Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe – działanie, stosowanie i bezpieczeństwo

[1].

Antykoncepcja jednoskładnikowa bywa rozważana m.in. u kobiet karmiących piersią oraz u osób, u których estrogen nie jest odpowiedni. Nie oznacza to jednak, że tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe są automatycznie najlepszym wyborem dla każdej pacjentki ani że jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne mają przewagę w każdej sytuacji. Dobór metody powinien uwzględniać stan zdrowia, historię medyczną, przyjmowane leki, ryzyko powikłań oraz indywidualne potrzeby [3].

• Jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają progestagen, bez estrogenu.
• Progestagen zagęszcza śluz szyjkowy, utrudniając plemnikom dotarcie do komórki jajowej; część preparatów hamuje także owulację [1].
• Tabletki jednoskładnikowe należy przyjmować codziennie, zwykle o tej samej porze; dopuszczalne opóźnienie zależy od rodzaju preparatu [2].
• Możliwe są nieregularne krwawienia lub nieregularne plamienia, a u części osób krwawienia mogą zaniknąć [1].
• Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe nie zapewniają ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową; w tym celu znaczenie ma prawidłowe stosowanie prezerwatyw [3].

Jeśli chcesz porównać tę metodę z innymi rozwiązaniami, zobacz [informacje o antykoncepcji](https://medicept.pl/tabletki-antykoncepcyjne/). Metody antykoncepcji różnią się sposobem stosowania, tolerancją i przeciwwskazaniami, dlatego wybór nie powinien opierać się wyłącznie na ich skuteczności.

• informacje o antykoncepcji
• recepta online

Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe to jedna z metod antykoncepcji hormonalnej; mają w swoim składzie jeden hormon – progestagen – bez estrogenu. Ten jeden składnik hormonalny odróżnia je od preparatów złożonych: dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają estrogen i progestagen. Choć wszystkie minipigułki są jednoskładnikowe, preparaty mogą cechować się różną zawartością hormonów: chodzi o różne progestageny i dawki, dlatego zasad stosowania jednego leku nie należy przenosić na inny [2].

W preparacie z dezogestrelem po 28 aktywnych tabletkach następnego dnia rozpoczyna się stosowanie nowego opakowania bez przerwy [4]. W przypadku drospirenonu w opakowaniu znajdują się 24 tabletki aktywne i 4 placebo, a kolejne opakowanie również rozpoczyna się od razu [5]. Schemat jednoskładnikowych tabletek zawsze trzeba sprawdzić w ulotce. Przyjmowanie odbywa się więc w sposób ciągły.

Antykoncepcja jednoskładnikowa jest opcją, gdy z różnych przyczyn estrogen nie jest odpowiedni. WHO wskazuje, że minipigułkę można stosować podczas karmienia piersią [1], dlatego kobiety, które karmią piersią, mogą omówić z lekarzem ten rodzaj antykoncepcji hormonalnej. CDC nie wprowadza ograniczeń dla tabletek progestagenowych z powodu samego palenia, także po 35 roku życia; dla złożonej antykoncepcji hormonalnej palenie po 35 roku życia wiąże się natomiast z większymi ograniczeniami z uwagi na choroby serca i udar mózgu [3].

Brak estrogenu może oznaczać korzystny profil bezpieczeństwa u osób z przeciwwskazaniami do estrogenu oraz mniejsze ryzyko części powikłań estrogenozależnych. Ulotka Dessette mono podaje, że ryzyko zakrzepicy uważa się za mniejsze niż przy tabletkach zawierających także estrogen [4]. Estrogen może zwiększać ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u osób z czynnikami ryzyka wystąpienia takich zdarzeń [3]. Nie oznacza to braku przeciwwskazań: aktualna zakrzepica, niektóre choroby wątroby i nowotwory hormonozależne mogą wykluczać konkretny preparat [4].

Przed rozpoczęciem stosowania lekarz powinien zebrać historię medyczną i ocenić stan zdrowia oraz ryzyko powikłań. Ocena bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji hormonalnej jest indywidualna. Rutynowe badanie piersi ani badanie ginekologiczne nie są według CDC warunkiem rozpoczęcia minipigułki u zdrowej, bezobjawowej osoby [2]. Zakres kwalifikacji może być jednak szerszy, jeśli wynika to z chorób pacjentki lub ulotki danego leku [5].

Przy prawidłowym stosowaniu tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mają wysoką skuteczność. WHO podaje około 1 ciążę na 100 użytkowniczek doustnych tabletek rocznie przy poprawnym stosowaniu i wskazuje, że minipigułka jest porównywalnie skuteczna [1]. W praktyce ich skuteczność zależy od regularności, pominięć i interakcji z niektórymi lekami [2]. Dlatego skuteczność antykoncepcji hormonalnej trzeba oceniać razem ze sposobem stosowania, podobnie jak innych metod antykoncepcji.

