał rodny lub grożą znacznym krwawieniem [2].
• Szczepienie przeciwko HPV odkłada się do zakończenia ciąży; przypadkowe podanie dawki nie jest powodem do jej przerwania [3].

Więcej o zapobieganiu zakażeniom i schematach szczepienia wyjaśnia artykuł o szczepieniu przeciw HPV.

1. Czym jest wirus HPV?
2. HPV w ciąży – objawy
3. HPV a płodność i przebieg ciąży
4. Diagnostyka szyjki macicy
5. Kłykciny, leczenie i poród
6. Szczepienie przeciwko HPV
7. Kiedy skonsultować się z lekarzem?
8. FAQ

W kontekście raka szyjki macicy kluczowe jest nie samo wykrycie HPV, lecz utrzymywanie się zakażenia wysokiego ryzyka.

Human papillomavirus, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, obejmuje liczne typy wirusa zakażające skórę i błony śluzowe. Aby zrozumieć, czym jest wirus HPV, warto odróżnić samo zakażenie od jego możliwych następstw. Zakażenia dochodzi najczęściej drogą płciową, także przez bliski kontakt skórny okolic narządów płciowych. Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko nowych zakażeń, lecz nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ nie osłania całej skóry narażonej na kontakt.

Typy wirusa niskiego ryzyka, zwłaszcza 6 i 11, mogą powodować brodawki narządów płciowych. Wirus brodawczaka ludzkiego może zakażać także błony śluzowe w jamie ustnej i gardle. Onkogenne typy wirusa, między innymi HPV 16 i HPV 18, są związane z rakiem szyjki macicy oraz innymi nowotworami, obejmującymi srom, pochwę, odbyt, prącie i część gardła. Typy 16 i 18 odpowiadają łącznie za większość przypadków raka szyjki macicy na świecie [1]. Zakażenie onkogennymi typami zwiększa ryzyko wystąpienia zmian komórkowych dopiero wtedy, gdy utrzymuje się przewlekle. Sam fakt bycia nosicielem HPV nie oznacza jednak choroby nowotworowej ani tego, że rozwiną się nowotwory ginekologiczne. Ryzyko dotyczy przede wszystkim wieloletniej, przetrwałej infekcji HPV wysokiego ryzyka.

Czy przy HPV można zajść w ciążę? Zwykle tak. Sam dodatni test nie stanowi przeciwwskazania do starań, a kobieta może mieć HPV i urodzić zdrowe dziecko. Badania wskazują na możliwy związek zakażenia wysokiego ryzyka z niepłodnością, ale nie potwierdzają, że HPV jest jej niezależną przyczyną [4]. Oznacza to, że wirus brodawczaka ludzkiego nie powinien być uznawany za jedyne wyjaśnienie trudności z poczęciem. Jeżeli starania się przedłużają, diagnostyka płodności powinna obejmować wszystkie typowe czynniki, nie tylko zakażenie wirusem.

Dane dotyczące wpływu HPV na przebieg ciąży nie są całkowicie jednoznaczne. HPV a ciąża to relacja badana głównie w badaniach obserwacyjnych. Metaanalizy opisują związek infekcji z częścią niekorzystnych wyników, w tym porodem przedwczesnym, ale zróżnicowanie badań nie pozwala traktować dodatniego testu jako zapowiedzi powikłań u konkretnej przyszłej mamy [5]. Podsumowując, HPV w ciąży w większości przypadków nie prowadzi do poważnych problemów, a potrzebny zakres kontroli zależy od wyniku cytologii, genotypu i wcześniejszej historii leczenia szyjki macicy.

Nie ma leku, który usuwałby wirusa z organizmu. Wirus brodawczaka ludzkiego jest zwykle kontrolowany przez układ odpornościowy, natomiast leczenie dotyczy zmian, które wywołał. Leczenie HPV oznacza w praktyce obserwację lub leczenie jego następstw: kłykcin, zmian przednowotworowych albo nowotworowych. Kłykciny kończyste nie zawsze wymagają zabiegu w trakcie ciąży. Usunięcie można rozważyć, gdy zmiany są rozległe, bolesne, krwawią lub mogą utrudniać poród. Do metod stosowanych przez lekarza należy między innymi krioterapia; części preparatów miejscowych, w tym podofilotoksyny, nie stosuje się kobietom w ciąży [2].

Czy z wirusem HPV można rodzić naturalnie? Najczęściej tak. Zakażenie HPV nie jest wskazaniem do automatycznego cesarskiego cięcia ani metodą pewnego zapobiegania transmisji. Cesarskie cięcie rozważa się, gdy kłykciny zamykają drogę porodu naturalnego lub poród siłami natury grozi obfitym krwawieniem [2]. Przeniesienie wirusa z matki na dziecko w trakcie porodu jest możliwe, lecz klinicznie istotne następstwa, takie jak nawracająca brodawczakowatość krtani, występują rzadko [2].

Szczepionka przeciwko HPV zapobiega nowym zakażeniom wybranymi typami wirusa, ale nie leczy już istniejącej infekcji. Szczepienie przeciwko HPV nie jest zalecane kobietom w ciąży. Jeżeli ciąża zostanie rozpoznana po rozpoczęciu schematu, kolejne dawki odkłada się do jej zakończenia. Przypadkowe podanie szczepionki w ciąży nie wymaga szczególnej interwencji ani przerwania ciąży [3]. Planowanie ciąży można połączyć z omówieniem szczepienia i aktualności badań profilaktycznych. Wirus brodawczaka ludzkiego nie jest leczony szczepionką, ponieważ służy ona zapobieganiu wybranym nowym zakażeniom.