Pominięcie tabletki antykoncepcyjnej — co zrobić?

Doustna antykoncepcja hormonalna obejmuje m.in. tabletki złożone oraz tabletki jednoskładnikowe zawierające progestagen. Zasady stosowania tabletek i postępowania po pominięciu dawki są dla tych grup różne [2]. W przypadku pominięcia tabletki trzeba więc sprawdzić nazwę preparatu, substancję czynną i schemat opakowania [3]. Regularność przyjmowania tabletek ma szczególne znaczenie podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej [2].

Sprawdź, czy pominięta dawka była aktywna czy placebo, ile dawek opuszczono z rzędu oraz gdzie w opakowaniu doszło do pominięcia. Znaczenie pominięcia zależy więc od liczby tabletek, czasu opóźnienia, rodzaju preparatu oraz miejsca w schemacie przyjmowania [2]. Warto też odtworzyć historię przyjmowania tabletek z poprzednich dni. Odpowiedzi z forum nie zastępują ulotki leku ani konsultacji.

Pominięcie aktywnej dawki może wydłużyć okres bez ekspozycji na hormony. Przy nieregularnym stosowaniu mogą pojawić się plamienia lub krwawienia międzymiesiączkowe; CDC wskazuje też, że prawidłowe i terminowe przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych pomaga ograniczać zaburzenia krwawienia związane z nieregularnym stosowaniem [1].

W materiałach dotyczących antykoncepcji często pojawia się próg 12 godzin, ale nie jest on uniwersalny. NHS wskazuje 12 godzin dla tabletek jednoskładnikowych z desogestrelem [4], natomiast CDC dla typowych tabletek złożonych rozróżnia opóźnienie poniżej 24 godzin, pominięcie 24–48 godzin i pominięcie co najmniej 48 godzin [1].

• antykoncepcja
• recepta online

Jeśli jedna aktywna tabletka dwuskładnikowa jest przyjęta o mniej niż 24 godziny albo została pominięta, ale od planowanego czasu nie minęło jeszcze 48 godzin, CDC zaleca jak najszybciej wziąć tabletkę, która została opuszczona. Następnie należy kontynuować przyjmowanie pozostałych tabletek o zwykłej porze, nawet jeśli oznacza to przyjęcie dwóch tabletek jednego dnia. W takim przypadku stosowania dodatkowych metod antykoncepcyjnych zwykle nie trzeba wprowadzać [1].

Jeżeli pominięto co najmniej 2 tabletki z rzędu i od dawki, którą należało przyjąć, minęło 48 godzin lub więcej, CDC zaleca przyjąć ostatnią pominiętą tabletkę jak najszybciej, a wcześniejsze pominięte tabletki pominąć. Następnie należy dalej przyjmować kolejne tabletki według planu. W kolejnych dniach trzeba powstrzymać się od współżycia albo stosować metodę barierową, np. prezerwatywę, aż do 7 dni prawidłowego przyjmowania tabletek [1].

W takiej sytuacji ryzyko zajścia w ciążę może wzrosnąć, zwłaszcza gdy wydłuża się przerwa bez hormonów; dlatego szczególnie ważne jest trzymanie się zasad dla konkretnego preparatu.

Jeśli potrzebujesz krótkiej instrukcji uzupełniającej, możesz też przeczytać: Jak postąpić w przypadku pominięcia tabletki antykoncepcyjnej?

Jeśli doszło do pominięcia tabletki w 1. tygodniu i pominięto co najmniej dwie aktywne dawki, a następnie doszło do stosunku bez zabezpieczenia w ciągu poprzednich 5 dni, należy rozważyć antykoncepcję awaryjną. Równocześnie trzeba przyjąć tabletkę odpowiadającą ostatniej pominiętej dawce, kontynuować przyjmowanie i stosować dodatkowe metody antykoncepcyjne przez 7 dni prawidłowego przyjmowania tabletek [1]. To sytuacja, w której ryzyko zajścia w ciążę wymaga szczególnie uważnej oceny, bo ryzyko zajścia jest związane także z wydłużeniem przerwy bez hormonów.

Jeśli 2 lub więcej aktywnych tabletek pominięto w 3 tygodniu, CDC zaleca nie wydłużać przerwy bez hormonów. Należy kontynuować przyjmowanie aktywnych tabletek do końca opakowania, pominąć przerwę lub tabletki placebo i rozpocząć przyjmowanie tabletek z nowego opakowania następnego dnia. Dodatkowa metoda antykoncepcyjna jest potrzebna do czasu przyjęcia tabletek hormonalnych przez 7 kolejnych dni [1].

Jeżeli pominięcie w 3 tygodniu dotyczyło tylko jednej tabletki i nie minęło 48 godzin, zwykle nie trzeba rozpoczynać nowego blistra wcześniej [1]. Przy błędzie blisko końca opakowania znaczenie ma przede wszystkim liczba pominiętych aktywnych dawek. Pytanie, czy zrobić przerwę między opakowaniami, zależy od liczby pominiętych aktywnych tabletek i zasad danego preparatu.

