Szczepienie przeciw HPV – dla dzieci i dorosłych

• Wirus HPV może powodować brodawki narządów płciowych, zmiany przedrakowe i nowotwory, w tym raka szyjki macicy, odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz części ustnej gardła [1].
• Szczepienie przeciw HPV jest zalecane dziewczętom i chłopcom. Optymalnym czasem szczepienia jest okres przed pierwszym kontaktem seksualnym [2].
• W Polsce powszechny program obejmuje dzieci po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Schemat w programie składa się z dwóch dawek [3].
• Szczepionki przeciwko HPV mają dobrze udokumentowany profil bezpieczeństwa. Najczęstsze działania niepożądane są zwykle łagodne i krótkotrwałe [7].
• Szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych szyjki macicy ani konsultacji w przypadku nieprawidłowych objawów.

Więcej o preparacie dziewięciowalentnym opisuje podstrona na temat Gardasil 9. Wątpliwości dotyczące szczepienia, wyniku testu HPV lub dalszej profilaktyki można omówić podczas konsultacji ginekologicznej online.

1. Czym jest HPV i dlaczego warto się szczepić?
2. Kto i kiedy może otrzymać szczepionkę?
3. Rodzaje szczepionek i schemat dawkowania
4. Bezpłatne szczepienia HPV w Polsce
5. Bezpieczeństwo i skutki uboczne
6. Czy szczepienie leczy zakażenie HPV?
7. Kiedy skontaktować się z lekarzem?
8. FAQ

HPV to grupa około 200 znanych typów wirusa. Zakażenie szerzy się głównie przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych, najczęściej podczas kontaktów seksualnych. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko transmisji, ale nie chroni całkowicie, ponieważ wirus może znajdować się także na nieosłoniętej skórze okolicy anogenitalnej.

Większość zakażeń przebiega bezobjawowo i zostaje opanowana przez układ odpornościowy. Problemem jest utrzymujące się zakażenie onkogennymi typami wirusa. Może ono prowadzić do zmian przedrakowych, a po latach do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów związanych z HPV [1]. Typy HPV 16 i 18 odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy, natomiast typy 6 i 11 są częstą przyczyną kłykcin kończystych [5].

Szczepionka przeciw HPV pobudza układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał przeciwko wybranym typom wirusa. Nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia. Największą skuteczność uzyskuje się przed inicjacją seksualną, zanim dojdzie do kontaktu z typami objętymi szczepionką [2]. Warto podkreślić, że szczepienie kobiet i mężczyzn ogranicza ryzyko chorób HPV-zależnych u obu płci.

Obecnie dostępne w Polsce preparaty obejmują szczepionkę dwuwalentną Cervarix oraz dziewięciowalentną Gardasil 9. Cervarix ukierunkowano na typy HPV 16 i 18 [6]. Gardasil 9 obejmuje typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58, dzięki czemu chroni również przed typami związanymi z brodawkami płciowymi [5].

U osób rozpoczynających cykl w wieku 9–14 lat stosuje się zwykle schemat dwudawkowy. W przypadku Gardasil 9 i Cervarix druga dawka jest podawana po 5–13 miesiącach od pierwszej; w polskim programie publicznym przewidziano odstęp 6–12 miesięcy [3]. Osoby rozpoczynające szczepienie od 15. roku życia otrzymują trzy dawki, a dokładny schemat zależy od preparatu [5].

Jeśli termin drugiej dawki został przekroczony, zwykle nie rozpoczyna się cyklu od początku. Należy skontaktować się z punktem szczepień, aby ustalić dalsze postępowanie zgodnie z charakterystyką produktu i historią szczepienia.

Szczepionki przeciw HPV są szeroko monitorowane i mają dobry profil bezpieczeństwa. Najczęstsze skutki uboczne obejmują ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, ból głowy, zmęczenie, bóle mięśni i niewysoką gorączkę [7]. Objawy zwykle pojawiają się w pierwszych dniach po podaniu szczepionki i ustępują samoistnie.

U nastolatków może wystąpić omdlenie związane z samą procedurą wkłucia. Z tego względu szczepienie podaje się w pozycji siedzącej lub leżącej, a po iniekcji zaleca się krótką obserwację [7]. Ciężka reakcja alergiczna jest rzadka, ale wymaga natychmiastowej pomocy.

Przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce lub na składnik preparatu. Przy ostrej chorobie z wysoką gorączką szczepienie zwykle odracza się do poprawy stanu zdrowia. Łagodna infekcja bez gorączki nie zawsze stanowi powód do przełożenia terminu; decyzję podejmuje osoba kwalifikująca.

Nie. Szczepionka ma charakter profilaktyczny i nie działa jak skuteczny lek eliminujący wirusa z organizmu [5]. Nie leczy kłykcin kończystych, zmian przedrakowych ani raka. Po dodatnim wyniku HPV postępowanie zależy od wieku, płci, lokalizacji zakażenia, wyniku cytologii i ewentualnej kolposkopii.

Organizm sam usuwa większość zakażeń. Gdy zakażenie się utrzymuje, lekarz może zalecić obserwację, badania kontrolne lub leczenie wykrytych zmian. Szersze omówienie przebiegu infekcji zawiera artykuł Wirus brodawczaka ludzkiego.