Czy świerzb jest zaraźliwy? Objawy, zakażenie i leczenie

[5].

Świerzb należy do najczęstszych dermatoz pasożytniczych. WHO szacuje, że na świecie choruje na niego co najmniej 200 mln osób w danym momencie. Zakażenia świerzbowcem mogą dotknąć każdego, niezależnie od wieku i poziomu higieny osobistej [2].

• Najłatwiej dochodzi do transmisji poprzez bezpośredni kontakt skóra do skóry, wspólne spanie i kontakty seksualne.
• Krótki kontakt, taki jak uścisk dłoni, zwykle nie wystarcza do transmisji świerzbu klasycznego. Wyjątkiem może być bardzo zakaźny świerzb norweski.
• Zakażenie przez przedmioty codziennego użytku jest możliwe, lecz rzadsze; największe znaczenie mają pościel, ręczniki i ubrania używane przez chorego.
• Świąd może utrzymywać się przez kilka tygodni po skutecznym leczeniu i nie musi oznaczać, że pacjent nadal zaraża.
• Domownicy i inne osoby pozostające w bliskim kontakcie powinny postępować zgodnie z zaleceniami lekarza równocześnie, aby ograniczyć ponowne zakażenia [3].

Zmiany po ukąszeniach innych roztoczy mogą wyglądać inaczej — zobacz, jak wyglądają ugryzienia roztoczy. Więcej materiałów opisujących choroby skóry zawiera dział problemy skórne.

• problemy skórne

Świerzb może przenosić się podczas kontaktów seksualnych, ponieważ bliskość intymna oznacza długi kontakt skóry. Nie jest jednak zakażeniem przekazywanym wyłącznie podczas seksu. Choroby przenoszone drogą płciową należy odróżnić od świerzbu, który może szerzyć się również między domownikami, opiekunami i podopiecznymi. Partnerzy seksualni oraz osoby z bliskiego otoczenia powinny poinformować lekarza o ekspozycji i zastosować skoordynowane postępowanie [6].

Świerzb ludzki nie jest przenoszony przez zwierzęta domowe. Roztocza wywołujące świerzb odzwierzęcy mogą czasowo podrażnić ludzką skórę, ale nie rozmnażają się w naskórku ludzkim i nie powodują typowej, utrwalonej inwazji świerzbowcem ludzkim. Zakażenie świerzbowcem ludzkim jest związane z kontaktem z człowiekiem, nie ze zwierzęciem [3].

Zakażenia świerzbowcem łatwiej rozprzestrzeniają się tam, gdzie częsty jest bliski kontakt i wspólne korzystanie z tekstyliów. Szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze, mieszkańcy placówek opiekuńczych, osoby z obniżoną odpornością oraz pacjenci wymagający pomocy przy codziennych czynnościach.

Świerzb norweski, obecnie częściej nazywany świerzbem skorupiastym, jest ciężką i wyjątkowo zakaźną postacią choroby. Na skórze tworzą się grube, łuszczące lub pękające nawarstwienia, czasem na całym ciele, natomiast uporczywy świąd może być niewielki lub nie występować. W przypadku świerzbu norweskiego liczba pasożytów jest wielokrotnie większa niż w postaci klasycznej, dlatego możliwe jest zakażenie nawet podczas krótkiego kontaktu oraz poprzez pościel, odzież i meble [7].

U osób starszych obraz choroby może być nietypowy, dlatego wymagają one szczególnej czujności diagnostycznej. Większe ryzyko świerzbu norweskiego dotyczy między innymi osób starszych, osób z immunosupresją oraz pacjentów z zaburzeniami czucia lub schorzeniami ograniczającymi drapanie. Informacje o tym, jak rozpoznaje się i leczy świerzb norweski, wymagają odrębnego omówienia. Podejrzenie tej postaci jest wskazaniem do pilnej oceny lekarskiej [7].

Podstawą leczenia świerzbu ludzkiego są leki przeciwpasożytnicze. W leczeniu świerzbu wywołanego świerzbowcem ludzkim stosuje się preparaty miejscowe, a w wybranych sytuacjach także leki doustne. Dobór zależy od wieku pacjenta, ciąży, chorób współistniejących i obrazu klinicznego. W zaleceniach najczęściej wymienia się 5% permetrynę jako lek pierwszego wyboru; stosowane bywają także iwermektyna, benzoesan benzylu oraz preparaty siarki, w tym maść siarkowa. W trudniejszych przypadkach wybór preparatu i schematu powinien prowadzić dermatolog. W cięższych przypadkach, szczególnie przy świerzbie norweskim, lekarz może rozważyć skojarzenie leczenia miejscowego i doustnego [7].

Schemat zależy od preparatu. W leczeniu świerzbu nie należy samodzielnie skracać czasu aplikacji ani pomijać ponownego zastosowania, jeżeli zostało zalecone. Przykładowo europejskie wytyczne opisują pozostawienie permetryny na skórze przez 8–12 godzin i powtórzenie aplikacji po 7–14 dniach, ale zawsze trzeba kierować się ulotką konkretnego produktu oraz instrukcją lekarza [6].

O powodzeniu w leczeniu świerzbu decyduje także objęcie skoordynowanym postępowaniem domowników i innych bliskich kontaktów, nawet gdy nie mają jeszcze objawów. W przeciwnym razie może dojść do ponownego zakażenia świerzbowcem. Zaleca się leczenie wszystkich osób z otoczenia chorego. Po zakończeniu leczenia świąd może utrzymywać się przez 2–4 tygodnie; nowe nory świerzbowcowe lub nowe grudki przemawiają za potrzebą ponownej konsultacji [6].

Domowe sposoby, takie jak ocet, kąpiele całego ciała, olejek z drzewa herbacianego czy intensywne szorowanie skóry, nie zastępują leczenia przeciwpasożytniczego [4]. Niektóre domowe sposoby mogą wywołać podrażnienie i dodatkowo naruszyć barierę naskórkową oraz jej funkcję ochronną. W leczeniu świerzbu domowe sposoby powinny ograniczać się do bezpiecznego postępowania z otoczeniem i łagodzenia świądu zgodnie z zaleceniem medycznym.

W tym celu należy ograniczyć ryzyko zakażenia domowników i zapobiegać dalszemu rozprzestrzenianiu pasożyta:

• należy wyprać w wysokiej temperaturze pościel, ręczniki i ubrania używane w ostatnich 3 dniach przed rozpoczęciem leczenia oraz wysuszyć je w gorącym cyklu;
• rzeczy niepodlegające praniu zamknąć w szczelnym worku foliowym na co najmniej kilka dni; warto pamiętać, że CDC podaje przedział od kilku dni do tygodnia;
• meble tapicerowane odkurzyć, szczególnie przy świerzbie norweskim; rutynowe stosowanie specjalnych środków owadobójczych w mieszkaniu nie jest zalecane [7];
• nie dzielić przedmiotów codziennego użytku, takich jak pościel, ręczniki, odzież ani przybory toaletowe do czasu wdrożenia leczenia [3].