Ugryzienia roztoczy: zdjęcia, objawy alergii i różnicowanie

Roztocza kurzu domowego to mikroskopijne stawonogi spokrewnione z pająkami i kleszczami. Dorosłe osobniki mają zwykle około 0,2–0,4 mm długości, czyli mniej niż 0,5 mm, dlatego są praktycznie niewidoczne gołym okiem [1]. Najczęściej wymienia się gatunki Dermatophagoides pteronyssinus i Dermatophagoides farinae.

Kurz domowy dostarcza im pokarmu w postaci złuszczonego naskórka. Ich obecność jest największa w materacach, pościeli, dywanach, zasłonach, pluszowych zabawkach oraz tapicerce mebli. Główną przyczyną alergii nie jest kontakt z żywym pajęczakiem, lecz ekspozycja na białka obecne między innymi w jego odchodach i fragmentach ciała. Stężenie alergenów roztoczy jest zwykle największe w kurzu domowym gromadzącym się w tekstyliach [2].

Warunki do rozwoju roztoczy tworzą ciepło i wysoka wilgotność. Przy niskiej wilgotności ich populacji trudniej się utrzymać, dlatego zaleca się kontrolowanie wilgotności w domu. Optymalne warunki dla osoby uczulonej to nie idealne warunki dla roztoczy, lecz temperatura powietrza zapewniająca komfort i wilgotność około 30–50% [2].

• czy świerzb jest zaraźliwy

Roztocza nie gryzą ludzi, nie żądlą i nie atakują ludzkiej skóry. Żywią się martwym naskórkiem, a nie krwią [2]. Dlatego sformułowania: ugryzienia roztoczy, nie opisują typowego mechanizmu alergii na roztocza kurzu.

Warto podkreślić, że nazwa roztocza obejmuje wiele gatunków. Świerzbowiec ludzki rzeczywiście wnika w powierzchowną warstwę naskórka i składa tam jaja, ale wywołuje świerzb — odrębną, zakaźną chorobę pasożytniczą [6]. Nie należy więc utożsamiać roztoczy kurzu domowego ze świerzbowcem ludzkim ani z innymi pasożytami. Rozpoznanie świerzbowca ludzkiego wymaga oceny charakterystycznych objawów. U większości ludzi ich obecność nie powoduje żadnych objawów skórnych. Kurz domowy może jednak zawierać wiele innych cząstek drażniących i alergenów.

Alergia na roztocza kurzu jest przede wszystkim alergią wziewną. Kurz domowy staje się wówczas nośnikiem cząstek uczulających. Objawy alergii mogą utrzymywać się cały rok i nasilać podczas snu albo w czasie sprzątania, gdy alergeny roztoczy unoszą się z kurzu i tkanin [3]. Nie oznacza to, że dolegliwości występują wyłącznie w okresie letnim lub w okresie zimowym. Typowe objawy alergiczne to:

• wodnisty katar i napadowe kichanie,
• zatkanie nosa, świąd nosa, podniebienia lub gardła,
• swędzenie i łzawienie oczu albo zapalenie spojówek,
• suchy kaszel, świszczący oddech, duszność lub zaostrzenie astmy,
• u niektórych osób zaostrzenie suchej, swędzącej skóry i atopowego zapalenia skóry [7].

Objawy nieżytu nosa bywają mylone z nawracającym przeziębieniem. Alergiczny nieżyt nosa może wymagać leczenia dobranego do nasilenia dolegliwości. Za alergicznym nieżytem przemawia wodnista wydzielina, kichanie seriami, świąd i przewlekły lub nawracający charakter dolegliwości. Z kolei alergia na roztocza nie powoduje specyficznego układu ugryzień na skórze. Inne objawy, takie jak pieczenie skóry lub nieswoista wysypka, również wymagają różnicowania.

Postępowanie zależy od dominujących objawów i chorób współistniejących. Lekarz może rozważyć leki przeciwhistaminowe, donosowe glikokortykosteroidy, leczenie astmy lub immunoterapię alergenową u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów. Leczenie objawów skórnych wymaga rozpoznania ich przyczyny. Leki przeciwpasożytnicze stosuje się w przypadku świerzbu, a nie alergii na kurz [6].

Aby ograniczyć alergeny roztoczy, warto łączyć kilka działań:

• regularne pranie pościeli, najlepiej co tydzień, w temperaturze powyżej 60°C, jeśli pozwala na to etykieta tkaniny [5];
• stosowanie szczelnych pokrowców barierowych na materac i poduszki;
• częste odkurzanie odkurzaczem z filtrem HEPA oraz przecieranie powierzchni wilgotną ściereczką, aby usuwać kurz domowy, zwłaszcza w tapicerowanych meblach;
• ograniczenie dywanów, ciężkich zasłon, mebli tapicerowanych i nadmiaru pluszowych zabawek w sypialni;
• utrzymywanie wilgotności na poziomie około 30–50% i regularne wietrzenie pomieszczeń [2].

Częste pranie i częste odkurzanie zmniejszają ilość kurzu domowego, ale nie pozwalają całkowicie pozbyć się roztoczy. Warto pamiętać, że samo stosowanie pościeli opisanej jako antyalergiczna nie zastępuje regularnego prania i kontroli wilgotności. Właściwości antyalergiczne produktu nie powinny być jedynym kryterium wyboru pościeli; ważniejsze jest regularne czyszczenie i ograniczenie rezerwuarów alergenów.

W przypadku świerzbu typowe są intensywny świąd nasilający się w nocy, grudkowa wysypka oraz cienkie nory w naskórku. Zmiany często występują między palcami, na nadgarstkach, w zgięciach, okolicy pasa, pośladków lub narządów płciowych [6]. Świerzbowiec ludzki przenosi się głównie przez dłuższy kontakt skóra do skóry. W przypadku świerzbu leczenie obejmuje także postępowanie z odzieżą i pościelą, ponieważ poza skórą mogą pozostawać świerzbowce lub ich jaja [6].

Pluskwy zwykle powodują świądowe grudki na odsłoniętych częściach ciała, niekiedy ułożone w skupiska lub linie. Wyprysk kontaktowy częściej odpowiada miejscu zetknięcia skóry z kosmetykiem, detergentem, metalem albo tkaniną. Zmiany z pęcherzykami wypełnionymi płynem, sączeniem lub bólem wymagają oceny, zwłaszcza gdy szybko się szerzą.

Ciężka, rozległa i silnie zakaźna postać choroby została opisana w materiale Świerzb norweski – objawy, przyczyny, leczenie.