Test PAPP-A – co to jest, kiedy go wykonać i jak interpretować wyniki?

• Test PAPP-A stanowi część testu złożonego pierwszego trymestru.
• Badanie obejmuje pobranie krwi matki, oznaczenie PAPP-A i wolnej β-hCG oraz ocenę parametrów USG.
• Badanie prenatalne pozwala oszacować ryzyko wystąpienia zespołu Downa, zespołu Edwardsa i zespołu Pataua.
• Przesiewowe badania prenatalne powinny być oferowane wszystkim kobietom w ciąży, niezależnie od wieku, ale ich wykonanie pozostaje dobrowolne [2].
• Wiek matki wpływa na wyjściowe ryzyko trisomii. Prawdopodobieństwo nieprawidłowości chromosomowej rośnie wraz z wiekiem, jednak dzieci z trisomią mogą urodzić się kobietom w każdym wieku [3].
• Test PAPP-A jest nieinwazyjny. Pobranie krwi oraz badanie USG nie stwarzają znanego ryzyka dla płodu [4].
• Wynik testu PAPP-A jest wynikiem statystycznym, a nie rozpoznaniem choroby.
• Nieprawidłowy wynik może być wskazaniem do konsultacji genetycznej, testu NIPT albo diagnostycznego badania inwazyjnego.
• W ramach programu NFZ przesiewowe badania prenatalne są dostępne dla wszystkich kobiet w ciąży po uzyskaniu skierowania i w odpowiednim okresie ciąży [2].

Przy planowaniu rodzicielstwa pomocne mogą być również informacje o tym, jakie badania warto wykonać, planując ciążę. Więcej materiałów dotyczących zdrowia kobiet i opieki w ciąży zawiera dział ginekologia.

• ginekologia

Test PAPP-A, określany również jako test podwójny lub część testu złożonego, jest nieinwazyjnym badaniem przesiewowym pierwszego trymestru. Jego zadaniem jest ocena indywidualnego ryzyka wystąpienia wybranych aberracji chromosomowych, przede wszystkim trisomii 21, czyli zespołu Downa, trisomii 18, czyli zespołu Edwardsa, oraz trisomii 13, czyli zespołu Pataua [1].

Badanie PAPP-A nie polega na analizie materiału genetycznego płodu. W próbce krwi matki oznacza się:

• białko PAPP-A, czyli pregnancy-associated plasma protein A;
• wolną podjednostkę β-hCG, nazywaną również free beta hCG.

Białko PAPP-A jest wytwarzane głównie przez tkanki związane z rozwijającym się łożyskiem. Jego stężenie zmienia się wraz z wiekiem ciąży. Sama wartość PAPP-A nie przesądza o prawidłowym lub nieprawidłowym rozwoju płodu. Wyniki biochemiczne są przeliczane razem z parametrami badania USG oraz danymi dotyczącymi ciężarnej.

Test PAPP-A jest zatem badaniem przesiewowym, a nie diagnostycznym. Pozwala ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia określonych trisomii, ale ich nie potwierdza ani definitywnie nie wyklucza.

Nie należy także utożsamiać dokładności całego testu złożonego ze skutecznością samego badania krwi. Podawana niekiedy wartość 92–95% nie opisuje wiarygodnie samego oznaczenia PAPP-A. Czułość badania zależy od analizowanej trisomii, zastosowanego algorytmu, jakości USG i połączenia wszystkich parametrów.

Test złożony pierwszego trymestru wykonuje się w ściśle określonym okresie ciąży. Polski program badań prenatalnych przewiduje badania biochemiczne i USG płodu pomiędzy 11. a 14. tygodniem ciąży [2]. W programach wykorzystujących standard testu złożonego wymagane jest również, aby długość ciemieniowo-siedzeniowa płodu, czyli CRL, wynosiła od 45 do 84 mm [1].

Termin badania powinien zostać ustalony z lekarzem prowadzącym. Wiek ciąży określony na podstawie daty ostatniej miesiączki może różnić się od wieku ocenionego w USG, dlatego prawidłowy pomiar CRL ma znaczenie dla wiarygodności obliczeń.

