Łysienie androgenowe u mężczyzn – przyczyny, objawy i leczenie

Pierwsze zmiany mogą pojawić się już po okresie dojrzewania. Typowe objawy obejmują cofanie linii włosów, zakola i przerzedzenie na czubku głowy. Nagła, plackowata utrata włosów, ból, rumień, silny świąd, łuszczenie lub bliznowacenie skóry wymagają natomiast oceny innych możliwych przyczyn [3].

• Łysienie typu męskiego jest uwarunkowane genetycznie i zależy od działania androgenów na podatne mieszki włosowe [1].
• Najczęstsza przyczyna utraty włosów u mężczyzn nie musi wiązać się z podwyższonym stężeniem testosteronu.
• Rozpoznanie zazwyczaj opiera się na wywiadzie, charakterystycznym obrazie klinicznym i badaniu owłosionej skóry głowy [3].
• Najlepiej udokumentowane leki to minoksydyl stosowany miejscowo i finasteryd przyjmowany doustnie [1, 2].
• Finasteryd hamuje 5α-reduktazę i przemianę testosteronu w DHT; nie blokuje bezpośrednio receptorów androgenowych.
• W 2025 r. EMA potwierdziła myśli samobójcze jako działanie niepożądane finasterydu w tabletkach, o nieznanej częstości [5].

Więcej informacji o profilaktyce i częstych problemach zdrowotnych zawiera sekcja Męskie zdrowie. Mechanizm AGA szerzej przedstawia materiał Łysienie androgenowe co warto o nim wiedzieć?.

Łysienie androgenowe jest przewlekłym, niebliznowaciejącym typem łysienia. Może rozpocząć się w młodym wieku, ale moment wystąpienia zmian i tempo postępu choroby są indywidualne. U części mężczyzn proces przez lata ogranicza się do zakoli, natomiast u innych obejmuje coraz większą część skóry owłosionej [1].

Określenie „łysienie typu męskiego” opisuje wzorzec utraty włosów, a nie każde wypadanie włosów u mężczyzn. Choroba nie jest zakaźna, nie wynika z „zatkania” mieszków i zazwyczaj nie powoduje bliznowacenia. Skóra głowy wygląda zwykle prawidłowo, a włosy po bokach i w okolicy potylicznej pozostają stosunkowo gęste [1].

AGA nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia fizycznego, ale postępująca utrata włosów może wpływać na samoocenę, samopoczucie i obraz własnego ciała. Znaczenie problemu dla pacjenta warto uwzględnić przy wyborze postępowania.

Łysienie u wielu mężczyzn rozpoczyna się od cofania linii włosów w okolicy czołowo-skroniowej albo przerzedzenia na szczycie głowy. Następnie przerzedzenie włosów rozprzestrzenia się w kierunku okolicy ciemieniowej, a obszary utraty włosów mogą się połączyć. Włosy z tyłu i po bokach głowy zazwyczaj pozostają gęstsze [1].

Typowe cechy obejmują:

• stopniowe pogłębianie zakoli,
• cofanie przedniej linii włosów,
• przerzedzenie w okolicy czołowej, ciemieniowej i na czubku głowy,
• różną grubość włosów w tym samym obszarze,
• zmniejszanie średnicy i długości nowych włosów,
• względne zachowanie owłosienia potylicy i boków głowy,
• brak blizn i zwykle brak nasilonego stanu zapalnego.

Zaawansowanie zmian można opisywać skalą Hamiltona-Norwooda. Pomaga ona uporządkować wzorzec łysienia, lecz nie zastępuje rozpoznania ani różnicowania innych chorób.

Rozpoznanie najczęściej opiera się na wywiadzie oraz badaniu włosów i owłosionej skóry głowy. Lekarz ocenia początek i tempo zmian, rozmieszczenie przerzedzeń, wywiad rodzinny, stosowane leki, przebyte choroby i objawy skórne.

W charakterystycznym obrazie klinicznym widoczne jest przerzedzenie czołowo-skroniowe lub ciemieniowe przy względnym zachowaniu włosów na potylicy. Trichoskopia pozwala obejrzeć skórę i włosy w powiększeniu oraz ocenić między innymi zróżnicowanie średnicy włosów i cechy miniaturyzacji mieszków włosowych.

Badania laboratoryjne nie są potrzebne każdemu pacjentowi. W sytuacjach wątpliwych wskazana może być diagnostyka niedoboru żelaza, chorób tarczycy lub innych zaburzeń hormonalnych, jeśli przemawiają za nimi wywiad i objawy. Biopsję wykonuje się w wybranych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu łysienia bliznowaciejącego [3].

Różnicowanie obejmuje między innymi łysienie plackowate, łysienie telogenowe, zakażenia, choroby zapalne i bliznowaciejące, urazowe uszkadzanie włosów oraz utratę włosów związaną z lekami lub niedoborami. Prawidłowe rozpoznanie jest ważne, ponieważ leczenie chorób skóry głowy może wyglądać zupełnie inaczej niż terapia AGA.

