Objawy grypy – jak rozpoznać infekcję i kiedy szukać pomocy?

Poradnik jest przeznaczony dla osób z objawami infekcji oraz rodziców oceniających stan chorego dziecka. Wyjaśnia, na co zwrócić uwagę na początku choroby i kiedy potrzebna jest pomoc medyczna. Nie zastępuje indywidualnej oceny lekarskiej.

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną układu oddechowego wywoływaną przez wirusy grypy. Pierwsze dolegliwości występują zazwyczaj po 1–4 dniach od zakażenia. Ten czas, nazywany okresem inkubacji, należy odróżnić od tempa narastania objawów: po ich rozpoczęciu samopoczucie może pogorszyć się w ciągu kilku godzin. [2]

Grypa zwykle zaczyna się nagle i powoduje bardziej nasilone dolegliwości niż przeziębienie. Charakterystyczne jest połączenie objawów ogólnych, takich jak dreszcze, bóle mięśni i wyraźne zmęczenie, z kaszlem lub bólem gardła. Przeziębienie częściej rozwija się stopniowo, a objawy dotyczą przede wszystkim nosa i gardła. Są to typowe tendencje, które nie pozwalają samodzielnie potwierdzić rozpoznania. [3]

Przed konsultacją warto zapisać dzień i przybliżoną godzinę pojawienia się pierwszych objawów.

Szersze informacje o zakażeniu, diagnostyce i profilaktyce zawiera przewodnik grypa.

Wymioty przy grypie są możliwe. U małych dzieci nudności, wymioty lub biegunka mogą współwystępować z objawami oddechowymi. Dolegliwości pokarmowe nie są jednak wystarczającą podstawą do rozpoznania zakażenia wirusem grypy. [1]

Potoczna nazwa dolegliwości - „grypa żołądkowa” oznacza inne zakażenie. Przykładowo norowirusy powodują ostre zapalenie żołądka i jelit, którego objawami są wymioty i biegunka. Choroba ta nie jest grypą wywoływaną przez wirusy influenza. [5]

Jeżeli dominują dolegliwości pokarmowe, podczas konsultacji przekaż:

• czy występują również kaszel, katar lub ból gardła;

• kiedy rozpoczęły się wymioty i biegunka oraz jak często się powtarzają;

• czy udaje się pić i utrzymać płyny;

• jak często oddajesz mocz;

• czy podobne objawy pojawiły się u innych domowników;

• gdzie dokładnie boli brzuch i czy ból narasta.

Ból brzucha przy grypie nie powinien być automatycznie uznawany za element zwykłego przebiegu choroby. Ostry, nasilony ból brzucha lub uporczywe wymioty, zwłaszcza z krwią, mogą wymagać natychmiastowej pomocy. [6]

Czy grypa może przebiegać bez gorączki?

Tak. Brak gorączki jest możliwy, szczególnie u osób starszych i pacjentów z osłabioną odpornością. U części seniorów zakażenie może wiązać się z nietypową zmianą zachowania, pogorszeniem kontaktu lub utratą apetytu. Takich zmian nie należy bagatelizować tylko dlatego, że temperatura jest prawidłowa. [1]

Więcej o tym wariancie przebiegu choroby przeczytasz w artykule Grypa bez gorączki – czy to możliwe i co zrobić?.

Wysypka przy grypie

Wysypka nie potwierdza grypy. Zmiany skórne, zwłaszcza u dzieci, mogą mieć różne przyczyny i wymagają oceny w połączeniu z pozostałymi objawami. Nie ma jednego czasu trwania wysypki wirusowej, który można przypisać każdej infekcji. [7]

Jeżeli chore dziecko ma wysypkę przypominającą drobne podskórne wylewy krwi, która nie blednie pod uciskiem, albo wysypce towarzyszą trudności w oddychaniu, sztywność karku czy nieprawidłowy kontakt, potrzebna jest natychmiastowa pomoc. [7]

Ból ucha podczas infekcji

Ból ucha nie pozwala rozpoznać grypy. Zapalenie ucha środkowego może być jej powikłaniem, zwłaszcza u dzieci, dlatego nowy lub nasilający się ból warto zgłosić lekarzowi. Ocena przyczyny może wymagać obejrzenia ucha podczas badania stacjonarnego. [1]

Objawy grypopodobne nie są równoznaczne z grypą. Podobne dolegliwości mogą wywoływać między innymi SARS-CoV-2, RSV i inne wirusy oddechowe. Szczególnie przy małej aktywności grypy rozpoznawanie choroby wyłącznie na podstawie objawów jest trudne. [4]

Poniższa tabela opisuje typowe tendencje. Nie jest narzędziem do autodiagnozy. [3]

Szczegóły porównania przedstawia artykuł Grypa a przeziębienie – podobieństwa, różnice i diagnostyka. Przy podejrzeniu innych zakażeń pomocny jest materiał Grypa, COVID-19 czy RSV – co pomaga odróżnić infekcje?.

Kiedy pomocny jest test?

Lekarz uwzględnia przebieg choroby, kontakt z chorymi, czynniki ryzyka i to, czy wynik badania może zmienić postępowanie. Testy antygenowe oraz badania molekularne, takie jak RT-PCR wykrywające materiał genetyczny wirusa, mają różne właściwości. Szybkie testy antygenowe są mniej czułe niż RT-PCR, dlatego ich wynik wymaga interpretacji w kontekście klinicznym. [4]

Praktyczne wyjaśnienia znajdziesz w poradniku Test na grypę – kiedy wykonać i jak rozumieć wynik?.

Objawy alarmowe u dorosłych

Pilnej oceny wymagają:

• duszność lub trudności w oddychaniu;

• utrzymujący się ból albo ucisk w klatce piersiowej;

• zaburzenia świadomości, trudność z wybudzeniem lub drgawki;

• brak oddawania moczu;

• bardzo silne osłabienie, niestabilność podczas chodzenia lub silny ból mięśni;

• nawrót gorączki lub kaszlu po poprawie;

• wyraźne zaostrzenie choroby przewlekłej. [8]

Przy nasilonej duszności, utracie przytomności, drgawkach lub ostrym bólu w klatce piersiowej dzwoń pod 112 lub 999. Nie czekaj na planową teleporadę. Podaj dokładny adres i stosuj się do instrukcji dyspozytora. [6]

Objawy alarmowe u dzieci

Natychmiastowej oceny wymagają między innymi przyspieszony lub utrudniony oddech, sinienie ust albo twarzy, wciąganie przestrzeni między żebrami podczas oddychania, drgawki i brak prawidłowej reakcji na otoczenie. Niepokojący jest także silny ból mięśni, przez który dziecko odmawia chodzenia. [8]

Objawy odwodnienia obejmują suchość ust, brak łez podczas płaczu oraz brak moczu przez około osiem godzin. Nie należy czekać na spełnienie wszystkich tych kryteriów, jeśli dziecko wygląda na poważnie chore. Gorączka u niemowlęcia poniżej 12. tygodnia życia wymaga pilnej oceny lekarskiej. [8]

Ciężki przebieg i grupy ryzyka

Większe ryzyko powikłań dotyczy między innymi kobiet w ciąży, małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością. Znaczenie mają między innymi choroby serca, płuc, nerek i choroby metaboliczne. [4]

Grypa może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego lub zaostrzenie chorób przewlekłych. Mogą one wystąpić również u osób wcześniej zdrowych. Szybka reakcja na duszność, zaburzenia świadomości lub pogorszenie po początkowej poprawie jest ważna, ponieważ takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej. [8]