Ile trwa migrena? Czas napadu, fazy i objawy alarmowe

Migrenowy ból głowy ma zwykle umiarkowane lub duże nasilenie, często charakter pulsujący i może występować po jednej stronie głowy. Nierzadko towarzyszą mu nudności i wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. Jeżeli atak migreny trwa ponad 72 godziny, potrzebna jest ocena lekarska [4]. Konsultacji wymaga również napad wyraźnie różniący się od wcześniejszych epizodów albo przebiegający z nowymi objawami neurologicznymi [7].

• Typowy atak migreny bez aury trwa od 4 do 72 godzin, jeżeli nie jest leczony albo zastosowane leczenie nie przynosi poprawy [1].
• Migrena z aurą obejmuje całkowicie odwracalne objawy neurologiczne. Każdy pojedynczy objaw aury trwa najczęściej od 5 do 60 minut [2].
• Migrena przewlekła nie oznacza jednego ciągłego napadu. Rozpoznanie dotyczy bólu głowy występującego co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad trzy miesiące, przy czym co najmniej osiem dni ma cechy migreny [3].
• Stan migrenowy to wyniszczający napad migreny trwający dłużej niż 72 godziny [4].
• Nagły, wyjątkowo silny ból, niedowład, zaburzenia mowy, utrata widzenia, splątanie, drgawki, gorączka ze sztywnością karku albo ból po urazie wymagają pilnej pomocy [7].

Inne pierwotne bóle głowy mogą przebiegać odmiennie — warto sprawdzić, jak wygląda klasterowy ból głowy. Szersze informacje o symptomach i możliwych przyczynach znajdziesz w sekcji objawy neurologiczne.

• objawy neurologiczne

Migrena należy do pierwotnych bólów głowy. Jest przewlekłą chorobą neurologiczną, ale nie oznacza to, że jeden atak trwa całe życie. Napady pojawiają się okresowo, a pomiędzy nimi pacjent może nie odczuwać dolegliwości.

Globalna częstość migreny jest obecnie szacowana na około 14–15%, czyli ponad miliard osób. Choroba występuje 2–3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn, a u około jednej czwartej chorych napad może być poprzedzony przemijającymi, najczęściej wzrokowymi objawami aury [9].

W migrenie bez aury ból głowy trwa od 4 do 72 godzin [1]. Czas trwania migreny może jednak obejmować objawy przed bólem głowy i po nim, dlatego cały epizod bywa odczuwany jako dłuższy [7]. Sam ból głowy utrzymuje się zwykle do 72 godzin, a faza zwiastująca i postdromalna rozszerzają czas całego epizodu. To, ile trwa migrena u danej osoby, warto zapisywać w dzienniczku.

Typowy migrenowy ból głowy jest zazwyczaj jednostronny, pulsujący i nasila się podczas zwykłej aktywności fizycznej, takiej jak chodzenie lub wchodzenie po schodach. Może lokalizować się w skroni, czole albo okolicy oczodołu, ale niekiedy obejmuje całą głowę. Ból migrenowy bywa na tyle intensywny, że pacjent ogranicza ruch i codzienną aktywność. Ból migrenowy często utrudnia codzienne funkcjonowanie, ponieważ towarzyszą mu dodatkowe objawy: nudności i wymioty, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki i zapachy, zawroty głowy oraz potrzeba odpoczynku w ciemnym, spokojnym pomieszczeniu [1].

Objawy migreny mogą rozpocząć się przed bólem, dlatego tego, ile trwa migrena, nie liczy się wyłącznie od pierwszej chwili silnego bólu głowy. Faza zwiastująca może powodować zmęczenie, trudności z koncentracją, zmiany nastroju, sztywność karku lub wzmożony apetyt [7]. Migrena z aurą może obejmować błyski światła, zygzaki, plamy w polu widzenia, mrowienie, drętwienie i przejściowe zaburzenia mowy [2].

