Jak przygotować się do ciąży? Praktyczny plan działań

Zastanawiając się, jak przygotować się do ciąży, warto zacząć od konsultacji przedkoncepcyjnej. Lekarz może uwzględnić historię chorób, przebieg wcześniejszych ciąż, regularność cyklu, stosowane preparaty oraz indywidualne czynniki ryzyka. Istotne są również kwas foliowy, zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna i rezygnacja z używek.

• Pierwszy krok to przegląd stanu zdrowia, chorób przewlekłych, leków, szczepień i aktualności profilaktyki ginekologicznej.
• Kwas foliowy w dawce 400 µg dziennie jest zalecany większości kobiet od rozpoczęcia starań o dziecko do 12. tygodnia ciąży [1].
• Nie każda kobieta potrzebuje identycznego zestawu badań ani tych samych suplementów. Zakres ustala się na podstawie wywiadu i czynników ryzyka.
• W etapie planowania warto zadbać o urozmaiconą dietę, sen, ruch, zdrowie jamy ustnej oraz odstawienie alkoholu, papierosów i innych substancji psychoaktywnych.
• Dni płodne można szacować na podstawie długości cyklu, obserwacji śluzu i testów owulacyjnych, ale żadna metoda domowa nie wyznacza owulacji z całkowitą pewnością.
• Diagnostykę płodności rozważa się zwykle po 12 miesiącach regularnych starań u kobiety przed 35. rokiem życia lub po 6 miesiącach od 35. roku życia [2].

Więcej informacji o profilaktyce i zdrowiu narządów rodnych znajduje się w dziale ginekologia. Przy obserwacji cyklu pomocny może być również poradnik wyjaśniający, jak obliczyć dni płodne.

• ginekologia

Nie istnieje jeden obowiązkowy termin rozpoczęcia planowania ciąży. W praktyce dobrym momentem jest okres co najmniej kilku tygodni przed rozpoczęciem starań, a przy chorobie przewlekłej, konieczności zmiany leczenia lub uzupełnienia szczepień — odpowiednio wcześniej.

Trzy miesiące pozwalają zwykle uporządkować dokumentację medyczną, wykonać zalecone kontrole i stopniowo poprawić tryb życia. Nie oznacza to jednak, że brak takich przygotowań przekreśla zajście w ciążę ani prawidłowy przebieg ciąży.

Na etapie planowania warto spisać:

• wszystkie choroby rozpoznane obecnie i w przeszłości;
• leki na receptę, preparaty bez recepty i suplementy;
• daty ostatniej cytologii, kontroli stomatologicznej i szczepień;
• informacje o wcześniejszych ciążach, poronieniach lub zabiegach;
• regularność, długość i objawy cyklu miesiączkowego;
• choroby genetyczne występujące w rodzinach obojga partnerów.

Konsultacja jest szczególnie ważna przy cukrzycy, nadciśnieniu, padaczce, chorobach autoimmunologicznych, chorobach tarczycy, zaburzeniach krzepnięcia lub leczeniu psychiatrycznym. Nie należy samodzielnie odstawiać leków. W niektórych sytuacjach nieleczona choroba rodzi ryzyko wystąpienia powikłań większe niż prawidłowo dobrana farmakoterapia [3].

Przed rozpoczęciem starań o dziecko należy przejrzeć wszystkie przyjmowane leki. Ocena powinna obejmować również preparaty ziołowe, retinoidy, środki stosowane miejscowo oraz suplementy diety kupione bez recepty. Określenie naturalny nie oznacza automatycznie, że produkt jest bezpieczny w okresie przedkoncepcyjnym lub w trakcie ciąży.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na terapię chorób przewlekłych. Celem konsultacji nie jest odstawienie leczenia za wszelką cenę, lecz takie jego zaplanowanie, aby choroba pozostawała pod kontrolą przy możliwie najbezpieczniejszym schemacie.

