Czy podczas okresu można zajść w ciążę?

• W czasie miesiączki można zajść w ciążę, ponieważ plemniki mogą pozostać zdolne do zapłodnienia do momentu owulacji.
• Ryzyko zajścia jest zwykle niższe na początku krwawienia, ale może wzrosnąć pod koniec miesiączki, zwłaszcza przy krótkich cyklach lub długim krwawieniu.
• Komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia około 12–24 godziny. Plemniki zwykle przeżywają kilka dni, natomiast NHS podaje, że w drogach rodnych mogą przetrwać do 7 dni [1].
• Nieregularne cykle utrudniają przewidywanie, kiedy wystąpią dni płodne.
• Uprawiając seks podczas okresu bez planowania ciąży, należy stosować skuteczną antykoncepcję. Prezerwatywa dodatkowo ogranicza ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową [2].

Więcej informacji dotyczących cyklu i zdrowia intymnego znajduje się w dziale ginekologia. Przy dolegliwościach towarzyszących krwawieniu pomocny może być również artykuł o mdłościach przed i podczas okresu – skąd się biorą i jak sobie z nimi radzić.

• ginekologia

Pierwszy dzień krwawienia jest pierwszym dniem cyklu miesiączkowego. U większości dorosłych kobiet prawidłowy cykl trwa od 21 do 35 dni. Często przywoływane 28 dni to wartość orientacyjna, a nie obowiązująca każdą kobietę reguła [3].

Pierwsza faza cyklu obejmuje miesiączkę oraz dojrzewanie pęcherzyka jajnikowego. Krwawienie miesiączkowe jest związane ze złuszczaniem błony śluzowej macicy, czyli endometrium. Następnie dochodzi do owulacji, podczas której komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika i przemieszcza się do jajowodu.

Po owulacji pozostałość pęcherzyka jajnikowego przekształca się w ciałko żółte, które wydziela między innymi progesteron. Jeżeli nie dochodzi do zapłodnienia, ciałko żółte zanika, stężenie hormonów spada i rozpoczyna się kolejna miesiączka. Przebieg cyklu miesiączkowego może różnić się między kobietami, a także między poszczególnymi cyklami tej samej osoby.

Dni płodne nie ograniczają się do samego dnia owulacji. Według American College of Obstetricians and Gynecologists płodne okno obejmuje około pięciu dni przed owulacją oraz jeden dzień po niej. Wynika to z faktu, że plemniki mogą przeżyć w organizmie kobiety do około pięciu dni, a komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia przez około 12–24 godziny [4].

NHS podaje szerszą górną granicę żywotności plemników — w sprzyjających warunkach mogą one przetrwać w drogach rodnych do 7 dni [1]. Nie oznacza to, że każdy plemnik przeżywa 7 dni. Jest to maksymalny czas opisywany w materiałach edukacyjnych, a rzeczywista żywotność plemników zależy między innymi od jakości nasienia i warunków panujących w drogach rodnych.

W okresie okołoowulacyjnym śluz szyjki macicy staje się bardziej przejrzysty, rozciągliwy i sprzyja przemieszczaniu się plemników. Z tego powodu stosunek odbyty kilka dni wcześniej może doprowadzić do zapłodnienia dopiero w dniu owulacji.

Kalendarzowe dni niepłodne nie dają całkowitej pewności, szczególnie gdy cykl miesięczny jest nieregularny. Samo odnotowywanie dat krwawień nie pozwala zawsze dokładnie przewidzieć momentu owulacji.

Nieregularne cykle utrudniają przewidywanie momentu owulacji. Odstępy między miesiączkami mogą zmieniać się pod wpływem stresu, znacznych wahań masy ciała, intensywnego wysiłku fizycznego, antykoncepcji hormonalnej oraz niektórych zaburzeń hormonalnych.

Nieregularne cykle mogą również występować w przebiegu zespołu policystycznych jajników oraz chorób tarczycy [5]. Nie oznaczają automatycznie większej płodności, ale utrudniają ocenę, kiedy występują dni płodne. Z tego powodu metoda oparta wyłącznie na kalendarzu staje się mniej wiarygodna.

Nie każde krwawienie z dróg rodnych jest miesiączką. Plamienie śródcykliczne, krwawienie związane z antykoncepcją hormonalną lub inne nieprawidłowe krwawienie może zostać błędnie uznane za okres.

Jeżeli krwawienie pojawia się między miesiączkami, po stosunku albo istotnie różni się od wcześniejszych okresów, jego przyczyna powinna zostać omówiona z lekarzem. Przy dużych skrzepach i nietypowym przebiegu miesiączki warto przeczytać również materiał: skrzepy podczas okresu – co oznaczają.

Miesiączka nie chroni przed ciążą. Stosowanie antykoncepcji powinno obejmować cały cykl, również seks w trakcie miesiączki. Wybór metody zależy od stanu zdrowia, preferencji, przeciwwskazań oraz możliwości prawidłowego i regularnego stosowania.

Do metod antykoncepcji hormonalnej należą między innymi tabletki, plaster, pierścień dopochwowy, implant oraz hormonalny system wewnątrzmaciczny. Poszczególne metody różnią się sposobem działania, skutecznością typowego stosowania, przeciwwskazaniami i możliwymi działaniami niepożądanymi. Dobór antykoncepcji hormonalnej powinien uwzględniać indywidualną ocenę medyczną.

Jeśli antykoncepcja hormonalna jest stosowana prawidłowo, jej działanie nie ustaje tylko dlatego, że pojawia się krwawienie. Krwawienie występujące w przerwie między opakowaniami złożonych tabletek jest zwykle krwawieniem z odstawienia, a nie klasyczną miesiączką.

Pominięcie tabletek, zbyt późne rozpoczęcie kolejnego opakowania, wymioty lub interakcje z niektórymi lekami mogą jednak zmniejszyć ochronę. Właściwe postępowanie zależy od rodzaju preparatu, liczby pominiętych dawek i etapu opakowania, dlatego należy sprawdzić ulotkę albo skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Prezerwatywy pomagają zapobiegać ciąży i są jedyną metodą antykoncepcji, która jednocześnie ogranicza ryzyko większości zakażeń przenoszonych drogą płciową, w tym HIV [2]. Uprawiając seks w czasie miesiączki, prezerwatywę należy stosować prawidłowo od początku do końca kontaktu seksualnego.

Po niezabezpieczonym stosunku test ciążowy należy wykonać zgodnie z instrukcją producenta. Większość testów można zastosować od pierwszego dnia spodziewanej, ale niewystępującej miesiączki.

Jeżeli termin kolejnego krwawienia jest trudny do określenia z powodu nieregularnych cykli, NHS zaleca wykonanie testu co najmniej 21 dni po ostatnim niezabezpieczonym stosunku [7]. Wynik ujemny uzyskany zbyt wcześnie może być niewiarygodny i wymagać powtórzenia.

Dodatni wynik testu wskazuje na potrzebę konsultacji medycznej. Krwawienie po dodatnim teście nie powinno być automatycznie traktowane jako zwykła miesiączka, szczególnie gdy towarzyszą mu ból podbrzusza, osłabienie lub omdlenie.