Migrena z aurą powinna być odróżniona od nagłych zaburzeń neurologicznych. Aura zazwyczaj rozwija się stopniowo i jest całkowicie odwracalna. Nagły niedowład, nagła utrata widzenia, nowe trudności w mówieniu albo objawy inne niż podczas wcześniejszych napadów są czerwonymi flagami. W takiej sytuacji nie należy zakładać, że to tylko migrena. Pomocne może być również wyjaśnienie, czym jest przemijający atak niedokrwienny (TIA), jednak ostre objawy wymagają pilnej oceny, a nie samodzielnego różnicowania.

Nie każdy atak migreny obejmuje cztery wyraźne etapy. Pytanie, ile trwa migrena, wymaga rozdzielenia czasu aury, fazy bólowej i okresu ponapadowego.

Faza zwiastująca może wystąpić kilka godzin, a czasem dzień lub dwa przed bólem głowy. Jej objawy charakterystyczne to zmęczenie, zmiany nastroju, trudności z koncentracją, sztywność karku, wzmożony apetyt i większa wrażliwość na bodźce zmysłowe [7].

Migrena z aurą przebiega z przejściowymi, całkowicie odwracalnymi objawami wzrokowymi, czuciowymi, językowymi albo innymi objawami ośrodkowego układu nerwowego. Aura trwa najczęściej od 5 minut do godziny dla każdego pojedynczego objawu. Gdy kilka objawów występuje kolejno, cała faza może trwać dłużej. Do najczęstszych manifestacji należą aura wzrokowa, błyski światła, zygzaki, mroczki i ubytki pola widzenia. Rzadziej do migreny z aurą dochodzi mrowienie, drętwienie lub zaburzenia mowy [2].

U podłoża aury prawdopodobnie leży fala zmienionej aktywności komórek nerwowych szerząca się w korze mózgu, określana jako korowa depresja szerząca. Towarzyszą jej przejściowe zmiany regionalnego przepływu mózgowego. Nie oznacza to jednak niedokrwienia typowego dla udaru [2].

Po ustąpieniu bólu może wystąpić faza ponapadowa, czyli faza postdromalna. Pacjenci opisują ją jako wyczerpanie, mgłę poznawczą, osłabienie, bóle mięśni lub pogorszenie nastroju. Objawy mogą utrzymywać się do 48 godzin, choć nie występują po każdym napadzie i są słabiej poznane niż faza bólowa [2].

W migrenie z aurą czas trwania obejmuje dwa odrębne elementy: aurę i ewentualny ból. To, ile trwa migrena z aurą łącznie, zależy więc od liczby objawów aury i długości fazy bólowej. Aura migrenowa trwa zwykle 5–60 minut dla pojedynczego objawu, natomiast następujący po niej ból głowy może trwać do trzech dób. U części osób aura występuje bez późniejszego bólu głowy [2].

Aura nietypowa, nagła, przedłużona lub pojawiająca się po raz pierwszy wymaga konsultacji, ponieważ podobne objawy mogą towarzyszyć innym chorobom neurologicznym.

Migrena hemiplegiczna jest rzadką postacią migreny z aurą, w której występuje całkowicie odwracalne osłabienie ruchowe. Osłabienie może dotyczyć jednej strony ciała i współwystępować z odwracalnymi zaburzeniami widzenia, czucia albo mowy [10]. Pierwszy taki epizod, nagły niedowład lub objawy różniące się od wcześniejszych napadów wymagają pilnej diagnostyki w kierunku udaru i innych ostrych chorób neurologicznych.

Migrena przewlekła nie jest jednym atakiem trwającym tygodniami. Kryteria rozpoznania obejmują ból głowy przez co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad trzy miesiące. Próg 15 dni w miesiącu dotyczy wszystkich dni z bólem głowy, a w co najmniej osiem dni ból ma cechy migreny lub jest oceniany jako napad migrenowy [3].

Odpowiedź na pytanie, ile dni trwa migrena przewlekła, dotyczy liczby dni z bólem w kolejnych miesiącach, a nie jednego epizodu. Pacjenci cierpiący na tę postać mogą mieć zarówno ból migrenowy, jak i ból o cechach napięciowych. Dzienniczek pomaga ocenić częstość dolegliwości i stosowanie leków doraźnych.

