Astma oskrzelowa – objawy, przyczyny i leczenie

.

Według WHO astma oskrzelowa dotyczyła w 2023 roku około 363 mln ludzi i jest najczęstszą chorobą przewlekłą wieku dziecięcego. Astma oskrzelowa w Polsce dotyczy ponad 4 mln osób [1,2].

• Jej typowe objawy to napadowy kaszel, duszność, świszczący oddech oraz uczucie ucisku w klatce piersiowej.
• Astma oskrzelowa charakteryzuje się nadreaktywnością oskrzeli i zmiennym zwężeniem dróg oddechowych.
• Diagnozę astmy potwierdza się zwykle przez spirometrię z próbą rozkurczową; czasem potrzebne są pomiary PEF lub testy prowokacyjne.
• Leczenie astmy oskrzelowej opiera się na terapii zawierającej wziewny glikokortykosteroid, prawidłowej technice inhalacji i ograniczaniu wyzwalaczy [3].
• Ciężki napad, problemy z mówieniem, sinienie, splątanie lub brak poprawy po leku ratunkowym wymagają wezwania pomocy pod numerem 112.

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą układu oddechowego. Jej istotą są stan zapalny, nadreaktywność oskrzeli i okresowe ograniczenie przepływu w drogach oddechowych.

Pod wpływem bodźca komórki układu immunologicznego pobudzają część komórek błony śluzowej. Podtrzymywany stan zapalny prowadzi do obrzęku, wydzielania śluzu i niekontrolowanych skurczów mięśni w drogach oddechowych.

W przypadku nagłego skurczu oskrzeli ich światło się zwęża, co utrudnia przede wszystkim wydech. Dlatego astma oskrzelowa powoduje zmienną obturację, która może ustąpić samoistnie albo po podaniu leku rozszerzającego oskrzela.

Nieleczona astma oskrzelowa zwiększa ryzyko ciężkich zaostrzeń, hospitalizacji i trwałej przebudowy dróg oddechowych. Wieloletni stan zapalny może prowadzić do utrwalenia obturacji oskrzeli i pogorszenia czynności płuc [3].

Dychawica oskrzelowa to dawne określenie tej samej choroby. Astma i astma oskrzelowa są więc w praktyce używane jako nazwy tego samego rozpoznania.

Typowe objawy astmy obejmują duszność, napadowy kaszel, świszczący oddech i ucisk. Objawy występują napadowo, a między epizodami badanie może być prawidłowe.

Objawy nocne i dolegliwości nad ranem są charakterystyczne. Objawy występują częściej po kontakcie z wyzwalaczem, a świszczący oddech może nasilać się podczas wydechu.

U dzieci objawy astmy to często kaszel po wysiłku, śmiechu lub infekcji. U dorosłych częstsze są duszność i mniejsza tolerancja wysiłku.

Astma oskrzelowa może mieć podłoże alergiczne, ale nie zawsze. W astmie alergicznej częściej współistnieją alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek, atopowe zapalenie skóry lub inne choroby alergiczne.

Astma oskrzelowa zwykle nie boli. Możliwy jest ucisk lub zmęczenie mięśni oddechowych; silny ból zamostkowy wymaga wykluczenia innych przyczyn.

Atak astmy oznacza nagłe nasilenie objawów. Należy przerwać wysiłek, usiąść i zastosować lek doraźny zgodnie z pisemnym planem leczenia astmy.

Leki doraźne działają w drogach oddechowych i mogą obejmować zalecony inhalator z małą dawką glikokortykosteroidu oraz formoterolem albo SABA. Podczas zaostrzenia niekiedy potrzebne są inne leki, ale ich dobór ustala lekarz.

W przypadku nagłego skurczu oskrzeli nie należy kłaść chorego ani podawać przypadkowych preparatów. Brak poprawy lub szybkie nasilenie objawów oznaczają konieczność wezwania pogotowia.

Przyczyny astmy oskrzelowej są złożone. Ryzyko zachorowania zwiększają geny, alergia, dym tytoniowy, zanieczyszczenie powietrza, niska masa urodzeniowa i zaburzony rozwój płuc [1].

Częste infekcje dróg oddechowych w dzieciństwie wiążą się z gorszym rozwojem płuc, lecz pojedyncza infekcja nie oznacza, że rozwinie się astma oskrzelowa.

