Szczepionka na grypę – działania niepożądane i objawy alarmowe

Szczepionki inaktywowane zawierają unieszkodliwione aktualne szczepy wirusa grypy, które nie są zdolne do wywołania zakażenia. Pobudzają odporność do wytworzenia ochrony i zmniejszają ewentualność ciężkiego przebiegu grypy. Według PZH w Polsce dostępne są w sezonie 2026/2027 trójwalentne preparaty podawane we wstrzyknięciu: Vaxigrip, Influvac i Efluelda. Skład szczepionki jest aktualizowany na kolejny sezon, co zwiększa jego skuteczność na cały sezon grypowy. [2]

Ból głowy, bóle mięśni czy gorączka mogą wystąpić zarówno po szczepieniu, jak i podczas infekcji. Kaszel, ból gardła lub katar wymagają uwzględnienia zakażenia dróg oddechowych; sam zestaw objawów nie rozstrzyga przyczyny. Może świadczyć o zachorowaniu lub reakcji na podany wcześniej preparat.[6] Gorączka może wystąpić u 1-10% osób po szczepieniu.

Grypa po szczepieniu jest możliwa, ponieważ ochrona nie rozwija się natychmiast i nie obejmuje wszystkich zaszczepionych. ChPL Vaxigrip opisuje wytwarzanie przeciwciał w ciągu 2–3 tygodni. [1] Informacje o chorobie zawiera przewodnik grypa, a zasady profilaktyki opisuje artykuł Szczepienie przeciw grypie – kiedy warto się zaszczepić?

Działania niepożądane po szczepieniu przeciwko grypie obejmują reakcje w miejscu podania oraz dolegliwości ogólne, w tym poważne powikłania. Poniższa tabela przedstawia wybrane reakcje z aktualnej polskiej ChPL Vaxigrip, szczepionki trójwalentnej, w grupie dorosłych i osób starszych. Nie jest zestawieniem częstości dla wszystkich preparatów. [1]

Objaw	Częstość według ChPL Vaxigrip
Ból w miejscu wstrzyknięcia, ból głowy, ból mięśni	Bardzo często
Złe samopoczucie	Bardzo często; u osób starszych często
Zaczerwienienie, obrzęk i stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia, dreszcze	Często
Gorączka	Często; u osób starszych niezbyt często
Zmęczenie	Niezbyt często

Bardzo często oznacza co najmniej 1 na 10 osób, często — co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10, a niezbyt często — co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100. Kategoria nie określa nasilenia objawu. [1] Po szczepieniu zaleca się odczekanie około 15 minut na terenie placówki medycznej. Optymalny czas na szczepienie to wrzesień lub październik.

U małych dzieci obraz reakcji może być inny: ChPL Influvac wymienia m.in. drażliwość, senność i utratę apetytu, objawy podobne do przeziębienia. [3] Przygotowanie dziecka omawia poradnik Szczepienie na grypę u dzieci – wiek, kwalifikacja i przygotowanie.

Przy duszności, obrzęku twarzy lub gardła, zwłaszcza z pokrzywką, wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999. Może to być reakcja anafilaktyczna, czyli ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja alergiczna. [5]

Natychmiastowej oceny wymagają również:

• zaburzenia świadomości lub drgawki;

• utrzymujący się ból albo ucisk w klatce piersiowej;

• u dziecka sinienie ust lub twarzy i trudności w oddychaniu. [6]

Takich objawów nie należy uznawać za zwykłą reakcję poszczepienną ani wyjaśniać wyłącznie niedawnym szczepieniem. Przy zagrożeniu życia nie czekaj na planową teleporadę.

Przygotuj nazwę preparatu, datę podania i numer serii, jeśli jest dostępny. ChPL podkreśla znaczenie zapisania nazwy i serii szczepionki dla jej identyfikowalności. [1] Opisz też:

• po jakim czasie wystąpiły objawy i jak się zmieniały;

• zmierzoną temperaturę oraz rozległość reakcji miejscowej;

• przyjęte leki i inne szczepienia wykonane podczas tej wizyty;

• wcześniejsze reakcje alergiczne, choroby przewlekłe oraz ewentualne objawy infekcji.

Pomocne mogą być zdjęcia zmian skórnych i dokumentacja udzielonej pomocy. Jeśli stan jest stabilny, a dolegliwości wymagają omówienia, możliwa jest konsultacja z lekarzem online. Lekarz oceni, czy potrzebne jest badanie osobiste lub dalsza diagnostyka.

Pacjent lub opiekun może skorzystać z formularza elektronicznego wskazanego na stronie URPL. Urząd udostępnia także formularz do przesłania m.in. pocztą lub e-mailem. [7]

1. Przygotuj dane szczepionki i opis reakcji.

2. Podaj informacje o pacjencie oraz dane kontaktowe zgłaszającego.

3. Uzupełnij dostępne informacje o czasie wystąpienia objawów i otrzymanej pomocy.

Formularze i instrukcję znajdziesz na stronie URPL — Zgłoś działanie niepożądane. Zgłoszenie służy monitorowaniu bezpieczeństwa, nie uzyskaniu porady medycznej. [7] Nie jest też samo w sobie potwierdzeniem przyczyny: dla dobrowolnych zgłoszeń ChPL Influvac zaznacza ograniczenia ustalania związku ze szczepionką. [3]