Dieta przy łuszczycy — co jeść, czego unikać i jak wspierać leczenie?

.

Dobrze zaplanowana dieta w łuszczycy powinna być możliwa do utrzymania na co dzień. Nie chodzi o restrykcyjny detoks, lecz o zmianę proporcji na talerzu: mniej żywności wysoko przetworzonej, alkoholu, cukru i tłuszczów trans, a więcej produktów, które mogą pomagać ograniczać stany zapalne.

• zapalną skóry

• Łuszczyca wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym, dlatego żywienie przeciwzapalne może być dobrym wsparciem leczenia, ale go nie zastępuje.
• Dieta śródziemnomorska jest jednym z najlepiej przebadanych sposobów żywienia u osób z łuszczycą i może wspierać zmniejszenia stanu zapalnego [2].
• W przypadku nadwagi lub otyłości redukcja masy ciała jest jedną z najlepiej udokumentowanych interwencji dietetycznych w łuszczycy [3].
• Omega-3 najlepiej dostarczać przede wszystkim z tłustych ryb, a suplementację omawiać z lekarzem.
• Dieta bezglutenowa nie jest rutynowo zalecana każdej osobie z łuszczycą; może mieć sens głównie przy celiakii lub dodatnich markerach nadwrażliwości na gluten [3].
• Należy ograniczać alkohol, słodycze, słodzone napoje, fast foody, tłuste czerwone mięso i przetworzone produkty mięsne.
• Jeśli zmiany skórne nie są typowe, warto różnicować łuszczycę z innymi chorobami skóry i oceniać charakter zmian skórnych, np. sprawdzić, czym różni się egzema a łuszczyca.

Dieta przy łuszczycy ma największy sens wtedy, gdy jest częścią szerszego planu: leczenia farmakologicznego, pielęgnacji skóry, kontroli masy ciała, snu, aktywności fizycznej i redukcji używek. Łuszczyca nie jest wyłącznie problemem kosmetycznym; u części pacjentów współwystępują zaburzenia metaboliczne, nadciśnienie, dyslipidemia, insulinooporność lub łuszczycowe zapalenie stawów [4].

Żywienie może wpływać na przebieg łuszczycy pośrednio: przez masę ciała, profil lipidowy, poziom glukozy, nasilenia procesów zapalnych i ogólną kondycję organizmu. W przypadku łuszczycy nie ma jednak jednej uniwersalnej diety dla wszystkich. To, co pomaga jednej osobie, u innej może nie mieć widocznego wpływu na objawów łuszczycy. Otyłość nasila objawy łuszczycy przez zwiększoną produkcję cytokin prozapalnych, która powoduje zaostrzenie procesów zapalnych. BMI powyżej 30 kg/m2 jest czynnikiem ryzyka łuszczycy, dlatego tak ważne jest zmniejszenie masy ciała.

Najbezpieczniej traktować dietę jako narzędzie wspierające. Jeśli występują rozległe zmiany łuszczycowe, szybkie pogłębienie zmian skórnych, ból stawów, sączenie, objawy zakażenia lub nasilony świąd, pierwszym krokiem powinna być konsultacja z dermatologiem.

Dieta w łuszczycy powinna opierać się na regularnych, pełnowartościowych posiłkach. Najważniejsza jest powtarzalność codziennych wyborów, a nie pojedynczy produkt uznany za superfood. Podstawą powinny być warzywa, owoce jagodowe, kasze, płatki owsiane, pieczywo razowe, nasiona roślin strączkowych, oliwa z oliwek, orzechy włoskie, siemię lniane oraz źródła białka o dobrej jakości.

W codziennej diecie warto zwiększać udział błonnika, antyoksydantów i zdrowych tłuszczów. Produkty pełnoziarniste wspierają sytość, pracę jelit i kontrolę glikemii, a warzywa i owoce dostarczają karotenoidów, polifenoli oraz witamin.

Zmiana nawyków żywieniowych powinna być stopniowa. Lepszym rozwiązaniem jest konsekwentne ograniczenie słodyczy, nadmiernego spożycia alkoholu i fast foodów niż krótkotrwała, bardzo restrykcyjna dieta, która po kilku tygodniach kończy się powrotem do wcześniejszego sposobu jedzenia.

