Przedwczesny wytrysk – przyczyny, rozpoznanie i leczenie

Przedwczesny wytrysk nie jest rozpoznawany po pojedynczym epizodzie [2]. Gdy zbyt szybki wytrysk się powtarza, wywołuje napięcie, obniżenie pewności siebie lub unikanie zbliżeń, warto omówić go ze specjalistą. Przyczyny przedwczesnego wytrysku są złożone, a leczenie może obejmować postępowanie przyczynowe, techniki psychoseksualne, preparaty miejscowe i leczenie farmakologiczne [1].

• Przedwczesny wytrysk łączy zbyt wczesną ejakulację, ograniczenia kontroli nad wytryskiem i związany z tym dyskomfort [1].
• Wytrysk przedwczesny pierwotny jest obecny od początku aktywności seksualnej; postać nabyta pojawia się po okresie prawidłowej kontroli [2].
• Przyczyny przedwczesnego wytrysku obejmują czynniki psychologiczne i relacyjne, a w postaci nabytej także m.in. zaburzenia wzwodu, zapalenie prostaty czy zaburzenia czynności tarczycy [1].
• W leczeniu przedwczesnego wytrysku stosuje się metody dobierane do typu problemu i chorób współistniejących [1].
• Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny mogą powodować opóźnienia wytrysku; część klasycznych SSRI jest w tym wskazaniu stosowana off-label [1].

Szersze omówienie problemu zawiera materiał Przyczyny i leczenie przedwczesnego wytrysku. Inne zagadnienia z tego obszaru porządkuje dział zdrowie seksualne mężczyzn.

• zdrowie seksualne mężczyzn

Według ISSM przedwczesny wytrysk przez całe życie oznacza ejakulację występującą zawsze lub niemal zawsze przed rozpoczęciem penetracji albo około jednej minuty od penetracji, niemożność jej opóźnienia oraz związany z tym dyskomfort. W postaci nabytej chodzi o istotne skrócenie wcześniejszego czasu, często do około 3 minut lub mniej [2]. Ejakulacja w ciągu 1 minuty jest więc ważnym elementem definicji postaci pierwotnej, ale nie jedynym warunkiem rozpoznania.

Przedwczesny wytrysk może mieć negatywny wpływ na jakość życia i relację partnerską [1]. IELT (intravaginal ejaculation latency time), czyli czas od penetracji dopochwowej do ejakulacji, jest tylko jednym z kryteriów. W praktyce zwykle wystarcza oszacowanie czasu przez pacjenta; stoper służy głównie badaniom klinicznym [1]. Sam brak satysfakcji nie przesądza o zaburzeniu.

Drugim rodzajem, obok postaci obecnej od początku życia seksualnego, jest przedwczesny wytrysk o początku nabytym. Może pojawić się u mężczyzn w różnym wieku, również w młodym wieku. Wczesny wytrysk bywa też zmienny lub subiektywnie postrzegany; nie każdy problem z szybką ejakulacją spełnia kryteria dysfunkcji seksualnej [1].

Serotonina uczestniczy w regulacji ejakulacji, ale przedwczesny wytrysk nie wynika po prostu z jej niskiego poziomu. Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny mogą powodować opóźnienia wytrysku. SSRI to grupa leków używana głównie w leczeniu depresji; niektóre leki z grupy SSRI wykorzystuje się także w leczeniu wytrysku przedwczesnego [1].

Przedwczesny wytrysk o początku nabytym wymaga szukania źródła problemu. U mężczyzn z wytryskiem przedwczesnym trzeba odróżnić przyczynę od czynnika nasilającego objawy. EAU wymienia m.in. dysfunkcję erekcyjną, zapalenie gruczołu krokowego, nadczynność tarczycy, lęk i problemy relacyjne [1].

Zaburzenia erekcji i przedwczesna ejakulacja mogą się wzajemnie nasilać. Obawa przed utratą wzwodu może sprzyjać problemowi z szybką ejakulacją. Gdy współistnieją przedwczesny wytrysk i zaburzenia wzwodu, leczenie problemu ze wzwodem prowadzi się często przed lub równolegle do leczenia przedwczesnego wytrysku [3].

