Zapalenie pęcherza – ile trwa i kiedy objawy powinny ustąpić?

Najczęstszą przyczyną ostrego, niepowikłanego zapalenia pęcherza u kobiet jest bakteria Escherichia coli, odpowiadająca za około 75–95% takich zakażeń [6]. Nie każde zapalenie pęcherza moczowego przebiega jednak tak samo. U mężczyzn, kobiet w ciąży, dzieci oraz osób z gorączką, bólem w okolicy lędźwiowej, cukrzycą, kamicą nerkową, wadami układu moczowego lub osłabioną odpornością potrzebna jest konsultacja lekarska.

• Objawy niepowikłanego zapalenia pęcherza powinny zacząć słabnąć w ciągu około 48 godzin od rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.
• Najczęstszym patogenem jest Escherichia coli, która odpowiada za większość ostrych, niepowikłanych zakażeń pęcherza u kobiet.
• Cewka moczowa kobiety ma zwykle około 3–4 cm długości, co ułatwia bakteriom dotarcie do pęcherza [5].
• Czas antybiotykoterapii nie zawsze wynosi 5–10 dni. Zależnie od leku i sytuacji klinicznej może obejmować pojedynczą dawkę, 3–5 dni albo dłuższy schemat [1].
• Nawracające zapalenie pęcherza oznacza co najmniej 3 epizody w ciągu roku albo 2 epizody w ciągu 6 miesięcy [1].
• Żurawina, zioła i nasiadówki nie zastępują diagnostyki ani leczenia zakażenia bakteryjnego.

Informacje o innych chorobach i objawach porządkuje dział układ moczowy i nerki. Praktyczne zasady postępowania opisuje również artykuł Jak wyleczyć zapalenie dróg moczowych?.

Zapalenie pęcherza moczowego jest zakażeniem dolnego odcinka układu moczowego, najczęściej wywołanym przez bakterie. Drobnoustroje przedostają się przez ujście cewki moczowej, przemieszczają wzdłuż cewki moczowej i namnażają w pęcherzu, wywołując podrażnienie oraz stan zapalny błony śluzowej pęcherza.

Bakteria Escherichia coli, naturalnie występująca w przewodzie pokarmowym i okolicy odbytu, odpowiada za około 75–95% przypadków ostrego, niepowikłanego zapalenia pęcherza u kobiet [6]. Pozostałe zakażenia mogą być wywoływane przez inne bakterie, m.in. gatunki należące do rodzajów Klebsiella, Proteus lub Staphylococcus.

U kobiet zapalenie pęcherza występuje znacznie częściej niż u mężczyzn. Jednym z powodów jest budowa anatomiczna. Cewka moczowa kobiety ma zwykle około 3–4 cm długości i znajduje się blisko przedsionka pochwy oraz odbytu. Bakterie mają więc krótszą drogę do pęcherza niż w przypadku męskiej cewki moczowej [5].

Nie istnieje jeden czas trwania właściwy dla wszystkich pacjentów. Niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego może zacząć ustępować w ciągu kilku dni, natomiast infekcja powikłana, nawracająca albo niewrażliwa na zastosowany lek może trwać dłużej.

SytuacjaMożliwy przebiegNiepowikłane zapalenie pęcherza moczowegoPoprawa powinna zwykle rozpocząć się w ciągu 48 godzin. Pieczenie, częstomocz i parcie na mocz mogą ustępować stopniowo w kolejnych dniach [2].Zapalenie pęcherza bez leczeniaObjawy mogą samoistnie osłabnąć, ale mogą też utrzymywać się, nawracać lub nasilać. Nie można bezpiecznie założyć, że infekcja minie po tygodniu albo kilkunastu dniach.Zapalenie pęcherza u mężczyznWymaga konsultacji, ponieważ może współistnieć z chorobą prostaty, zaleganiem moczu lub przeszkodą w jego odpływie.Nawracające zapalenie pęcherzaPoszczególne epizody mogą ustępować, ale następnie pojawiać się ponownie. Niezbędne jest potwierdzenie zakażenia i ocena czynników sprzyjających nawrotom.

