Ketony w moczu w ciąży – co mogą oznaczać?

• Ciała ketonowe powstają w wątrobie podczas rozkładu tłuszczów, gdy dostępność glukozy lub insuliny jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb organizmu.
• Śladowa obecność ketonów w pojedynczej próbce może być związana z długą przerwą między posiłkami, ale utrzymujący się albo wysoki wynik wymaga oceny.
• Nudności i wymioty, ograniczone jedzenie, odwodnienie, infekcja oraz niewyrównana cukrzyca należą do najważniejszych przyczyn ketonurii w ciąży.
• Pilnej pomocy wymagają zwłaszcza ketony współistniejące z cukrzycą, wysoką glikemią, nasilonymi wymiotami, bólem brzucha, przyspieszonym lub pogłębionym oddechem, sennością bądź zaburzeniami świadomości.
• Postępowanie zależy od przyczyny; sam dodatni wynik testu paskowego nie jest podstawą do samodzielnego leczenia.

Więcej zagadnień związanych ze zdrowiem kobiet porządkuje dział dotyczący problemów ginekologicznych. Kobietom planującym macierzyństwo może przydać się również poradnik, jak przygotować się do ciąży.

• problemów ginekologicznych

Ciałami ketonowymi nazywa się beta-hydroksymaślan, kwas acetooctowy i aceton. Powstają w wątrobie, gdy organizm nie może w wystarczającym stopniu korzystać z glukozy jako głównego źródła energii. Wtedy wykorzystanie tłuszczów wzrasta, czego efektem jest produkcja ketonów. Stan ten może być fizjologiczną odpowiedzią na krótkotrwałe głodzenie, ale w dużych ilościach i przy kwasicy staje się stanem patologicznym.

Ciąża zwiększa podatność na ketozę, szczególnie w późniejszych miesiącach. Zmiany hormonalne i narastająca insulinooporność sprzyjają szybszemu przechodzeniu na alternatywne źródło energii podczas ograniczonej podaży pokarmu. W drugim i trzecim trymestrze nawet krótszy okres głodzenia może prowadzić do nasilonej produkcji ciał ketonowych niż poza ciążą [1].

Ketony w moczu w ciąży w 2. trymestrze oraz ketony w moczu w ciąży w 3. trymestrze mogą wynikać z tych samych przyczyn co na początku ciąży, jednak późna ciąża sprzyja szybszemu rozwojowi ketozy podczas głodzenia. Znaczenie wyniku w ciąży zależy więc nie tylko od oznaczenia na pasku, lecz także od samopoczucia, czasu od ostatniego posiłku, glikemii i chorób współistniejących.

Ketonuria w ciąży nie jest równoznaczna z cukrzycą. Jeżeli jednak podwyższone ketony w moczu w ciąży występują u pacjentki z cukrzycą przedciążową, szczególnie typu 1, należy szybko skontaktować się z zespołem prowadzącym. NICE zaleca ciężarnym z cukrzycą typu 1 dostęp do pomiaru ciał ketonowych we krwi i wykonywanie testu przy hiperglikemii lub złym samopoczuciu [3].

Niezwłocznej oceny medycznej wymagają ketony w moczu w ciąży połączone z jednym lub kilkoma objawami:

• niemożnością przyjmowania płynów lub utrzymującymi się wymiotami;
• znacznym osłabieniem, suchością w jamie ustnej, skąpomoczem lub omdleniem;
• bólem brzucha, przyspieszonym i pogłębionym oddychaniem;
• splątaniem, nasilającą się sennością lub utratą przytomności;
• wysoką glikemią albo cukrzycą i pogorszeniem samopoczucia.

Kwasica ketonowa jest ostrym stanem zagrożenia zdrowia i życia. W ciąży może rozwinąć się przy niższym stężeniu glukozy niż typowa kwasica poza ciążą, dlatego prawidłowy lub tylko umiarkowanie podwyższony wynik glikemii nie wyklucza problemu [4]. Wysokie stężenie ketonów z objawami kwasicy nie jest zwykłym zakwaszeniem organizmu i wymaga leczenia szpitalnego, aby zapobiec zaburzeniom świadomości, śpiączce cukrzycowej oraz zagrożeniu płodu.

W przypadku wykrycia ketonów lekarz analizuje okoliczności pobrania próbki, dietę, wymioty, nawodnienie, leki, cukrzycę i pozostałe wyniki badania moczu. W zależności od obrazu klinicznego może zlecić pomiar glukozy i ketonów we krwi, elektrolitów, kreatyniny, gazometrii, morfologii oraz badania w kierunku infekcji. Diagnostyka może być połączona z diagnostyką ginekologiczną i oceną dobrostanu płodu.

Leczenie ketonurii nie polega na wypłukiwaniu ketonów jednym domowym sposobem. Przy łagodnej ketozie spowodowanej długą przerwą w jedzeniu postępowanie może obejmować uzupełnienie płynów i odpowiedniej ilości węglowodanów oraz regularne spożywanie posiłków. W przypadku wymiotów potrzebne bywa leczenie przeciwwymiotne i nawodnienie. Gdy przyczyną jest cukrzyca lub kwasica ketonowa, leczenie polega na pilnym wyrównaniu zaburzeń metabolicznych według procedur szpitalnych, między innymi płynami dożylnymi, insuliną i kontrolą elektrolitów [4]. Nie należy samodzielnie zmieniać dawki insuliny ani innych leków.