Kaszel w ciąży – jak leczyć i jaki syrop wybrać?

Kaszel w ciąży może być suchy albo mokry, a leczenie kaszlu zależy od przyczyny objawu. Suchy kaszel wymaga ograniczenia podrażnienia błon śluzowych, natomiast mokry kaszel służy oczyszczaniu dróg oddechowych z wydzieliny. Kobieta ciężarna przed przyjęciem jakiegokolwiek preparatu leczniczego powinna sprawdzić pełny skład i warto skonsultować go z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży [1].

• Kaszel w ciąży sam w sobie zwykle nie stanowi zagrożenia dla dziecka. Znaczenie ma jego przyczyna, nasilenie oraz objawy towarzyszące.
• Na początku warto sięgnąć po odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, nawilżanie powietrza i sól fizjologiczną. Ciepły napój z miodem może łagodzić podrażnienie gardła, choć nie leczy przyczyny kaszlu [2].
• W ciąży należy wybierać możliwie prosty skład syropu na kaszel. Preparaty wieloskładnikowe mogą zawierać alkohol, substancje obkurczające błonę śluzową nosa lub zioła bez potwierdzonego bezpieczeństwa.
• Syrop z porostu islandzkiego w ciąży i syrop prawoślazowy nie są automatycznie całkowicie bezpieczne. Europejska Agencja Leków wskazuje, że bezpieczeństwo porostu islandzkiego i korzenia prawoślazu w ciąży nie zostało ustalone [3]. W przypadku prawoślazu obowiązuje analogiczne zastrzeżenie [4].
• Silny kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej, krwawa wydzielina, wysoka gorączka lub szybkie pogorszenie samopoczucia wymagają pilnej konsultacji lekarskiej [2].

Więcej informacji o różnicach między kaszlem produktywnym i nieproduktywnym znajdziesz w materiale: Jak leczyć kaszel suchy i mokry – podpowiadamy.

Kaszel w ciąży najczęściej wynika z wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Inne możliwe przyczyny to grypa, zapalenie oskrzeli lub płuc, alergia, astma, dym tytoniowy, suche powietrze, spływanie wydzieliny z górnych dróg oddechowych i refluks [2]. Jeżeli kaszel wiąże się z paleniem lub ekspozycją na dym, warto przeczytać także: Kaszel palacza: czym jest, jak się go pozbyć.

Zmiany hormonalne i rosnąca macica sprzyjają refluksowi, który może nasilać kaszel po posiłku i w pozycji leżącej [5]. Gdy kaszel w ciąży współwystępuje ze zgagą lub chrypką, warto ocenić tę przyczynę.

Kaszel suchy jest drażniący i nie towarzyszy mu odkrztuszanie, a mokry kaszel wiąże się z wydzieliną w drogach oddechowych. Rozpoznanie rodzaju kaszlu wpływa na dobór postępowania. W profilaktyce nawrotów pomocne są również zasady opisane w poradniku jak zachować zdrowe płuca.

Łagodny kaszel związany z przeziębieniem zwykle nie wpływa na rozwój płodu ani nie stanowi zagrożenia dla dziecka [1]. Napięcie mięśni brzucha podczas kaszlu nie jest równoznaczne ze skurczami porodowymi.

Zwykły kaszel nie powinien wywołać porodu przedwczesnego. Ryzyko dla matki i dziecka może wynikać z ciężkiej grypy, zapalenia płuc, niewyrównanej astmy lub niedotlenienia. Grypa w ciąży częściej prowadzi do powikłań oddechowych i w rzadkich przypadkach wiąże się z przedwczesnym porodem [1].

U przyszłej mamy silny kaszel może powodować ból mięśni brzucha, dyskomfort w obrębie klatki piersiowej lub problemy ze snem. Regularne bolesne skurcze macicy, krwawienie, odpływanie płynu owodniowego lub mniej ruchów płodu wymagają kontaktu z zespołem prowadzącym ciążę.

Inhalacje z soli fizjologicznej z użyciem jałowego roztworu mogą zmniejszać suchość w drogach oddechowych, ale nie usuwają przyczyny infekcji. Do nebulizatora nie należy dodawać olejków eterycznych ani domowych mieszanek.

Nawilżanie powietrza może przynieść ulgę, gdy suche powietrze nasila podrażnienie błon śluzowych gardła. Nawilżacz trzeba regularnie myć, a wdychanie pary wodnej znad wrzątku grozi oparzeniem.

Ciepły napój z miodem może łagodzić drapanie w gardle, choć dowody są ograniczone [2]. Pomocne bywa także płukanie gardła ciepłą słoną wodą.