Ostre zapalenie pęcherza często przebiega przez kilka dni, ale nie należy sztywno zakładać, że zawsze trwa 3–7 dni. Czas utrzymywania się objawów zależy m.in. od rodzaju bakterii, wrażliwości na zastosowany lek, odporności pacjenta oraz obecności kamicy, zalegania moczu lub wad układu moczowego.

Jeżeli po rozpoczęciu leczenia zapalenia pęcherza nie ma wyraźnej poprawy w ciągu 48 godzin, należy skontaktować się z lekarzem. Wówczas może być potrzebny posiew moczu, zmiana leczenia albo dalsza diagnostyka [2].

Pytania o to, jak długo rozwija się zapalenie pęcherza i jak szybko rozwija się zapalenie pęcherza, nie mają jednej liczbowej odpowiedzi. Objawy mogą pojawić się nagle w ciągu jednego dnia albo narastać stopniowo. Czas od przedostania się drobnoustrojów do pęcherza do wystąpienia dolegliwości zależy od ich liczby, zdolności przylegania do błony śluzowej, odporności organizmu oraz regularności opróżniania pęcherza.

Po stosunku seksualnym pieczenie przy oddawaniu moczu może pojawić się w ciągu doby lub kilku dni. Sam związek czasowy nie potwierdza jednak zapalenia pęcherza moczowego. Podobne objawy mogą powodować zapalenie cewki moczowej, infekcje pochwy, podrażnienie narządów płciowych lub zakażenia przenoszone drogą płciową.

Najczęstszą przyczyną zakażenia jest przemieszczenie bakterii z okolicy odbytu w stronę ujścia cewki moczowej. Ryzyko rozwoju lub nawrotu zapalenia pęcherza mogą zwiększać:

• aktywność seksualna,
• stosowanie dopochwowych środków plemnikobójczych,
• przebyte wcześniej zakażenia układu moczowego,
• niepełne opróżnianie pęcherza,
• kamica nerkowa,
• cewnikowanie dróg moczowych,
• wady układu moczowego,
• cukrzyca i osłabienie odporności,
• powiększenie prostaty i utrudniony odpływ moczu.

U mężczyzn po 40. roku życia problemy z oddawaniem moczu mogą być związane także z gruczołem krokowym. Więcej informacji zawiera artykuł Skończyłeś 40 lat.

Odpowiednia higiena może ograniczać przenoszenie bakterii z okolicy odbytu, jednak zapalenie pęcherza nie jest prostą konsekwencją braku higieny. Nadmierne stosowanie drażniących płynów do higieny intymnej może dodatkowo podrażniać okolicę ujścia cewki moczowej.

U zdrowej, nieciężarnej kobiety z typowymi dolegliwościami lekarz może rozpoznać zapalenie pęcherza moczowego na podstawie wywiadu. W pozostałych przypadkach mogą być potrzebne badania moczu.

Badanie ogólne moczu może wykazać leukocyty, azotyny, bakterie lub obecność krwi. Posiew moczu pozwala określić rodzaj drobnoustroju i jego wrażliwość na leki przeciwbakteryjne. Próbkę należy pobrać ze środkowego strumienia moczu, najlepiej przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, jeśli stan pacjenta pozwala na oczekiwanie na wynik [1].

W przypadku nawracających zakażeń, podejrzenia zastoju moczu, kamicy lub nieprawidłowości anatomicznych lekarz może rozważyć USG nerek i pęcherza albo inne badania obrazowe. Więcej o różnicowaniu dolegliwości opisuje artykuł Problemy z układem moczowym.

Furazydyna, nazywana potocznie furaginą, jest substancją przeciwbakteryjną stosowaną w niepowikłanych zakażeniach dolnych dróg moczowych. W Polsce część produktów zawierających furazydynę ma kategorię OTC, czyli jest wydawana bez recepty [7].

Dostępność bez recepty nie oznacza jednak, że lek jest odpowiedni dla każdego pacjenta ani w każdym zakażeniu układu moczowego. Furazydyna nie jest przeznaczona do leczenia odmiedniczkowego zapalenia nerek. Przeciwwskazania i ograniczenia mogą dotyczyć m.in. ciąży, niewydolności nerek, niedoboru dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz niektórych chorób neurologicznych. Przed zastosowaniem należy przeczytać ulotkę i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w razie wątpliwości.

