Co pomaga na krztusiec? Azytromycyna, objawy i leczenie

• Antybiotyk zastosowany we wczesnej fazie choroby może złagodzić przebieg zakażenia; w późniejszym okresie jego głównym celem jest eliminacja pałeczek krztuśca i skrócenie okresu zakaźności [1].
• Azytromycyna jest zwykle podawana przez 5 dni. Klarytromycyna, znana m.in. pod nazwą handlową Klabax, bywa stosowana przez 7 dni, a erytromycyna przez 14 dni. Schemat zależy od wieku pacjenta, masy ciała, ciąży, chorób współistniejących i możliwych interakcji [1].
• Leki przeciwkaszlowe nie eliminują Bordetella pertussis, a ich skuteczność w łagodzeniu napadów kaszlu jest ograniczona. Szczególnie u małych dzieci nie powinny być stosowane bez konsultacji.
• Bezdech, sinica twarzy, trudności w oddychaniu, odwodnienie, drgawki lub zaburzenia świadomości wymagają pilnej pomocy medycznej. Krztusiec u dzieci w pierwszych miesiącach życia może przebiegać bez typowego kaszlu [2].
• Szczepienie przeciwko krztuścowi oraz dawki przypominające zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu, ale ani szczepienie, ani przechorowanie nie zapewniają odporności na całe życie [6].

Więcej informacji o kaszlu znajdziesz w poradniku: jak leczyć kaszel suchy i mokry. Powiązane materiały o zakażeniach porządkuje dział infekcje i przeziębienie.

1. Czym jest krztusiec i jak przebiega?
2. Objawy krztuśca u dzieci i dorosłych
3. Diagnostyka krztuśca
4. Azytromycyna w leczeniu krztuśca
5. Klabax na krztusiec i inne antybiotyki
6. Leczenie objawowe i leki przeciwkaszlowe
7. Profilaktyka po bezpośrednim kontakcie
8. Kiedy zgłosić się do lekarza?
9. FAQ

• recepta online

Krztusiec to choroba zakaźna, która może wystąpić w każdym wieku. Ta choroba zakaźna jest przenoszona głównie drogą kropelkową. Źródłem zakażenia jest chory człowiek, który podczas kaszlu lub kichania uwalnia bakterie do otoczenia. Bezpośredni kontakt lub dłuższy bliski kontakt w domu zwiększa ryzyko transmisji. Bordetella pertussis przylega do nabłonka dróg oddechowych i wytwarza toksynę krztuścową, zaburzając oczyszczanie dróg oddechowych [3].

W przebiegu choroby wyróżnia się trzy okresy. Okres nieżytowy trwa zwykle 1–2 tygodnie i obejmuje katar, ból gardła, niewielką gorączkę oraz łagodny lub suchy kaszel. Objawy grypopodobne mogą sugerować inne zakażenie. Następnie pojawia się faza napadów kaszlu: serie gwałtownych wydechów mogą kończyć się nabieraniem powietrza z głębokim wdechem i głośnym świstem krtaniowym, określanym jako pianie koguta. Po napadzie mogą wystąpić wymioty i silne wyczerpanie. Faza zdrowienia jest stopniowa, a przewlekły kaszel może utrzymywać się jeszcze przez wiele tygodni [2].

Opisany przebieg choroby nie wygląda identycznie u każdego pacjenta. Czas trwania dolegliwości zależy m.in. od wieku pacjenta, szczepień, momentu rozpoczęcia leczenia i ogólnego stanu zdrowia. W późniejszych etapach infekcji układ oddechowy pozostaje nadreaktywny, dlatego wysiłek fizyczny, dym papierosowy, silne zapachy lub kolejne zakażenie mogą ponownie wyzwalać napady.

Typowe objawy krztuśca to napadowy kaszel, świst przy wdechu i wymioty po kaszlu, ale obraz kliniczny zależy od wieku i wcześniejszych szczepień. U starszych dzieci i osób dorosłych świst może nie występować, a jedynym objawem bywa męczący kaszel utrzymujący się przez kilka tygodni. U dorosłych terapia jest często rozpoczynana później, ponieważ infekcja bywa mylona z zapaleniem oskrzeli, astmą lub innym zakażeniem dróg oddechowych [3].

Krztusiec u dzieci wymaga szczególnej czujności. U noworodków i niemowląt krztusiec jest szczególnie niebezpieczny. Objawy krztuśca u dzieci mogą różnić się od obrazu u dorosłych. U małych dzieci zamiast kaszlu mogą dominować bezdechy, sinica, trudności w karmieniu lub nagłe pogorszenie ogólnego stanu zdrowia. Krztusiec u dzieci może wymagać hospitalizacji, monitorowania oddechu, żywienia wspomagającego, a w ciężkich przypadkach leczenia tlenem [2].

Powtarzające się serie napadów kaszlu w ciągu dnia i nocy mogą prowadzić do znacznego wyczerpania. Silne napady kaszlu mogą powodować wylewy podspojówkowe, krwawienie z nosa, nietrzymanie moczu, a u osób dorosłych także złamania żeber. Opisywano również naderwanie wędzidełka języka wskutek intensywnego kaszlu. Najpoważniejsze powikłania obejmują zapalenie płuc oraz powikłania neurologiczne, takie jak drgawki czy encefalopatia; ich ryzyko jest największe u najmłodszych niemowląt [2]. Przedłużającego się kaszlu nie należy przypisywać automatycznie krztuścowi — podobne dolegliwości może powodować m.in. astma oskrzelowa.

