Suchy kaszel u dziecka – co może oznaczać i jak pomóc?

Szczególnej uwagi wymaga suchy męczący kaszel u dziecka w nocy, męczący kaszel napadowy, szczekający lub duszący kaszel oraz sytuacja, w której dziecko kaszle nagle po zakrztuszeniu. Domowe sposoby nie powinny opóźniać pilnej pomocy przy trudnościach w oddychaniu, sinieniu, stridorze lub podejrzeniu ciała obcego [7].

• Suchy kaszel jest kaszlem nieproduktywnym; w przeciwieństwie do kaszlu mokrego nie towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny.
• Najczęstszą przyczyną ostrego kaszlu u dzieci są infekcje górnych dróg oddechowych, zwykle wirusowe. Kaszel poinfekcyjny może utrzymywać się po ustąpieniu innych objawów [1].
• Kaszel u dziecka może nasilać się w nocy m.in. przy infekcji, astmie, alergii lub refluksie, ale sam wzorzec nie rozstrzyga o przyczynie.
• Nagły kaszel u dziecka z krztuszeniem, świszczącym oddechem albo dusznością może wskazywać na ciało obce w drogach oddechowych [7].
• Leczenie suchego kaszlu zależy od przyczyny; u małych dzieci nie należy samodzielnie sięgać po wieloskładnikowe leki na kaszel i przeziębienie [3].
• Domowe sposoby obejmują nawodnienie, unikanie dymu oraz, po ukończeniu 1. roku życia, miód jako opcję łagodzenia nocnego kaszlu [4].

Więcej o różnicach w postępowaniu opisujemy w artykule Jak leczyć kaszel suchy i mokry. Szersze informacje o zdrowiu dziecka znajdziesz w dziale tematycznym Medicept.

• informacje o zdrowiu dziecka
• ból ucha u dziecka
• opryszczka u dzieci
• opryszczkę u niemowlaka
• łuszczyca u dzieci
• świerzb w przedszkolu

Kaszel jest odruchem obronnym. Odruch kaszlowy pomaga oczyścić drogi oddechowe z wydzieliny, substancji drażniących lub ciała obcego. Drogi oddechowe reagują kaszlem także na podrażnienie błon śluzowych. Kaszel suchy nie powoduje odkrztuszania flegmy i może nasilać się przy rozmowie, wysiłku, zimnym powietrzu lub w nocy.

Mokry kaszel oznacza obecność wydzieliny. U młodszych dzieci bywa ona połykana. W przypadku kaszlu mokrego tłumienie odruchu kaszlu może utrudniać oczyszczenie dróg oddechowych. Różnica między suchym kaszlem a kaszlem mokrym ma więc znaczenie przy wyborze postępowania [1].

Kaszel alergiczny może współistnieć z wodnistym katarem, kichaniem, świądem nosa, łzawieniem oczu lub zaczerwienieniem spojówek. Alergeny wziewne, np. pyłki roślin, roztocza czy sierść zwierząt, mogą nasilać objawy. Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła pobudza odruch kaszlowy. Kaszel alergiczny ocenia się razem z innymi objawami; testy alergiczne wykonuje się przy wskazaniach.

Suchy kaszel może występować w astmie oskrzelowej, zwłaszcza nocą, przy wysiłku lub po ekspozycji na czynniki wyzwalające. Sam suchy kaszel nie wystarcza jednak do rozpoznania astmy oskrzelowej [1]. Drogi oddechowe mogą być też podrażniane przez dym papierosowy, dym tytoniowy, smog i aerozole. Gdy drogi oddechowe reagują na taki bodziec, suchy kaszel może nasilać się bez gorączki.

Krztusiec może początkowo przypominać przeziębienie, a później powodować napady gwałtownego kaszlu. Charakter napadowy, wymioty po kaszlu lub głośny wdech po serii kaszlnięć wymagają konsultacji; u niemowląt mogą wystąpić bezdechy [5].

Szczekający kaszel, chrypka i stridor mogą wskazywać na zapalenie krtani, w tym ostre podgłośniowe zapalenie krtani, które zajmuje górne drogi oddechowe. Duszący kaszel z wysiłkiem oddechowym lub stridorem w spoczynku wymaga pilnej oceny [6]. Nagły suchy kaszel u dziecka po zakrztuszeniu może oznaczać obecność ciała obcego w drogach oddechowych [7].