Podczas prywatnej konsultacji dermatologicznej online można omówić przebieg zmian, choroby współistniejące, stosowane preparaty i dotychczasowe leczenie. Lekarz ocenia, czy potrzebne są zdjęcia, badania dodatkowe lub bezpośrednie badanie skóry głowy. Teleporada nie zastępuje wizyty stacjonarnej, gdy jest ona niezbędna do bezpiecznego rozpoznania.

Celem terapii jest ograniczenie dalszej utraty włosów, utrzymanie istniejącego owłosienia i, u części pacjentów, poprawa gęstości. Leczenie nie działa jednakowo u wszystkich, a pełne odtworzenie włosów w zaawansowanym łysieniu jest mało prawdopodobne. Uzyskane korzyści zwykle utrzymują się tylko podczas kontynuowania skutecznej terapii [1, 2].

Finasteryd hamuje 5α-reduktazę, czyli enzym uczestniczący w przemianie testosteronu w DHT. Obniża w ten sposób stężenie DHT i jego wpływ na podatne mieszki. Nie blokuje receptorów androgenowych. U wielu mężczyzn może spowalniać dalszą utratę włosów, a u części poprawiać ich gęstość [1, 2].

Doustny finasteryd stosowany w AGA jest lekiem na receptę. Kwalifikacja wymaga indywidualnej oceny wskazań, przeciwwskazań, przyjmowanych leków, planów dotyczących płodności i możliwych działań niepożądanych. Konsultacja nie gwarantuje zastosowania leku ani wystawienia e-recepty.

Możliwe działania niepożądane obejmują zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji i ejakulacji. Problemy dotyczące funkcji seksualnych należy zgłosić lekarzowi, szczególnie gdy wpływają na samopoczucie [5].

W 2025 r. EMA potwierdziła myśli samobójcze jako działanie niepożądane finasterydu w tabletkach 1 mg i 5 mg, o nieznanej częstości. Większość zgłoszonych przypadków dotyczyła osób stosujących tabletki 1 mg z powodu łysienia androgenowego [5].

Mężczyzna przyjmujący finasteryd 1 mg na łysienie powinien przerwać leczenie i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, jeśli wystąpią obniżenie nastroju, depresja lub myśli samobójcze. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia konieczna jest pilna pomoc pod numerem 112 albo w szpitalnym oddziale ratunkowym [5].

W wybranych sytuacjach lekarz może rozważyć inne metody farmakologiczne, między innymi doustny minoksydyl, dutasteryd lub miejscowy finasteryd. Zakres rejestracji zależy od konkretnego produktu i kraju, a część zastosowań odbywa się poza zatwierdzonym wskazaniem. Nie należy rozpoczynać takiego leczenia samodzielnie.

Leczenie chirurgiczne obejmuje przeszczep włosów. Mieszki pobiera się zazwyczaj z okolicy potylicznej lub bocznej, bardziej odpornej na miniaturyzację, i przenosi do obszarów przerzedzonych. Zabieg nie usuwa genetycznej skłonności do łysienia, więc plan musi uwzględniać możliwy dalszy postęp choroby [1].

Proponowane zabiegi trychologiczne obejmują między innymi podawanie osocza bogatopłytkowego, mikronakłuwanie i urządzenia emitujące światło laserowe o niskiej energii. PRP zawiera płytki będące źródłem czynników wzrostowych, ale protokoły zabiegowe są niejednorodne, a dowody dla tych metod mają zróżnicowaną jakość. Nie można gwarantować odrostu włosów [1].

Szampon, kosmetyk ani suplement nie usuwa genetycznej wrażliwości mieszków na DHT. Łagodna pielęgnacja może ograniczać podrażnienie skóry i łamanie włosów. Niedobory należy uzupełniać po ich rozpoznaniu; duże dawki biotyny, żelaza lub cynku bez wskazań nie są standardowym leczeniem AGA i mogą powodować działania niepożądane lub zaburzać wyniki badań.

Odsłoniętą skórę głowy warto chronić przed promieniowaniem UV za pomocą nakrycia głowy albo odpowiedniego produktu przeciwsłonecznego [1].

Ocena lekarska jest szczególnie ważna w przypadku pojawienia się:

• nagłej lub bardzo szybkiej utraty włosów,
• gładkich, plackowatych ognisk bez włosów,
• bólu, pieczenia, silnego świądu albo tkliwości skóry,
• zaczerwienienia, krost, strupów, wysięku lub nasilonego łuszczenia,
• bliznowacenia albo zaniku ujść mieszków włosowych,
• wypadania po rozpoczęciu nowego leku, ciężkiej chorobie lub dużym spadku masy ciała,
• osłabienia, niezamierzonej zmiany masy ciała lub innych objawów ogólnych.

Typowe AGA nie jest stanem nagłym, lecz przed rozpoczęciem terapii warto potwierdzić rodzaj łysienia. Preparaty przeznaczone do łysienia androgenowego nie zastępują diagnostyki nagłego, plackowatego lub niewyjaśnionego wypadania włosów [3, 4].