Warto sprawdzić także historię szczepień. Żywe szczepionki przeciw różyczce, odrze i śwince oraz ospie wietrznej nie są podawane w ciąży. Jeżeli są wskazane przed poczęciem, po szczepieniu MMR zaleca się odczekać 28 dni przed zajściem w ciążę [4]. Pozostałe szczepienia planuje się indywidualnie z uwzględnieniem wieku, chorób, ryzyka zawodowego i aktualnych zaleceń.

Kwas foliowy jest najlepiej udokumentowanym składnikiem stosowanym w okresie przedkoncepcyjnym. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca większości kobiet 400 µg kwasu foliowego dziennie od momentu rozpoczęcia starań o dziecko do 12. tygodnia ciąży. Suplementacja zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej [1].

Wyższe dawki nie powinny być stosowane samodzielnie. Mogą być potrzebne między innymi przy wcześniejszej ciąży z wadą cewy nerwowej, niektórych chorobach lub lekach wpływających na metabolizm folianów. Dawkę ustala wtedy lekarz.

Witaminy dla kobiet planujących ciążę często zawierają foliany, jod, witaminę D, żelazo, cholinę i kwasy omega-3. Nie oznacza to jednak, że każda osoba powinna przyjmować pełny zestaw. Uzupełnienie niedoborów powinno wynikać z diety, stanu zdrowia, badań i zaleceń. Żelazo jest przykładem składnika, którego dodatkowej suplementacji nie należy rozpoczynać bez uzasadnienia.

Forma aktywna folianów może występować w preparatach, jednak obecność określonej formy nie zastępuje oceny dawki i całego składu. W praktyce ważniejsze od marketingowej nazwy produktu są zalecana ilość folianów, bezpieczeństwo pozostałych składników i regularność przyjmowania.

Kwasy omega mogą pochodzić z odpowiednio dobranych ryb lub preparatu DHA. Omega 3 nie jest środkiem na szybkie zajście w ciążę. Decyzja o suplementacji powinna uwzględniać sposób żywienia, spożycie ryb i jakość preparatu. Podobnie witamina D, jod, żelazo i pozostałe składniki mineralne wymagają indywidualnego podejścia.

Co musi się stać, aby zajść w ciążę? Konieczne są owulacja, obecność plemników zdolnych do zapłodnienia, drożność dróg rodnych oraz prawidłowe zagnieżdżenie zarodka. Nie wszystkie z tych warunków można ocenić domowymi metodami.

Dni płodne obejmują okres poprzedzający owulację i sam dzień owulacji. Wynika to z tego, że plemniki mogą przeżyć w drogach rodnych przez kilka dni, natomiast komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia znacznie krócej. Owulacja nie musi przypadać zawsze 14. dnia cyklu, nawet przy miesiączkach uznawanych za regularne.

Na etapie starań można obserwować śluz szyjkowy, długość cyklu i wyniki testów owulacyjnych. Pomiar temperatury potwierdza zmianę po owulacji, ale nie przewiduje jej z wyprzedzeniem. Regularne współżycie co 1–2 dni w okresie płodnym zwiększa prawdopodobieństwo wykorzystania dni płodnych bez konieczności wskazania jednej idealnej daty [7].

Czas starań jest kwestią indywidualną. Wiek ma istotny wpływ na płodność, ale 30. rok życia nie stanowi granicy, po której ciąża staje się niemożliwa. Z wiekiem, szczególnie po 35. roku życia, stopniowo skraca się jednak czas, po którym zaleca się rozpoczęcie diagnostyki.

Przygotowanie do ciąży dotyczy obojga partnerów. Przyszłemu tacie warto zalecić odstawienie papierosów i narkotyków, ograniczenie alkoholu, regularny ruch, odpowiednią ilość snu i leczenie chorób przewlekłych.

Nie ma podstaw, aby każdemu mężczyźnie profilaktycznie zlecać badanie nasienia przed rozpoczęciem starań. Seminogram jest natomiast jednym z podstawowych badań w przypadku trudności z poczęciem dziecka. Ocenę obojga partnerów należy prowadzić równolegle, ponieważ przyczyna może leżeć po stronie kobiety, mężczyzny albo obojga.