Plan leczenia przedwczesnego wytrysku zależy od jego typu oraz problemów współistniejących. Przedwczesny wytrysk nabyty wymaga szczególnej uwagi na możliwą przyczynę. W nabytej postaci leczenie przyczyny, np. zaburzeń erekcji, zapalenia prostaty, lęku lub nadczynności tarczycy, jest jednym z pierwszych celów postępowania [1].

Bezpieczeństwo leczenia przedwczesnego wytrysku zależy od kwalifikacji i innych przyjmowanych leków. Leczenie farmakologiczne przedwczesnego wytrysku obejmuje leki serotoninergiczne i preparaty zmniejszające czucie żołędzi prącia. Dapoksetyna jest krótkodziałającym SSRI stosowanym na żądanie w krajach, w których jest zarejestrowana do leczenia PE; ma przeciwwskazania i interakcje [4]. Samodzielne łączenie leków serotoninergicznych może oznaczać większe ryzyko działań niepożądanych.

Ocena możliwości stosowania Priligy obejmuje m.in. wywiad dotyczący omdleń i innych leków; przed pierwszym zastosowaniem potrzebne są badanie lekarskie i test pionizacyjny.

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny mogą wydłużać czas do ejakulacji, ale klasyczne SSRI są w leczeniu przedwczesnego wytrysku zwykle stosowane off-label. Pełne działanie w zakresie opóźnienia ejakulacji może narastać w pierwszych tygodniach; codziennego SSRI nie należy nagle odstawiać [1]. Po zakończeniu leczenia dalsze postępowanie ustala się indywidualnie. Skuteczność leczenia przedwczesnego wytrysku ocenia się także przez kontrolę i tolerancję terapii [1].

Preparaty miejscowe z lidokainą i prylokainą zmniejszają czucie żołędzi penisa i mogą zwiększać opóźnienia ejakulacji. Trzeba uwzględnić możliwość miejscowego drętwienia u pacjenta lub partnerki/partnera [1]. To, ile minut przed stosunkiem zastosować preparat lub lek doraźny, zależy od konkretnego produktu i zaleceń lekarza.

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5), znane przede wszystkim z leczenia zaburzeń erekcji, są również uwzględniane w wytycznych dotyczących tego, jak leczyć przedwczesny wytrysk. Szczególne znaczenie mają, gdy współistnieją problemy z erekcją. Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 mogą być rozważane także w wybranych schematach skojarzonych [1].

U osób z wytryskiem przedwczesnym terapia behawioralna, praca poznawcza i terapia seksualna pary mogą pomagać przy lęku lub trudnościach komunikacyjnych. Połączenie interwencji psychoseksualnych z farmakoterapią może dawać większą skuteczność niż sama farmakoterapia, choć dowody dla części metod są ograniczone [1].

Jedną z technik behawioralnych jest start-stop (metoda start stop): stymulację przerywa się przy silnym pobudzeniu i wraca do niej po jego zmniejszeniu. Metoda nie opiera się na sztywnej liczbie ruchów frykcyjnych, lecz na rozpoznawaniu sygnałów poprzedzających wytrysk. Wymaga regularnej praktyki, zwłaszcza u par wysoko zmotywowanych [1].

Przy problemie z szybką ejakulacją można pracować nad rozpoznawaniem poziomu pobudzenia, przerwami w stymulacji i tempem ruchów frykcyjnych. Celem leczenia przedwczesnego wytrysku nie jest wyłącznie wydłużenie stosunku, lecz poprawa kontroli, komfortu i satysfakcji seksualnej.

Niektórzy mężczyźni z przedwczesnym wytryskiem odczuwają związany z nim stres lub napięcie w relacji [1]. Jeśli problem z wytryskiem przedwczesnym się utrzymuje, przedwczesny wytrysk warto ocenić klinicznie zamiast samodzielnie eksperymentować z lekami lub zabiegami.

Inne metody proponowane u pacjentów z wytryskiem przedwczesnym obejmują iniekcje w obręb żołędzi preparatami z kwasem hialuronowym. EAU zaleca ostrożność, ponieważ baza dowodowa jest słabsza niż dla standardowych terapii. Selektywna mikrochirurgiczna denerwacja prącia nie jest zalecana przez EAU ze względu na nieodwracalność i niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa [1]. Ćwiczenia mięśni Kegla pomagają w lepszym kontrolowaniu wytrysku.