Kwasy tłuszczowe omega 3 są często omawiane w kontekście łuszczycy, ponieważ należą do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych o potencjale przeciwzapalnym. Najlepszym źródłem w diecie są tłuste ryby morskie: łosoś, śledź, makrela, sardynki i pstrąg. Do roślinnych źródeł kwasów tłuszczowych należą olej lniany, siemię lniane, orzechy włoskie i olej rzepakowy.

Ryby i zdrowe tłuszcze mogą być elementem diety przeciwzapalnej, ale suplementy nie zastępują terapii łuszczycy. Przeglądy badań sugerują, że suplementy, w tym kwasy omega-3 i witamina D, mogą być rozważane jako wsparcie u wybranych pacjentów, jednak wyniki badań są niejednorodne, a dawkę i bezpieczeństwo należy omówić z lekarzem [5].

W przypadku łuszczycy bezpieczniej zaczynać od jedzenia, nie od wysokich dawek preparatów. Codzienne spożywanie zdrowych tłuszczów można oprzeć na oliwie, awokado, pestkach, orzechach, oleju lnianym na zimno oraz porcji tłustych ryb kilka razy w tygodniu, jeśli nie ma przeciwwskazań; wybór tłustych ryb jest prostym sposobem zwiększenia podaży kwasów tłuszczowych.

Najczęściej warto ograniczać produkty, które sprzyjają wzrostowi masy ciała, pogorszeniu profilu lipidowego i nasileniu stanu zapalnego. W tej grupie znajdują się: alkohol, słodycze, słodzone napoje, fast foody, chipsy, dania instant, smażone przekąski, przetworzone produkty mięsne, tłuste czerwone mięso oraz produkty zawierające tłuszcze trans.

Nadmierne spożycie cukrów prostych może utrudniać kontrolę masy ciała i glikemii. W przypadku łuszczycy ma to znaczenie, ponieważ choroba częściej współwystępuje z zaburzeniami metabolicznymi i sercowo-naczyniowymi [4]. Codzienne spożywanie cukrów prostych w ilości przekraczającej dzienne zapotrzebowanie nie jest korzystne ani dla skóry, ani dla ogólnego zdrowia, ponieważ może utrwalać stany zapalne.

Czerwone mięso, wędliny, parówki, boczek i gotowe dania mięsne mogą zwiększać udział nasyconych kwasów tłuszczowych w diecie. Takie zachowania dietetyczne mogą niekorzystnie wpływać na stany zapalne, stany zapalne skóry i masę ciała. Alkohol bywa natomiast czynnikiem, który u części pacjentów może wywołać zaostrzenie stanu zapalnego lub zaostrzenia łuszczycowych zmian skórnych.

Eliminacja glutenu nie jest rutynowym zaleceniem dla każdej osoby z łuszczycą. Największy sens ma wtedy, gdy pacjent ma rozpoznaną celiakię, dodatnie markery serologiczne nadwrażliwości na gluten albo wyraźne, powtarzalne objawy po produktach zawierających gluten. Według rekomendacji National Psoriasis Foundation dieta bezglutenowa była słabiej rekomendowana jedynie u pacjentów z dodatnimi markerami w kierunku wrażliwości na gluten [3].

Przed eliminacją glutenu warto wykonać diagnostykę, bo samodzielne odstawienie pieczywa, makaronu i wielu produktów zbożowych może utrudnić interpretację wyników. Jeśli taki sposób żywienia jest potrzebny, nie powinna opierać się na wysoko przetworzonych zamiennikach. Lepszym wyborem są naturalnie bezglutenowe źródła węglowodanów: kasza gryczana, ryż, komosa ryżowa, ziemniaki, amarantus i rośliny strączkowe.

Jeśli po odstawieniu glutenu nie ma żadnej poprawy, a badania nie potwierdzają celiakii ani nadwrażliwości, nie ma powodu, aby utrzymywać restrykcyjną dietę tylko na wszelki wypadek.