Należy pamiętać, że świeże zakażenie najlepiej leczyć wcześnie, zanim utrwali się kaszel napadowy. Azytromycyna należy do grupy makrolidów i jest jednym z leków pierwszego wyboru w leczeniu krztuśca. Azytromycyna bywa pierwszym wyborem. Standardowy kurs trwa 5 dni, ale konkretna dawka zależy od wieku i masy ciała, dlatego nie należy odtwarzać schematu z internetu ani wykorzystywać pozostałego antybiotyku [1].

Więcej informacji o preparacie Sumamed znajdziesz w osobnym artykule.

Skuteczność antybiotyków w zmianie przebiegu choroby jest największa, gdy wczesne leczenie rozpocznie się w okresie nieżytowym, przed wystąpieniem napadowego kaszlu. Po rozwinięciu fazy napadów kaszlu antybiotyk zwykle nie powoduje szybkiego ustąpienia dolegliwości, ponieważ toksyna i uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych podtrzymują odruch kaszlowy. Nadal może jednak skrócić okres zakaźności i ograniczyć transmisję na inne osoby [1].

U osób w wieku co najmniej roku leczenie rozważa się zazwyczaj do 3 tygodni od pojawienia się kaszlu. U niemowląt oraz kobiet w ciąży, szczególnie w III trymestrze ciąży, próg do wdrożenia terapii bywa szerszy ze względu na ryzyko ciężkiego przebiegu i zakażenia noworodka [1]. Pacjent przyjmujący właściwy antybiotyk przestaje być uznawany za zakaźnego po 5 dniach skutecznego leczenia; bez terapii zakaźność może utrzymywać się przez 21 dni od początku kaszlu [5].

Azytromycyna może powodować m.in. nudności, ból brzucha i biegunkę, a rzadziej reakcje alergiczne lub zaburzenia rytmu serca. Ryzyko działań niepożądanych i interakcji zależy od zastosowanego leku, chorób współistniejących oraz innych przyjmowanych preparatów. W leczeniu krztuśca lekarz powinien uwzględnić m.in. choroby wątroby, wydłużenie odstępu QT i stosowane leki.

Leczenie objawowe ma poprawić komfort i ograniczyć czynniki wywołujące napady kaszlu, ale nie zastępuje terapii antybiotykowej. Pomocne może być odpowiednie nawodnienie, małe porcje posiłków, odpowiedni odpoczynek i unikanie zadymienia. Wymioty po napadach mogą prowadzić do odwodnienia, szczególnie u małych dzieci.

Leki przeciwkaszlowe i preparaty wykrztuśne nie wykazują pewnej skuteczności w leczeniu krztuśca. Niektóre mogą być niewskazane u dzieci, dlatego leki przeciwkaszlowe należy stosować wyłącznie po ocenie lekarza lub farmaceuty. Inhalacje z soli fizjologicznej, nawilżanie powietrza czy ciepłe herbaty ziołowe mogą subiektywnie łagodzić podrażnienie górnych dróg oddechowych, ale nie mają działania przeciwbakteryjnego ani udowodnionego działania przeciwzapalnego, które zmieniałoby przebieg krztuśca. Miodu nie podaje się dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia.

Profilaktyka poekspozycyjna odgrywa ważną rolę w ochronie osób podatnych. W profilaktyce poekspozycyjnej antybiotyk stosuje się przede wszystkim u domowników osoby chorej oraz osób z grupy wysokiego ryzyka lub mających z nimi bliski kontakt. CDC zaleca rozważyć profilaktykę w ciągu 21 dni od ekspozycji u niemowląt, osób z chorobami zwiększającymi ryzyko ciężkiego przebiegu oraz osób, które mogą zarazić niemowlę lub kobietę w III trymestrze ciąży [5].

Krztusiec podlega nadzorowi epidemiologicznemu. Pacjent z rozpoznaniem lub podejrzeniem może otrzymać zalecenia dotyczące izolacji, kontaktów domowych i współpracy z właściwą powiatową stacją sanitarno-epidemiologiczną. O zakresie działań decydują lekarz i inspekcja sanitarna.

Po szczepieniu może pojawić się przejściowy ból lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia. Szczepienie przeciwko krztuścowi odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu ciężkiej chorobie. W Polsce stosuje się szczepienie podstawowe u dzieci, następnie dawki przypominające u dzieci, młodzieży i dorosłych. Ponowne zachorowania są możliwe, ponieważ odporność po szczepieniu nie utrzymuje się do końca życia. Osobom dorosłym zaleca się dawkę przypominającą Tdap co 10 lat. Szczepienie kobiet w ciąży zaleca się w każdej ciąży, zwykle między 27. a 36. tygodniem, aby przekazane przez łożysko przeciwciała chroniły dziecko w pierwszych miesiącach życia [6]. Więcej o tym, dlaczego potrzebne są kolejne dawki, wyjaśnia artykuł odporność po szczepieniu nie utrzymuje się do końca życia.