Suchy kaszel u dziecka może nasilać się w pozycji leżącej, gdy wydzielina spływa po tylnej ścianie gardła. Nocny kaszel może też występować przy astmie, alergii, refluksie lub jako kaszel poinfekcyjny. Zbyt suche powietrze może podrażniać drogi oddechowe. Drogi oddechowe dziecka mogą wtedy reagować częstszym kaszlem, podobnie jak na zimne powietrze. Suchy kaszel może się nasilać, gdy drogi oddechowe są podrażnione.

Gdy dziecko męczy suchy kaszel w nocy, zwróć uwagę na świszczący oddech, uczucie duszności, gorączkę, katar, wymioty, chrypkę i szczekający charakter kaszlu. Męczący kaszel związany z konkretnym otoczeniem lub wysiłkiem także jest ważną informacją dla lekarza.

Leczenie suchego kaszlu powinno być ukierunkowane na przyczynę. W większości przypadków suchy kaszel związany z niepowikłaną infekcją wirusową ustępuje samoistnie, a postępowanie jest objawowe [1]. Przy podejrzeniu astmy, alergii, krztuśca, refluksu lub innej choroby leczenie przyczynowe dobiera lekarz.

FDA nie zaleca dostępnych bez recepty leków na kaszel i przeziębienie u dzieci poniżej 2. roku życia z powodu ryzyka poważnych działań niepożądanych; producenci wielu takich produktów oznaczają je jako nieprzeznaczone dla dzieci poniżej 4 lat [3]. W przypadku kaszlu mokrego leki, które hamują odruch kaszlu, mogą utrudniać odkrztuszanie wydzieliny i oczyszczenie dróg oddechowych. Drogi oddechowe powinny mieć możliwość usuwania wydzieliny. Więcej o tym, czym różni się mokry kaszel u dziecka bez innych objawów, opisujemy osobno.

Domowe sposoby mają zmniejszać podrażnienie i wspierać komfort dziecka.

• Nawodnienie: regularne płyny pomagają utrzymać wilgotne błony śluzowe; u starszych dzieci ciepłe napoje mogą łagodzić drapanie w gardle [3].
• Miód po 1. roku życia: może zmniejszać częstotliwość i nasilenie nocnego kaszlu. Nie wolno podawać miodu przed ukończeniem 12. miesiąca życia z powodu ryzyka botulizmu niemowlęcego [4].
• Unikanie dymu i zanieczyszczeń: dym tytoniowy, aerozol z e-papierosów i smog mogą podrażniać drogi oddechowe [1].
• Nawilżenie powietrza: gdy powietrze jest suche, nawilżacz powietrza może poprawić komfort, ale wymaga regularnego czyszczenia [4].
• Sól fizjologiczna: brakuje dobrych dowodów, że stosowanie inhalacji z soli fizjologicznej łagodzi infekcyjny kaszel; płukanie nosa solą może natomiast zmniejszać obrzęk i ilość wydzieliny, a przez to pośrednio ograniczać kaszel [8]. Jeśli stosujesz nebulizację zgodnie z zaleceniem, zasady techniczne opisujemy w materiale Jak prawidłowo zrobić inhalację u dziecka?

Naturalne składniki i syropy roślinne nie są automatycznie bezpieczne dla małych dzieci. Odpowiedni preparat zależy od wieku i składu produktu.

Lekarz pyta, od kiedy występuje kaszel u dziecka, czy kaszel suchy ma charakter napadowy, czy pojawia się podczas snu, wysiłku lub jedzenia, czy poprzedziła go infekcja albo zakrztuszenie i jakie inne objawy mu towarzyszą. Ocenia pracę układu oddechowego, osłuchuje płuca i bada górne drogi oddechowe.

Przy codziennym kaszlu ponad 4 tygodnie zaleca się dalszą ocenę; lekarz może rozważyć RTG klatki piersiowej i spirometrię, jeśli dziecko potrafi wykonać badanie [1]. Testy alergiczne, diagnostykę refluksu czy badania w kierunku ciała obcego dobiera się do wskazań. Celem postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu jest ustalenie przyczyny, a nie samo zahamowanie objawu.