Zapalenie pęcherza w ciąży wymaga kontaktu z lekarzem i wykonania posiewu moczu. Nie należy samodzielnie rozpoczynać leczenia amoksycyliną. Ze względu na narastającą oporność E. coli amoksycylina i ampicylina nie są zalecane jako leczenie empiryczne przed uzyskaniem wyniku posiewu [4].

Wytyczne ACOG zalecają zwykle 5–7-dniowy, celowany schemat antybiotykoterapii ostrego zapalenia pęcherza w ciąży. Konkretny lek dobiera się z uwzględnieniem wyniku posiewu, etapu ciąży, przeciwwskazań i bezpieczeństwa dla płodu [4]. Nie ma podstaw, by każdej ciężarnej rutynowo zalecać amoksycylinę przez 7–10 dni.

Nawracające zapalenie pęcherza rozpoznaje się, gdy wystąpiły co najmniej 3 epizody w ciągu 12 miesięcy albo 2 epizody w ciągu ostatnich 6 miesięcy [1]. Każdy nawrót powinien być oceniony pod kątem potwierdzenia zakażenia, czynników ryzyka oraz możliwych przyczyn anatomicznych lub czynnościowych.

Stwierdzenie, że leczenie nawracającego zapalenia pęcherza zawsze trwa od 6 do 12 miesięcy, jest nieprecyzyjne. Sam ostry epizod leczy się zwykle krótkim schematem. Natomiast u wybranych pacjentek, u których zmiana zachowań i metody nieantybiotykowe nie zapobiegają kolejnym infekcjom, lekarz może rozważyć długotrwałą profilaktykę przeciwbakteryjną.

Badania dotyczące ciągłej profilaktyki obejmowały okresy od 3 do 12 miesięcy. Może być ona stosowana w małej dawce codziennie albo po stosunku seksualnym, ale wymaga indywidualnej oceny korzyści, działań niepożądanych i ryzyka rozwoju oporności bakterii [1]. Nie należy rozpoczynać takiej profilaktyki samodzielnie.

Przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów pomaga zapobiegać odwodnieniu i sprzyja regularnemu oddawaniu moczu, ale woda nie zastępuje leczenia przeciwbakteryjnego. Nie ma podstaw, by zalecać każdemu intensywne picie bardzo dużych ilości płynów w celu wypłukania bakterii.

Badanie uwzględnione w wytycznych EAU wykazało, że u kobiet przed menopauzą z nawracającym zapaleniem pęcherza, które wcześniej piły mniej niż 1,5 litra płynów dziennie, zwiększenie podaży płynów o około 1,5 litra dziennie zmniejszało liczbę nawrotów w ciągu 12 miesięcy [1]. Wynik ten dotyczy profilaktyki u osób pijących wcześniej mało, a nie leczenia ostrej infekcji. Osoby z chorobami serca lub nerek powinny ustalić bezpieczną ilość płynów z lekarzem.

Produkty z żurawiną mogą być rozważane jako element profilaktyki nawrotów, ale wyniki badań są niejednoznaczne. Wytyczne EAU wskazują, że jakość dowodów jest niska, a optymalna dawka i czas stosowania nie zostały ustalone [1].

Sok lub preparat z żurawiną nie powinien być przedstawiany jako leczenie ostrego bakteryjnego zapalenia pęcherza. Może stanowić dodatek do postępowania, ale nie zastępuje konsultacji, badań moczu ani leków zaleconych przez lekarza.

Nie ma wystarczających dowodów, aby stwierdzić, że skrzyp polny, mniszek lekarski lub inne ogólnie określane zioła moczopędne usuwają drobnoustroje z układu moczowego albo leczą ostre zakażenie. Zioła mogą również wchodzić w interakcje z lekami i być niewskazane w niektórych chorobach nerek, serca lub w ciąży.

Ciepły okład albo krótka nasiadówka w ciepłej wodzie może przejściowo zmniejszyć dyskomfort w dolnej części brzucha. Nie ma jednak wiarygodnych podstaw, aby przypisywać ziołowym nasiadówkom działanie przeciwbakteryjne lub uznawać je za metodę leczenia zapalenia pęcherza.