Badanie krwi i USG nie zawsze muszą zostać wykonane tego samego dnia. Oba wyniki muszą jednak pochodzić z właściwego okresu i zostać połączone w jednym algorytmie oceniającym ryzyko.

Pobranie krwi do testu PAPP-A zwykle nie wymaga pozostawania na czczo ani specjalnego przygotowania. Należy jednak sprawdzić zalecenia konkretnego laboratorium, zwłaszcza gdy tego samego dnia wykonywane są inne oznaczenia.

Przed badaniem warto przygotować:

• datę ostatniej miesiączki;
• wynik wcześniejszego USG, jeżeli zostało wykonane;
• informacje o ciąży pojedynczej lub mnogiej;
• dane dotyczące masy ciała, palenia tytoniu i cukrzycy;
• informację o zapłodnieniu in vitro;
• dokumentację dotyczącą wcześniejszych ciąż i rozpoznanych chorób genetycznych w rodzinie.

Spożyty posiłek nie powinien być samodzielnym powodem rezygnacji z pobrania. W razie wątpliwości należy skontaktować się z laboratorium.

Wynik testu PAPP-A nie jest przedstawiany wyłącznie jako stężenie PAPP-A lub wartość wolnej β-hCG. Najważniejszym rezultatem jest wyliczone indywidualne ryzyko, na przykład 1:500, 1:1000 albo 1:50. Im mniejsza liczba po dwukropku, tym wyższe oszacowane prawdopodobieństwo danej trisomii.

Prawidłowy wynik oznacza zazwyczaj, że obliczone ryzyko nie przekracza progu przyjętego w danym programie lub ośrodku. Nie daje jednak stuprocentowej gwarancji braku wad genetycznych. Z kolei nieprawidłowy wynik lub wynik podwyższonego ryzyka nie oznacza, że dziecko na pewno ma trisomię [5].

Nie istnieje jeden międzynarodowy próg definiujący nieprawidłowy wynik testu PAPP-A. W niektórych programach za wynik wyższego ryzyka uznaje się co najmniej 1:150, w innych stosowane są odmienne wartości graniczne [5]. Dlatego nie należy przedstawiać wyniku 1:300 jako uniwersalnej granicy obowiązującej we wszystkich laboratoriach.

Pojedyncze wartości podawane w jednostce MoM również nie powinny być interpretowane według przypadkowej tabeli internetowej. Wynik zależy od metody analizy laboratoryjnej, wieku ciąży, charakterystyki pacjentki i zastosowanego algorytmu.

Szczególnej ostrożności wymaga interpretowanie niskiego PAPP-A. Może ono wpływać na oszacowanie ryzyka chromosomalnego, ale pojedyncza obniżona wartość nie oznacza automatycznie choroby dziecka.

W zależności od wyniku testu PAPP-A, obrazu USG i preferencji pacjentki lekarz może rozważyć:

• konsultację specjalisty medycyny prenatalnej;
• konsultację genetyczną;
• nieinwazyjny test prenatalny NIPT;
• biopsję kosmówki;
• amniopunkcję.

Biopsja kosmówki polega na pobraniu fragmentu kosmówki, natomiast amniopunkcja na pobraniu płynu owodniowego. Są to badania diagnostyczne umożliwiające analizę materiału genetycznego. W przeciwieństwie do testu PAPP-A mogą potwierdzić lub wykluczyć określone aberracje chromosomowe w zakresie zastosowanej metody.

Badania inwazyjne wiążą się z niewielkim dodatkowym ryzykiem utraty ciąży. Według wytycznych RCOG ryzyko związane z amniopunkcją lub biopsją kosmówki wykonywaną przez doświadczonego operatora jest prawdopodobnie niższe niż 0,5% [6]. Decyzję o rodzaju dalszej diagnostyki należy podjąć po omówieniu korzyści, ograniczeń i indywidualnego ryzyka.