Nie istnieje jedna bezpieczna zasada, że każde opóźnienie o 3–4 godziny obniża skuteczność. Dopuszczalne okno zależy od rodzaju minipigułki. Oficjalne materiały NHS wskazują 3 godziny dla części tradycyjnych preparatów, 12 godzin dla dezogestrelu i 24 godziny dla drospirenonu [7]. Dlatego pytanie, po jakim czasie działają tabletki antykoncepcyjne, również wymaga odniesienia do konkretnego preparatu i momentu rozpoczęcia stosowania. To szczególnie istotne przy zmianie leku, bo w przypadku jednoskładnikowych tabletek zasady pominięcia dawki nie są identyczne.

Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe należy przyjmować codziennie zgodnie z kolejnością na blistrze, najlepiej o tej samej porze. W przypadku jednoskładnikowych tabletek regularność jest szczególnie ważna. Należy pamiętać, że tolerowane opóźnienie zależy od produktu. Regularne przyjmowanie tabletek ma szczególnie istotne znaczenie dla utrzymania działania antykoncepcyjnego. Po zakończeniu opakowania następne rozpoczyna się zgodnie z instrukcją produktu, bez samodzielnego robienia przerwy [4].

Jeśli stosowanie rozpoczyna się pierwszego dnia krwawienia, część preparatów może zapewniać pełną ochronę od pierwszego dnia, zgodnie z ulotką. Przy późniejszym starcie może wystąpić potrzeba dodatkowego zabezpieczenia. Przykładowo ulotka preparatu z dezogestrelem przewiduje dodatkową metodę barierową przez 7 dni, gdy stosowanie rozpoczyna się między 2. a 5. dniem cyklu, a przy opóźnieniu większym niż 12 godzin zaleca dodatkowe zabezpieczenie przez kolejne 7 dni [4]. Dla drospirenonu zasady są inne: przy pominięciu aktywnej tabletki o więcej niż 24 godziny ulotka zaleca stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji przez następne 7 dni [5].

Przy pominięciu tabletki, wymiotach, ciężkiej biegunce albo rozpoczęciu nowego leku należy sprawdzić ulotkę i w razie wątpliwości zapytać lekarza lub farmaceutę. Niektóre leki przeciwpadaczkowe, przeciwgruźlicze, przeciwwirusowe i preparaty z dziurawcem mogą osłabiać działanie oraz wymagać dodatkowej metody [4]. Zasady stosowania minipigułek obejmują także przekazanie informacji o wszystkich lekach i produktach ziołowych; przy stosowaniu minipigułek szczególnie istotna jest stała pora przyjmowania. Warto pamiętać o sprawdzeniu ulotki po każdej pominiętej dawce.

Przy stosowaniu minipigułek najczęściej omawianym działaniem niepożądanym są zmiany krwawień: nieregularne krwawienia, plamienia, rzadsze krwawienia albo ich brak [1]. Tabletki jednoskładnikowe mogą mieć różny profil działań niepożądanych, dlatego możliwe skutki uboczne zależą od konkretnego preparatu. W ulotce drospirenonu wymieniono m.in. bóle głowy, zmiany nastroju, trądzik, dyskomfort piersi, zwiększenie wagi oraz – rzadziej – zatrzymanie płynów [5]. Jednocześnie NHS podkreśla, że w odniesieniu do całej grupy nie ma wystarczających dowodów, aby przesądzić, czy zgłaszane wahania nastroju, przyrost masy ciała lub inne skutki uboczne są zawsze powodowane przez minipigułkę [6].

Przy zmianach masy ciała lub podejrzeniu zatrzymania wody w organizmie warto uwzględnić moment pojawienia się objawów, inne leki, dietę i stan zdrowia [5]. Nie ma podstaw, by zakładać, że większość kobiet przytyje z powodu minipigułki [6]. Jeśli skutki uboczne są uciążliwe lub utrzymują się dłuższy czas, warto skonsultować je z lekarzem; skutki uboczne mogą różnić się między preparatami.

Niepokojących objawów nie należy ignorować. Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają m.in. objawy mogące sugerować zakrzepicę, nagły silny ból brzucha, żółtaczka, wyczuwalny guzek w piersi, nietypowe ciężkie krwawienie lub podejrzenie ciąży [4]. Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe nie chronią przed HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową [3]. Przy ryzyku zakażeń drogą płciową zaleca się stosowanie prezerwatyw.