Choroby ginekologiczne a ból pleców u kobiet – co może oznaczać ból po stosunku?

Jednocześnie ból kręgosłupa lędźwiowego często ma przyczynę mięśniowo-szkieletową, na przykład przeciążenie, wady postawy, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa albo podrażnienie korzeni nerwowych. Dlatego ból pleców na dole wymaga oceny całego obrazu objawów, a nie przypisywania go z góry jajnikom, macicy czy krążkowi międzykręgowemu.

• Ból pleców po stosunku może być związany z endometriozą, mięśniakami macicy, zapaleniem narządów miednicy mniejszej, torbielą jajnika, tyłozgięciem macicy lub nadmiernym napięciem mięśni dna miednicy.
• Podłoże ginekologiczne jest bardziej prawdopodobne, gdy dolegliwości bólowe zależą od cyklu miesiączkowego albo towarzyszą im ból podbrzusza, nieprawidłowe krwawienia, upławy, gorączka lub ból podczas stosunku.
• Ból kręgosłupa może mieć również przyczynę ortopedyczną, neurologiczną, urologiczną lub mięśniową.
• Diagnostyka bólu pleców może obejmować wywiad, badanie ginekologiczne, USG przezpochwowe, badania laboratoryjne oraz – przy określonych wskazaniach – badania obrazowe kręgosłupa lub miednicy.
• Nagły, silny ból, omdlenie, gorączka, obfite krwawienie, dodatni test ciążowy z bólem albo osłabienie i drętwienie nóg wymagają pilnej oceny medycznej.

Więcej o jednym z najczęstszych źródeł przewlekłego bólu miednicy przeczytasz w artykule endometrioza. Nawracające objawy możesz omówić podczas konsultacji z ginekologiem online, zwłaszcza gdy potrzebujesz uporządkować objawy i ustalić dalsze kroki diagnostyczne.

• zdrowie intymne kobiet

Narządy rodne, pęcherz moczowy, odbytnica, powłoki brzuszne oraz struktury kręgosłupa i kości krzyżowej znajdują się blisko siebie i częściowo korzystają ze wspólnych dróg przewodzenia bodźców bólowych. Z tego powodu ból odczuwany w obrębie miednicy może być odbierany jako ból w dolnej części pleców. Jest to ból rzutowany: jego źródło znajduje się w innym miejscu niż obszar, w którym pacjentka odczuwa dolegliwości.

Znaczenie mogą mieć również więzadła krzyżowo-maciczne, napięcie mięśni miednicy, zrosty po stanie zapalnym lub zabiegach oraz ucisk wywierany przez duże mięśniaki macicy. Ból kręgosłupa nasilający się cyklicznie, w trakcie menstruacji, podczas współżycia lub w drugiej fazie cyklu może mieć związek ze zmianami hormonalnymi i schorzeniami ginekologicznymi. Nie oznacza to jednak, że każdy ból lędźwi ma źródło w kobiecych narządach rodnych.

Choroby ginekologiczne a ból pleców bywają trudne do rozróżnienia od schorzeń kręgosłupa, ponieważ obie grupy problemów mogą wywoływać ból w okolicy krzyżowej, bioder i dolnej części brzucha. W diagnostyce ważne są zatem zarówno objawy związane z układem rozrodczym, jak i sposób, w jaki ból reaguje na ruch, zmianę pozycji i długie siedzenie.

Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa częściej podejrzewa się wtedy, gdy dolegliwości wykazują powtarzalny związek z cyklem menstruacyjnym albo współżyciem. Pacjentki opisują wtedy tępy ból krzyża, jednostronny ból w okolicy jajnika, uczucie ciężkości w podbrzuszu, ból promieniujący do pleców albo ból w dole pleców po głębokiej penetracji.

Na podłoże ginekologiczne mogą wskazywać także:

• bolesne lub obfite miesiączki;
• nieprawidłowe krwawienia między miesiączkami albo po stosunku;
• ból podczas stosunku, zwłaszcza głęboki;
• nietypowe upławy, gorączka lub pieczenie przy oddawaniu moczu;
• wzdęcia, uczucie ucisku na pęcherz moczowy lub częstsze oddawanie moczu;
• nieregularne miesiączki, nasilony trądzik i nadmierne owłosienie;
• trudności z zajściem w ciążę;
• przewlekły ból miednicy wpływający na codzienne funkcjonowanie.

Z kolei ból zależny od ruchu kręgosłupa, długiego siedzenia, podnoszenia ciężaru, kaszlu albo promieniujący do nogi może bardziej przemawiać za przyczyną mięśniowo-szkieletową lub neurologiczną. Ból kręgosłupa lędźwiowego a problemy ginekologiczne mogą jednak współistnieć, dlatego współpraca ginekologa, lekarza rodzinnego, fizjoterapeuty, a niekiedy ortopedy lub neurologa bywa potrzebna.