W astmie alergicznej alergeny wziewne wywołują reakcję w drogach oddechowych. Należą do nich roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, pleśnie i sierść zwierząt. Pyłki roślin są częstym wyzwalaczem sezonowym; u jednej osoby alergen prawdopodobnie powoduje napad astmy, u innej nie.

Objawy astmy mogą nasilać wysiłek fizyczny, zimno, silne emocje, pyły i stosowanie niektórych leków. Astma zawodowa wymaga powiązania dolegliwości z pracą.

Infekcje układu oddechowego, zwłaszcza grypa, RSV i rhinowirusy, często wywołują zaostrzenie choroby i zapalenie w drogach oddechowych. Po zakażeniu układu oddechowego kaszel może trwać dłużej, ale dawek nie należy zwiększać poza planem.

Rozpoznanie rozpoczyna wywiad o zmienności dolegliwości, alergiach, infekcjach i ekspozycjach. Lekarz pyta o objawy nocne, choroby rodzinne i częstość stosowania leków doraźnych.

Podstawowym badaniem jest spirometria z próbą rozkurczową. Poprawa przepływu po podaniu leku rozszerzającego oskrzela wspiera diagnozę astmy, ale prawidłowy wynik bez objawów jej nie wyklucza [3].

Gdy spirometria nie potwierdza obturacji, lekarz może zlecić pomiary PEF, testy prowokacyjne lub ocenę odpowiedzi na leczenie. Testy alergiczne pomagają ustalić podłoże alergiczne.

W różnicowaniu uwzględnia się między innymi przewlekający się kaszel po infekcji, refluks, niewydolność serca, obturacyjny bezdech senny i krztusiec. Pomocniczo można sprawdzić, co wyróżnia kaszel alergiczny oraz jak rozpoznaje się krztusiec.

Plan leczenia astmy określa leki stałe i doraźne, reakcję na pogorszenie oraz kryteria pilnej pomocy. Kontrola obejmuje ocenę częstości występowania objawów, technikę inhalacji i efekty leczenia astmy.

Leki wziewne i leki doraźne wymagają prawidłowej techniki inhalacji, bo błędy zmniejszają ilość preparatu docierającą do dróg oddechowych. Nebulizacja jest jedną z metod podawania, ale nie zawsze przewyższa inhalator z komorą.

Konsultacja online w Medicept może służyć omówieniu objawów, wyników i leczenia astmy. Jeśli lekarz uzna to za zasadne, może wystawić e-receptę lub e-zwolnienie; teleporada nie zastępuje spirometrii ani pomocy ratunkowej.

Więcej informacji o usłudze: recepta online.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc i astma oskrzelowa mogą powodować kaszel, świsty i duszność, lecz nie są tym samym. Astma oskrzelowa zaczyna się zwykle wcześniej, a jej objawy są bardziej zmienne.

POChP zwykle ujawnia się w wieku dorosłym, postępuje i silnie wiąże się z paleniem oraz ekspozycją na pyły. Częściej powoduje przewlekły kaszel z odkrztuszaniem; więcej różnic opisuje artykuł POChP – choroba nie tylko palaczy [5].

Różnicowanie opiera się na wywiadzie, spirometrii i przebiegu klinicznym. Cechy obu chorób mogą współistnieć, co wymaga konsultacji pulmonologicznej.

Astma oskrzelowa jest chorobą przewlekłą, której zwykle nie można trwale wyleczyć, ale można ją kontrolować. Dobrze dobrane leczenie astmy ogranicza jej objawy [1,3].

Warto unikać dymu, ograniczać potwierdzone wyzwalacze i korzystać z zalecanych szczepień. Wysiłek fizyczny nie jest zakazany przy prawidłowej kontroli astmy oskrzelowej.

Każdy pacjent powinien mieć pisemny plan postępowania na zaostrzenie astmy. W przypadku zaostrzeń niekiedy stosowane są krótkie kursy glikokortykosteroidów doustnych, ale wyłącznie według decyzji lekarza [3].

Dawne określenia astma sporadyczna, astma przewlekła umiarkowana i astma przewlekła ciężka opisywały pacjentów według stopnia nasilenia choroby. Obecnie ocena stopnia ciężkości choroby zależy od leczenia potrzebnego do kontroli astmy oskrzelowej.