Witamina B6 w ciąży – jaka dawka jest bezpieczna?

Witamina B6 pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, bierze udział w metabolizmie aminokwasów, syntezie neuroprzekaźników i tworzeniu hemoglobiny. Bywa również stosowana w łagodzeniu nudności ciążowych, jednak dawkę terapeutyczną powinien ustalić lekarz lub położnik, szczególnie gdy preparat zawiera także inne składniki.

• Zapotrzebowanie na witaminę B6 wzrasta z 1,3 mg u dorosłych kobiet do 1,9 mg na dobę w okresie ciąży [1].
• Naturalne źródła witaminy B6 to między innymi mięso, ryby, ziemniaki, warzywa skrobiowe, produkty zbożowe, ciecierzyca i banany [1].
• Suplementacja witaminy B6 może być rozważana przy nudnościach i wymiotach w ciąży, ale nie zastępuje oceny przy nasilonych objawach [3].
• Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek może prowadzić do neuropatii obwodowej, czyli uszkodzenia nerwów objawiającego się mrowieniem, drętwieniem lub zaburzeniami czucia [2].
• W Unii Europejskiej górny tolerowany poziom spożycia dla dorosłych, również kobiet ciężarnych, ustalono na 12 mg dziennie [2]. Nie jest to zalecana dzienna dawka ani samodzielny schemat leczenia.

Przy planowaniu suplementacji warto równolegle sprawdzić, jakie badania warto wykonać, planując ciążę.

Witamina B6 to nazwa grupy związków rozpuszczalnych w wodzie, obejmujących między innymi pirydoksynę, pirydoksal i pirydoksaminę. Ich aktywną biologicznie postacią jest przede wszystkim fosforan pirydoksalu. Witamina B6 bierze udział w ponad stu reakcjach enzymatycznych, głównie związanych z przemianami białek i metabolizmem aminokwasów [1].

Do kluczowych procesów zależnych od witaminy B6 należą synteza neuroprzekaźników, metabolizm homocysteiny, powstawanie hemoglobiny oraz funkcjonowanie układu odpornościowego. Z tego powodu witamina B6 odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego matki i w rozwoju układu nerwowego płodu. Nie działa jednak samodzielnie. Jej znaczenie należy rozpatrywać razem z podażą innych witamin z grupy B, zwłaszcza kwasu foliowego i witaminy B12.

Zgodnie z amerykańskimi normami żywienia zalecane spożycie wynosi 1,3 mg na dobę dla większości dorosłych kobiet oraz 1,9 mg na dobę dla kobiet w ciąży [1]. Ta wartość opisuje zapotrzebowanie organizmu, a nie dawkę leczniczą. U większości zdrowych osób odpowiednią ilość witaminy B6 można uzyskać ze zbilansowanej diety i preparatu prenatalnego dobranego do indywidualnych potrzeb.

Warto podkreślić różnicę między zalecanym spożyciem a górnym tolerowanym poziomem. EFSA ustaliła dla dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących piersią, limit 12 mg dziennie z całej diety i suplementów. Podstawą była ocena ryzyka neuropatii obwodowej przy przewlekłej ekspozycji [2]. Limit nie oznacza, że każda ilość poniżej 12 mg jest potrzebna, ani że można samodzielnie stosować taką dawkę przez cały okres ciąży.

Przy obliczaniu łącznej podaży należy sprawdzić etykiety wszystkich preparatów. Witamina B6 może znajdować się jednocześnie w suplemencie prenatalnym, preparacie z magnezem, kompleksie witamin z grupy B i produkcie na zmęczenie. Wysoki poziom podaży bywa więc skutkiem sumowania kilku produktów, a nie jednego suplementu.

Źródła witaminy B6 obejmują produkty pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Według NIH istotne ilości dostarczają ryby, mięso drobiowe, podroby, ziemniaki i inne warzywa skrobiowe oraz owoce inne niż cytrusy. Wśród produktów roślinnych można uwzględnić ciecierzycę, banany, orzechy, nasiona, rośliny strączkowe i produkty pełnoziarniste [1]. Pokarmy bogate w ten składnik łatwo włączyć do codziennego jadłospisu.

• Produkty zwierzęce: łosoś, tuńczyk, drób i jaja.
• Rośliny strączkowe: ciecierzyca, fasola i soczewica.
• Produkty zbożowe: kasza gryczana, płatki owsiane i pełnoziarniste produkty zbożowe.
• Warzywa i owoce: ziemniaki, banany, awokado oraz sok pomidorowy.
• Orzechy i nasiona: pistacje, orzechy włoskie i nasiona słonecznika.

Witamina B6 jest rozpuszczalna w wodzie i może być częściowo tracona podczas przetwarzania żywności. Zamiast przypisywać każdej metodzie przygotowania jeden stały procent strat, lepiej urozmaicać jadłospis i nie poddawać wszystkich produktów długiemu gotowaniu w dużej ilości wody. Produkty narażone na wysoką temperaturę warto łączyć z żywnością spożywaną bez intensywnej obróbki, o ile jest bezpieczna w ciąży.

Jeżeli jesteś w ciąży, znaczenie ma nie tylko dieta, ale również bezpieczeństwo żywności. Praktyczne zasady opisuje artykuł jesteś w ciąży – uważaj na toksoplazmozę.

Izolowany niedobór witaminy B6 występuje rzadko i często współistnieje z niedoborami innych witamin z grupy B. Typowe objawy mogą obejmować niedokrwistość mikrocytarną, zapalenie skóry, zajady, zapalenie języka, obniżenie nastroju, splątanie oraz osłabienie odporności [1]. Są to objawy nieswoiste, dlatego nie potwierdzają niedoboru bez oceny klinicznej.

Niższy poziom witaminy B6 może występować między innymi przy zaburzeniach wchłaniania, chorobach nerek, niektórych chorobach autoimmunologicznych oraz przy długotrwałym stosowaniu leków wpływających na metabolizm tego składnika [1]. Dieta uboga i nasilone wymioty mogą dodatkowo utrudniać dostarczanie odpowiedniej ilości witaminy B6, ale nie uzasadniają automatycznego stosowania wysokich dawek.

W diagnostyce lekarz ocenia jadłospis, suplementy, leki, choroby współistniejące i morfologię krwi. Oznaczenie poziomu witaminy B6 nie jest rutynowym badaniem każdej ciężarnej; może być rozważone w wybranych sytuacjach klinicznych.

Przedawkowanie witaminy B6 z samej żywności jest mało prawdopodobne. Problem dotyczy przede wszystkim długotrwałego stosowania wysokich dawek suplementów. Najważniejszym działaniem niepożądanym jest neuropatia obwodowa. Może powodować drętwienie rąk, mrowienie stóp, pieczenie, zaburzenia czucia, niezborność lub trudności w chodzeniu [2].

Jeżeli podczas suplementacji pojawią się takie zaburzenia neurologiczne, preparat należy odstawić i skonsultować się z lekarzem. Nie należy czekać, aż objawy ustąpią samoistnie. Warto pamiętać, że neuropatia może rozwijać się stopniowo, a ryzyko zależy zarówno od dawki, jak i czasu stosowania.

Czy 50 mg witaminy B6 to dużo? Tak — to ilość wielokrotnie przekraczająca zapotrzebowanie na witaminę B6 w ciąży oraz europejski górny poziom spożycia dla dorosłych. Dawki tego rzędu nie powinny być przyjmowane przewlekle bez wyraźnego wskazania i nadzoru medycznego [2].