Mięśniaki macicy to łagodne guzy zbudowane z mięśniówki i tkanki łącznej. Mogą nie dawać objawów, ale większe zmiany bywają związane z obfitym lub przedłużonym krwawieniem, bólem brzucha albo dolnej części pleców, bólem podczas współżycia, częstym oddawaniem moczu i zaparciami [2].

Mięśniaki rosnące na tylnej ścianie macicy mogą wywoływać uczucie ucisku ku kości krzyżowej. Bardzo duże zmiany, osiągające w niektórych przypadkach kilkunastu centymetrów, mogą powodować duży dyskomfort i ból promieniujący do pleców. Nie należy jednak automatycznie opisywać tego jako ucisku na nerwy kręgosłupa bez potwierdzenia w badaniu.

Leczenie zależy od rozmiaru, lokalizacji, nasilenia objawów, planów rozrodczych i wieku pacjentki. Może obejmować obserwację, leki hormonalne, metody zabiegowe, a w wybranych sytuacjach operacyjne usunięcie mięśniaków lub operacyjne usunięcie macicy [2].

Torbiele jajników często nie powodują objawów. Większa torbiel może jednak dawać jednostronny ból miednicy, uczucie pełności, ból podczas stosunku lub dolegliwości promieniujące do dolnej części pleców. Nagły, silny ból podbrzusza z nudnościami lub wymiotami może wskazywać na skręt przydatków albo pęknięcie torbieli i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej [5].

Kłucie jajnika i ból pleców mogą też wystąpić w okresie owulacji, przy endometriozie, infekcji lub schorzeniu układu moczowego. Przyczynę dolegliwości można określić dopiero po zebraniu wywiadu i wykonaniu niezbędnych badań.

Wątek objawów pojawiających się po zakończeniu antykoncepcji szerzej omawia artykuł Ból Jajników Po Odstawieniu Tabletek Antykoncepcyjnych.

Zespół policystycznych jajników, w skrócie PCOS (polycystic ovary syndrome), jest zaburzeniem hormonalnym. Typowe są nieregularne miesiączki, zaburzenia owulacji, nadmierne owłosienie i nasilony trądzik. Zwiększone bywa również ryzyko zaburzeń metabolicznych, w tym nadciśnienia tętniczego [4].

Sam ból kręgosłupa nie jest cechą charakterystyczną zespołu policystycznych jajników. Jeśli występuje ból w dolnej części pleców, lekarz powinien rozważyć także inne przyczyny, np. torbiel, endometriozę, infekcję dróg moczowych, nadmierne napięcie mięśni, przeciążenie lub chorobę kręgosłupa.

Leczenie PCOS zależy od dominujących objawów i planów rozrodczych. Może obejmować zmianę stylu życia i aktywności fizycznej, leki hormonalne albo leczenie ukierunkowane na płodność lub zaburzenia metaboliczne [4].

Tyłozgięcie macicy oznacza, że trzon macicy jest skierowany bardziej ku tyłowi, w stronę kości krzyżowej, zamiast ku przodowi. Jest to wariant położenia narządu, a nie samodzielna choroba. U większości kobiet nie wywołuje dolegliwości. U niektórych kobiet może jednak współwystępować z głębokim bólem podczas stosunku, bolesnymi miesiączkami albo bólem w okolicy krzyżowej, szczególnie gdy obecne są endometrioza, zrosty lub napięcie mięśni miednicy [5].

Tyłozgięcie macicy a ból kręgosłupa nie tworzą prostego związku przyczynowego. Głębokie pozycje podczas stosunku mogą zwiększać nacisk na szyjkę i trzon macicy oraz sąsiednie tkanki, przez co ból odczuwany jest w podbrzuszu lub dole pleców. Dolegliwości w odcinku lędźwiowym mogą nasilać się w trakcie menstruacji, ale wymagają różnicowania z endometriozą i innymi przyczynami bólu.

Jeśli ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym pojawia się regularnie, warto skonsultować go z ginekologiem. Przyczyna może leżeć nie w samym ułożeniu macicy, lecz w innym schorzeniu ginekologicznym.

Diagnostyka bólu pleców zaczyna się od dokładnego wywiadu. Istotne są: lokalizacja i charakter bólu, związek z cyklem, określonymi pozycjami, współżyciem i aktywnością fizyczną, czas utrzymywania się objawów, krwawienia, upławy, gorączka, objawy ze strony dróg moczowych oraz możliwość ciąży.