Migrena miesiączkowa jest związana czasowo z początkiem krwawienia. Według kryteriów ICHD-3 napady występują w oknie od dwóch dni przed menstruacją do trzeciego dnia krwawienia, w co najmniej dwóch z trzech cykli. W czystej migrenie miesiączkowej napady pojawiają się wyłącznie w tym okresie, natomiast w migrenie związanej z miesiączką mogą występować również w innych dniach cyklu [11].

Migrena brzuszna występuje głównie u dzieci. Jej napady obejmują nawracający, umiarkowany lub silny ból w środkowej części brzucha, nudności, wymioty, bladość i zmniejszenie apetytu. Migrena brzuszna trwa od 2 do 72 godzin, a pomiędzy epizodami dziecko funkcjonuje prawidłowo. W czasie typowego epizodu nie występuje ból głowy [5].

Migrena brzuszna może przypominać inne schorzenia przewodu pokarmowego, dlatego wymaga oceny pediatrycznej. Sam czas trwania nie wystarcza do jej rozpoznania, a inne przyczyny bólu brzucha powinny zostać wykluczone.

Termin migrena oczna jest niejednoznaczny i często oznacza aurę wzrokową dotyczącą pola widzenia obu oczu. Migrena siatkówkowa jest rzadkim rozpoznaniem z całkowicie odwracalnymi zaburzeniami widzenia w jednym oku, zwykle trwającymi od kilku minut do godziny [6]. Nowa lub nagła utrata widzenia wymaga pilnej diagnostyki; migrena siatkówkowa jest rozpoznaniem z wykluczenia.

Czas trwania migreny może różnić się nawet u tej samej osoby. To, ile trwa migrena, zależy m.in. od predyspozycji genetycznych, czynników hormonalnych, snu i reakcji na leczenie. Czynniki genetyczne oraz zmiany hormonalne mogą wpływać na podatność na kolejne napady. Dokładne przyczyny migreny nie są do końca poznane, dlatego czas trwania migreny nie pozwala samodzielnie ustalić mechanizmu dolegliwości; w jej mechanizmie uczestniczą nerwy, naczynia krwionośne i substancje chemiczne przekazujące ból [7].

Przyczyny migreny są wieloczynnikowe, natomiast do częstych czynników wywołujących należą stres, brak lub nadmiar snu, pomijanie posiłków, odwodnienie, intensywne światło, hałas, silne zapachy, alkohol, zmiany pogody i wahania ciśnienia atmosferycznego. Także osoby z migreną z aurą mogą obserwować indywidualne wyzwalacze, w tym stres, niedobór snu, zmiany hormonalne lub intensywne bodźce wzrokowe [7]. Pojawienie się napadu po określonym bodźcu nie oznacza jednak, że jest on jedyną przyczyną choroby.

U części kobiet napady są związane z cyklem miesiączkowym i zmianami hormonalnymi. Dłuższy lub cięższy epizod może sprzyjać trudnościom z nawodnieniem, powtarzającym się wymiotom, opóźnionemu leczeniu albo nadużywaniu leków przeciwbólowych [7].

W ciąży pojawia się dodatkowa potrzeba ostrożnej oceny leków i nowych objawów. Osobne omówienie zawiera artykuł Migrena w ciąży — jak leczyć. Nowy lub nietypowy intensywny ból głowy w ciąży i połogu wymaga konsultacji, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu zaburzenia widzenia, wysokie ciśnienie, osłabienie lub inne objawy neurologiczne [7].

Nie każdy silny ból głowy jest migreną. Rozpoznanie opiera się na wzorcu objawów, wywiadzie i badaniu neurologicznym. Tomografia komputerowa lub rezonans mogą być potrzebne przy czerwonych flagach lub nietypowym przebiegu.

CechaMigrenowy ból głowyBól typu napięciowegoZwykły, krótkotrwały ból głowyCharakterCzęsto jednostronny i pulsującyZwykle obustronny, uciskowyZmienny, zależny od przyczynyNasilenie przy ruchuCzęsteZwykle nieZależne od sytuacjiNudności i wymiotyMogą występowaćZwykle nie występująNie są typoweŚwiatło i dźwiękiCzęsta nadwrażliwośćMoże wystąpić jedna z tych cechZwykle brakObjawy neurologiczneMożliwa auraNie są typoweWymagają oceny

Zwykły ból głowy po niewyspaniu lub odwodnieniu może ustąpić po odpoczynku i nawodnieniu, ale sam sposób ustąpienia nie potwierdza przyczyny. Napięciowy ból głowy jest zwykle uciskowy, łagodny lub umiarkowany i nie nasila się przy rutynowym ruchu. Klasterowy ból jest natomiast bardzo silny, jednostronny, zwykle w okolicy oka, i występuje w krótszych, powtarzających się napadach.