Nadmierna masa ciała może nasilać stany zapalne i pogarszać przebieg łuszczycy, ponieważ tkanka tłuszczowa jest aktywna metabolicznie i produkuje czynniki zapalne. U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała ma jedno z najmocniejszych uzasadnień w zaleceniach dietetycznych dla łuszczycy i może zmniejszać stany zapalne towarzyszące chorobie [3].

Nadmierna masa nie wymaga skrajnej diety ubogokalorycznej. Lepszy jest bezpieczny deficyt energetyczny i zmiana nawyków żywieniowych: więcej warzyw, białka i błonnika, mniej alkoholu oraz mniejsze porcje wysokokalorycznych przekąsek, które mogą nasilać stany zapalne.

W przypadku łuszczycy i otyłości warto omówić plan redukcji z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza gdy pacjent ma cukrzycę, insulinooporność, choroby tarczycy, nadciśnienie, choroby wątroby albo przyjmuje leki wpływające na apetyt i masę ciała.

Dieta jest uzupełnieniem, a nie zamiennikiem leczenia farmakologicznego. W leczeniu łuszczycy stosuje się m.in. preparaty miejscowe, fototerapię, leki ogólne i biologiczne, dobierane do nasilenia choroby, lokalizacji zmian, chorób współistniejących i wcześniejszej odpowiedzi na terapię [1].

Jeśli zmiany łuszczycowe są rozległe, bolesne, pękają, krwawią, a charakter zmian skórnych szybko się zmienia, obejmują paznokcie, skórę głowy, okolice intymne albo towarzyszy im ból stawów, dieta nie powinna opóźniać konsultacji. Podobnie, jeśli pojawia się sączenie, gorączka, szybko narastający ból lub podejrzenie zakażenia, konieczna jest pilna ocena lekarska.

W diagnostyce różnicowej pomocne bywa odróżnienie łuszczycy od łojotokowego zapalenia skóry; więcej o podobieństwach i różnicach znajdziesz w artykule łzs a łuszczyca. W razie potrzeby lekarz może też ocenić, czy objawy nie przypominają innej choroby skóry, np. zakażenia wirusowego, wyprysku albo zmian alergicznych.

Poniższy przykładowy jadłospis pokazuje, jak może wyglądać śródziemnomorska dieta przy łuszczycy w jednym dniu. To propozycja edukacyjna, którą trzeba dopasować do masy ciała, aktywności, chorób współistniejących, wyników badań i preferencji.

• Śniadanie: owsianka na jogurcie naturalnym z borówkami, siemieniem lnianym i orzechami włoskimi.
• Drugie śniadanie: kanapka z pieczywa razowego z pastą z ciecierzycy, rukolą i pomidorem.
• Obiad: pieczony łosoś, kasza gryczana, surówka z kapusty, marchewki i oliwy z oliwek.
• Podwieczorek: jabłko lub garść owoców jagodowych oraz kilka pestek dyni.
• Kolacja: sałatka z soczewicą, warzywami, oliwą, natką pietruszki i kromką pieczywa pełnoziarnistego.

Ten przykładowy jadłospis można modyfikować. Jeśli celem jest redukcja masy ciała, porcje tłuszczów i produktów zbożowych mogą wymagać zmniejszenia. Jeśli pacjent jest bardzo aktywny lub ma niedowagę, jadłospis powinien mieć większą wartość energetyczną.

Suplementacja w łuszczycy powinna wynikać z realnej potrzeby, a nie z listy internetowych zaleceń. Witaminy i składniki mineralne najlepiej dostarczać z jedzenia, a ewentualne niedobory potwierdzać badaniami. Dotyczy to zwłaszcza witaminy D, selenu, kwasu foliowego, witaminy B12 i preparatów zawierających wysokie dawki kwasów tłuszczowych.

Witamina D jest ważna dla układu odpornościowego i skóry, ale doustna suplementacja nie powinna być przedstawiana jako pewny sposób na łagodzeniu zmian łuszczycowych. National Psoriasis Foundation zwraca uwagę, że doniesienia o poprawie po suplementach witaminy D są częste, ale decyzję o badaniu poziomu i dawce warto podejmować z lekarzem [6].

Podobnie wygląda kwestia selenu i oleju rybiego: bezpieczniejszym fundamentem pozostają ryby, warzywa, owoce, orzechy, strączki i pełne ziarna.