Lekarz może rozważyć:

• badanie brzucha i kręgosłupa oraz ocenę neurologiczną;
• badanie ginekologiczne, w tym ocenę bolesności szyjki, macicy i przydatków;
• badania USG, najczęściej USG przezpochwowe, przy podejrzeniu mięśniaków, torbieli lub innych zmian narządów miednicy;
• badania laboratoryjne, np. morfologię, CRP lub inne markery stanu zapalnego, test ciążowy oraz badania w kierunku infekcji;
• badanie cytologiczne albo test HPV zgodnie z programem profilaktyki – nie jako badanie rozstrzygające przyczynę bólu pleców;
• rezonans magnetyczny miednicy przy podejrzeniu głębokiej endometriozy lub niejednoznacznym obrazie;
• badania obrazowe kręgosłupa, gdy objawy wskazują na schorzenia kręgosłupa.

Badanie rentgenowskie nie pokazuje dobrze tkanek miękkich i nie służy do oceny jajników czy macicy. Rezonans magnetyczny kręgosłupa lub tomografia komputerowa są dobierane do wskazań, zwłaszcza przy objawach neurologicznych, urazie, podejrzeniu poważnej patologii albo utrzymującym się bólu mimo leczenia zachowawczego [7]. Nie każdy ból kręgosłupa wymaga natychmiastowego obrazowania.

Leczenie bólu pleców powinno być ukierunkowane na jego przyczynę. Przy endometriozie lekarz może rozważyć leki przeciwbólowe, leczenie hormonalne lub zabieg operacyjny, zależnie od objawów, rozległości zmian i planów dotyczących płodności [1]. Przy mięśniakach zakres postępowania obejmuje obserwację, farmakoterapię i zabiegi operacyjne [2]. Leczenie zapalenia narządów miednicy wymaga antybiotyków [3], a leczenie PCOS dobiera się do objawów i ryzyka metabolicznego [4].

Jeżeli dolegliwości bólowe wynikają również z nadmiernego napięcia mięśni dna miednicy lub utrwalonych wzorców ruchowych, lekarz może zalecić fizjoterapię uroginekologiczną. Obejmuje ona indywidualną ocenę mięśni miednicy, pracę nad rozluźnieniem, oddechem, kontrolą napięcia i stopniowym powrotem do aktywności fizycznej.

Ćwiczenia i terapia manualna nie powinny być stosowane mechanicznie jako leczenie tyłozgięcia macicy, lecz po ocenie rzeczywistej przyczyny bólu. Leczenie bólu kręgosłupa może wymagać równoległego postępowania ginekologicznego i mięśniowo-szkieletowego.

Współpraca ginekologa i fizjoterapeuty pomaga połączyć leczenie schorzenia z pracą nad mięśniami i codziennym funkcjonowaniem. Jeżeli dominują objawy ze strony kręgosłupa, potrzebna może być konsultacja lekarza rodzinnego, neurologa lub ortopedy. Warto też brać pod uwagę wpływ stresu i przewlekłego napięcia; temat ten rozwija artykuł Nerwica a ból kręgosłupa lędźwiowego.

Doraźnie można przerwać aktywność wywołującą ból, odpocząć w pozycji zmniejszającej napięcie dolnej części pleców i zastosować ciepły okład, o ile nie ma gorączki, podejrzenia ostrego stanu zapalnego ani ciąży. Pomocne bywają spokojny oddech, techniki relaksacyjne i unikanie pozycji powodujących głęboki nacisk.

Leki przeciwbólowe lub inne środki przeciwbólowe należy stosować zgodnie z ulotką i po uwzględnieniu przeciwwskazań, ciąży, chorób przewlekłych oraz innych przyjmowanych leków. Doraźna ulga nie zastępuje diagnostyki, gdy ból nawraca, narasta albo towarzyszą mu inne symptomy.

Aby złagodzić ból pleców w dłuższej perspektywie, konieczne może być leczenie jego źródła, stopniowo dobrana aktywność fizyczna, poprawa ergonomii i fizjoterapia. Sposób leczenia bólu powinien wynikać z rozpoznania, a nie jedynie z miejsca odczuwania dolegliwości.

Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają:

• nagły lub bardzo silny ból podbrzusza, miednicy albo pleców;
• ból z omdleniem, zawrotami głowy, bladością lub obfitym krwawieniem;
• dodatni test ciążowy połączony z jednostronnym bólem lub krwawieniem;
• gorączka, dreszcze, cuchnące upławy, wymioty lub znaczne osłabienie;
• ból z zatrzymaniem moczu, utratą kontroli nad pęcherzem lub stolcem;
• narastające drętwienie, osłabienie nóg albo zaburzenia czucia w okolicy krocza;
• niewyjaśniona utrata masy ciała, ból nocny albo utrzymujące się nieprawidłowe krwawienia.

Ból kręgosłupa sam w sobie nie jest typowym wczesnym objawem raka szyjki macicy. Tępy ból pleców może występować w bardziej zaawansowanej chorobie, zwykle wraz z innymi objawami, takimi jak nieprawidłowe krwawienie, wydzielina, ból brzucha, problemy z oddawaniem moczu lub obrzęk nóg [6]. Takie symptomy powinny skłonić do oceny lekarskiej, ale nie przesądzają o nowotworze.