Antybiotyk na zatoki – kiedy jest potrzebny i jaki lek może wybrać lekarz?

To, jaki antybiotyk na zatoki może zostać zastosowany, zależy m.in. od wieku, ciężkości infekcji, alergii, ciąży, wcześniejszego leczenia i indywidualnego stopnia oporności. Nie istnieje jeden najlepszy antybiotyk odpowiedni dla każdego pacjenta. Wyjaśniamy, kiedy antybiotyk na zatoki bywa uzasadniony i jakie leki może rozważyć lekarz.

• Ostre zapalenie zatok zwykle trwa 2–3 tygodnie; przy objawach utrzymujących się około 10 dni lub krócej wytyczne NICE nie zalecają antybiotyku [1].
• Bakteryjne zapalenie zatok można podejrzewać, gdy dolegliwości nie słabną przez co najmniej 10 dni albo nasilają się po wcześniejszej poprawie [2].
• Antybiotyk stosowany na zapalenie zatok wybiera lekarz. Wytyczne dla dorosłych wskazują m.in. amoksycylinę z kwasem klawulanowym lub bez niego, zależnie od standardu i sytuacji klinicznej [2].
• Brak poprawy lub pogorszenie po 3–5 dniach prawidłowej antybiotykoterapii wymaga ponownej oceny rozpoznania, innych przyczyn i możliwych powikłań [2].
• Obrzęk powiek lub okolicy oka, podwójne widzenie, pogorszenie ostrości wzroku, bardzo silny ból głowy albo objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy medycznej [1].

Więcej o cechach odróżniających infekcję bakteryjną od wirusowej przeczytasz w materiale Bakteryjne zapalenie zatok: co musisz wiedzieć?. Informacje o bezpiecznym stosowaniu różnych grup preparatów znajdziesz także w poradniku leków.

• zapalenie zatok
• poradniku leków
• receptę online

Zapalenie zatok przynosowych oznacza stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok. Najczęstsze objawy zapalenia zatok to zatkany nos, wydzielina, ból lub rozpieranie twarzy, osłabienie węchu, zaburzenia smaku, ból głowy i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Może wystąpić ból gardła, kaszel, stan podgorączkowy lub gorączka. Kolor wydzieliny sam nie potwierdza infekcji bakteryjnej.

Ostre zapalenie zatok zwykle ustępuje w ciągu 2–3 tygodni [1]. Dolegliwości trwające 12 tygodni nie odpowiadają typowemu przebiegowi ostrego zapalenia zatok i wymagają diagnostyki przewlekłego zapalenia. Konsultacja laryngologiczna może obejmować endoskopię lub tomografię komputerową. W leczeniu zapalenia zatok o przewlekłym przebiegu antybiotyków nie stosuje się rutynowo bez ostrego zaostrzenia [2].

W aptece nie jest dostępny antybiotyk na zatoki bez recepty. Preparaty dostępne bez recepty mogą łagodzić dolegliwości, ale nie zastępują leku o działaniu przeciwbakteryjnym w leczeniu bakteryjnego zapalenia zatok. Podczas konsultacji lekarz ocenia czas trwania choroby, nasilenie objawów, leki i przeciwwskazania. Jeśli uzna zastosowanie antybiotyku za zasadne, może wystawić receptę online; e-recepta nie jest gwarantowanym wynikiem konsultacji. Zasady realizacji recept opisuje Ministerstwo Zdrowia [5].

Leczenie zatok wymaga dopasowania do przyczyny. Leczenie zapalenia wirusowego skupia się przede wszystkim na łagodzeniu dolegliwości. Leczenie zapalenia bakteryjnego może wymagać innego postępowania.

Wirusowe zapalenie zatok przynosowych w większości przypadków ustępuje samoistnie. Leczenie przeciwbólowe może obejmować paracetamol lub ibuprofen na ból zatok i gorączkę, jeśli nie ma przeciwwskazań. Leczenie objawowe obejmuje też płukanie nosa solą fizjologiczną; wytyczne dopuszczają irygację, leki przeciwbólowe i sterydy donosowe [2].

Przy objawach trwających około 10 dni NICE pozwala rozważyć donosowy glikokortykosteroid przez 14 dni u dorosłych i dzieci od 12. roku życia. Może on zmniejszyć objawy, lecz prawdopodobnie nie skraca ich trwania [1]. Sterydy donosowe i antybiotyki działają inaczej: pierwsze ograniczają stan zapalny błony śluzowej nosa, drugie mają działanie przeciwbakteryjne.

Domowe sposoby mogą poprawiać komfort, ale nie zastępują leczenia zapalenia. Preparaty zawierające np. korzeń goryczki bywają opisywane jako naturalny antybiotyk na zatoki, lecz nie jest to termin medyczny. NICE nie znalazł dowodów na korzyści z inhalacji parowych, doustnych leków obkurczających, leków przeciwhistaminowych ani mukolityków w ostrym zapaleniu zatok [1].

To, kiedy zaczyna działać antybiotyk na zatoki, ocenia się po stopniowym zmniejszaniu gorączki, bólu i wydzieliny. Jeżeli po 3 dniach nie ma poprawy, a po 5 dniach objawy utrzymują się lub nasilają, potrzebna jest konsultacja. Wytyczne zalecają po 3–5 dniach prawidłowego leczenia zweryfikować rozpoznanie, inne przyczyny i powikłania, a dopiero potem rozważyć zmianę terapii [2].

Brak odpowiedzi nie zawsze oznacza, że potrzebny jest silniejszy antybiotyk na zatoki. Przyczyną może być wirus, choroba zębopochodna, alergia lub zaburzenia anatomiczne nosa i zatok. W nawrotach lekarz może zlecić badanie mikrobiologiczne; wynik posiewu daje odpowiedź o wrażliwości wyhodowanej bakterii. Typowe ostre zapalenie zatok nie wymaga badania obrazowego, a tomografię rozważa się przy podejrzeniu powikłań, innego rozpoznania lub przewlekłego zapalenia [2].

Jeśli ból koncentruje się przy konkretnym zębie lub nasila podczas nagryzania, warto uwzględnić przyczynę stomatologiczną; osobno wyjaśniamy, kiedy sięgnąć po antybiotyk na ból zęba. Gdy dominującą dolegliwością nie jest ból twarzy, lecz wirowanie lub zaburzenia równowagi, pomocny może być artykuł o tym, jaki lek na zawroty głowy może być rozważany zależnie od ich przyczyny.