W przypadku stosowania tabletek jednoskładnikowych margines czasowy zależy od substancji czynnej. NHS podaje, że dla tradycyjnych tabletek progestagenowych wynosi on 3 godziny, dla desogestrelu 12 godzin, a dla drospirenonu 24 godziny [4]. Oznacza to, że 12 godzin jest prawidłowym progiem dla części preparatów, ale nie dla wszystkich.

Jeśli przekroczyłaś dozwolony czas dla tabletki jednoskładnikowej, przyjmij ją po przypomnieniu sobie i sprawdź w ulotce, przez jaki czas należy stosować dodatkowe zabezpieczenie [4]. W przypadku pominięcia tabletki jednoskładnikowej antykoncepcja awaryjna może być rozważana po stosunku bez zabezpieczenia, ale dobór jej rodzaju powinien uwzględniać stosowaną antykoncepcję hormonalną [3]. Zasady antykoncepcji hormonalnej różnią się zależnie od preparatu.

Tabletki jednoskładnikowe należy przyjmować regularnie, najlepiej o tej samej porze. Wiele opakowań zawiera 28 tabletek i kolejne opakowanie rozpoczyna się bez przerwy; sprawdź schemat konkretnego preparatu [4].

Wymioty krótko po przyjęciu tabletki lub ciężka wodnista biegunka mogą zmniejszyć wchłanianie leku. W przypadku stosowania tabletek trzeba wtedy sprawdzić zasady dla niewchłoniętej dawki. Dla tabletek jednoskładnikowych dokładne znaczenie zależy od rodzaju preparatu; NHS wskazuje różne przedziały czasowe dla tradycyjnej tabletki progestagenowej, desogestrelu i drospirenonu [7]. Jeśli takie objawy wystąpią, należy sprawdzić ulotkę i zastosować zasady jak przy dawce niewchłoniętej lub pominiętej.

Pominięcie tabletki placebo nie jest tym samym co pominięcie dawki aktywnej. Zalecenia dotyczą przede wszystkim tabletek hormonalnych [1]. Jeśli nie wiesz, które tabletki w blistrze są aktywne, sprawdź ulotkę.

Przypadkowe przyjęcie dodatkowej tabletki może powodować nudności, wymioty lub krwawienie; przy nasilonych objawach skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą [2]. Więcej informacji o działaniach niepożądanych znajdziesz w artykule Jakie mogą być skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych?

Antykoncepcja awaryjna może zmniejszyć ryzyko zajścia w ciążę po stosunku bez zabezpieczenia. WHO wskazuje, że tabletki antykoncepcji awaryjnej należy przyjąć możliwie wcześnie, maksymalnie w ciągu 120 godzin, a wkładkę miedzianą można zastosować do 5 dni po stosunku [5].

Po pominięciu tabletki w trakcie stosowania antykoncepcji hormonalnej ważny jest wybór rodzaju antykoncepcji awaryjnej. Po lewonorgestrelu regularną antykoncepcję hormonalną można wznowić od razu, natomiast po octanie uliprystalu WHO zaleca rozpoczęcie lub wznowienie metod zawierających progestagen od 6. dnia, ponieważ równoczesne stosowanie może osłabiać ich działanie [5]. Dlatego trzeba uwzględnić także rodzaj regularnie stosowanej tabletki. Preparaty awaryjne są dostępne tylko na receptę w Polsce.

W Polsce trwa program pilotażowy w aptekach uczestniczących w umowie z NFZ, w którym farmaceuta po przeprowadzeniu wywiadu może wystawić receptę farmaceutyczną na antykoncepcję awaryjną zawierającą octan uliprystalu; program został przedłużony do 30 czerwca 2028 r. [6]. Jest to odrębny program publiczny. Usługi Medicept są świadczone wyłącznie prywatnie i nie są finansowane przez NFZ.

Konsultacja jest szczególnie zasadna, jeśli pominięto 2 tabletki lub więcej, nie znasz typu preparatu, przekroczyłaś dopuszczalny czas dla tabletki jednoskładnikowej, doszło do stosunku bez zabezpieczenia albo rozważasz antykoncepcję awaryjną. Zanotuj nazwę preparatu, dzień opakowania, liczbę pominiętych dawek i czas ostatniego stosunku.

Jeśli potrzebujesz prywatnej konsultacji lekarskiej w sprawie antykoncepcji lub możliwości zastosowania leku na receptę, możesz sprawdzić informacje o usłudze recepta online. Ewentualne wystawienie recepty zależy od oceny medycznej lekarza podczas konsultacji; Medicept nie gwarantuje jej wystawienia i nie realizuje świadczeń finansowanych przez NFZ.