Syrop z cebuli jest popularnym domowym sposobem na kaszel, podobnie jak napój z czarnej porzeczki czy kleik z siemienia lnianego. Siemię lniane działa powlekająco, ale domowe sposoby na kaszel nie leczą zapalenia płuc ani astmy.

Przy bardzo męczącym, nieproduktywnym kaszlu lekarz może rozważyć lek hamujący odruch kaszlowy. Dane dotyczące dekstrometorfanu nie wskazują na zwiększenie ryzyka wad wrodzonych przy stosowaniu zgodnym z zaleceniem [7].

Butamirat jest innym lekiem przeciwkaszlowym. Oficjalna ulotka butamiratu zaleca unikanie go w pierwszym trymestrze ciąży, a później stosowanie jedynie po ocenie lekarza. Tego leku nie należy łączyć z lekami wykrztuśnymi, ponieważ może dojść do zalegania wydzieliny w drogach oddechowych [8].

Mokry kaszel w ciąży pomaga usuwać śluz, dlatego nie zawsze powinien być zatrzymywany. Przy wydzielinie w drogach oddechowych ważne są nawodnienie i ocena przyczyny. Klasycznych syropów wykrztuśnych i innych leków na kaszel nie należy dobierać na własną rękę, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, ponieważ dane dotyczące niektórych substancji są ograniczone. W drugim i trzecim trymestrze ciąży również potrzebna jest ocena konkretnego preparatu.

Nie należy samodzielnie łączyć leku hamującego kaszel ze środkiem wykrztuśnym. Jeżeli u przyszłej mamy mokry kaszel w ciąży wiąże się ze świszczącym oddechem, dusznością, gorączką lub bólem w obrębie klatki piersiowej, potrzebna jest ocena lekarska, a nie kolejny syrop.

Śluzy roślinne tego surowca działają powlekająco i mogą łagodzić podrażnienie gardła. Nie można jednak uznać, że syrop z porostu islandzkiego w ciąży jest bezpieczny zarówno we wczesnej, jak i późnej ciąży. EMA nie zaleca jego użycia z powodu braku wystarczających badań [3].

Tak samo syrop prawoślazowy może działać powlekająco, ale EMA nie potwierdza jego bezpieczeństwa dla kobiet w ciąży [4]. Informacja produkt naturalny nie oznacza, że preparat jest bezpieczny dla kobiet w ciąży. Brak danych nie oznacza, że wykazano działanie teratogenne, ale nie pozwala mieć pewności co do bezpieczeństwa dla matki i dziecka.

Sól emska występuje w pastylkach i preparatach do rozpuszczania. To, czy sól emska w ciąży jest właściwa dla przyszłej mamy, zależy od dawki i dodatkowych składników produktu.

Podobnej ostrożności wymaga syrop majerankowy, preparaty z tymiankiem i wieloskładnikowe mieszanki ziołowe. Nie wszystkie produkty roślinne są bezpieczne dla kobiet w ciąży. Nie można też zakładać, że są bezpieczne zarówno w pierwszym, jak i późniejszym trymestrze ciąży. Niektóre surowce roślinne mogą zawierać toksyczne alkaloidy pirolizydynowe, a w wielu przypadkach brakuje danych o wpływie na przebieg ciąży [9]. Alkaloidy pirolizydynowe są powodem, by unikać doustnych preparatów z podbiału i niezweryfikowanych mieszanek. Niektóre zioła mogą wpływać na mięśnie macicy, lecz nie każdy preparat ziołowy wywołuje skurcze macicy.

Przy suchym kaszlu w ciąży warto ograniczyć czynniki drażniące w drogach oddechowych: dym tytoniowy, intensywne zapachy i suche powietrze. Pomocne bywają woda, miód, płukanie gardła i odpowiednia wilgotność powietrza. Jeżeli suchy kaszel w ciąży utrzymuje się nocami, trzeba wziąć pod uwagę alergię, astmę lub refluks.

Przy mokrym kaszlu w ciąży nie należy rutynowo tłumić odruchu kaszlowego. Picie płynów i inhalacje z soli fizjologicznej pomagają utrzymać nawilżenie w drogach oddechowych, ale nie zastępują diagnostyki. Zielona lub żółta wydzielina sama nie przesądza o zakażeniu bakteryjnym, natomiast krwawa wydzielina jest objawem alarmowym.

Warto zanotować czas trwania, wydzielinę, gorączkę, duszność i przyjmowane leki na kaszel; ułatwia to konsultację z lekarzem.