Stan migrenowy to wyniszczający atak migreny trwający dłużej niż 72 godziny. Zwykle przypomina wcześniejsze napady, ale jest przedłużony i silniejszy. Krótkie okresy poprawy po śnie lub leku nie muszą wykluczać tego rozpoznania [4].

Jeżeli ból głowy utrzymuje się ponad 72 godziny, nie należy samodzielnie zwiększać ilości leków przeciwbólowych. Potrzebna jest konsultacja, ponieważ może być konieczne nawodnienie, leczenie nudności lub wykluczenie innych chorób [4]. Nadużywanie leków przeciwbólowych może zwiększać częstość bólu głowy [7].

Czy migrena może trwać tydzień albo dwa tygodnie? Taki czas nie odpowiada typowemu pojedynczemu napadowi trwającemu 4 do 72 godzin. Dolegliwości mogą wynikać ze stanu migrenowego, następujących po sobie napadów, fazy ponapadowej, bólu związanego z nadużywaniem leków lub innej przyczyny. Ból głowy trwający kilka dni bez wyraźnej poprawy wymaga oceny, a nie oczekiwania przez kolejne tygodnie.

Leczenie migreny obejmuje postępowanie podczas napadu oraz profilaktykę, gdy epizody są częste, długie lub znacząco wpływają na jakość życia. Leczenie doraźne może obejmować niesteroidowe leki przeciwzapalne, paracetamol, tryptany oraz leki przeciwwymiotne. Dobór preparatu zależy od przeciwwskazań, chorób współistniejących, ciąży, dotychczasowej odpowiedzi i innych przyjmowanych leków. Opioidy nie są standardowym leczeniem ostrego napadu migreny [8].

Leczenie doraźne zwykle należy zastosować wcześnie, gdy ból jest jeszcze łagodny. W migrenie z aurą tryptan przyjmuje się na początku fazy bólowej, a nie na początku samej aury [12]. Nie należy przekraczać dawkowania ani łączyć preparatów bez sprawdzenia bezpieczeństwa. Dobór leków przeciwdepresyjnych i przeciwpadaczkowych w profilaktyce wymaga oceny przeciwwskazań [8]. Częste przyjmowanie leków doraźnych może prowadzić do bólu głowy z nadużywania leków [7].

Leczenie profilaktyczne dobiera się indywidualnie. Stosuje się m.in. beta-blokery, wybrane leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpadaczkowe oraz inne leki profilaktyczne [8]. Niefarmakologiczne metody obejmują regularne posiłki, nawodnienie, stabilny sen, aktywność fizyczną i techniki relaksacyjne. Regularnie stosowane techniki relaksacyjne oraz dzienniczek napadów pomagają ocenić wzorce objawów. Celem jest zmniejszenie liczby napadów i ich wpływu na codzienne życie [7].

Przegląd Cochrane wskazuje, że akupunktura może zmniejszać częstość napadów u części osób z migreną epizodyczną i może być rozważana jako uzupełniająca metoda profilaktyki [13]. Nie zastępuje jednak diagnostyki ani indywidualnie dobranego leczenia.

Onabotulinumtoxinę A stosuje się w profilaktyce migreny przewlekłej, a nie typowej migreny epizodycznej. W analizie pacjentów, którzy ukończyli pięć cykli programu PREEMPT, 69,6% leczonych onabotulinumtoxiną A od początku uzyskało po 56 tygodniach co najmniej 50% zmniejszenie liczby dni z bólem głowy [14]. Wyniku tego nie należy interpretować jako gwarancji poprawy u 70% wszystkich chorych ani jako potwierdzenia redukcji intensywności bólu u każdego pacjenta.