Jelitówka u dziecka – ile trwa, jakie daje objawy i kiedy do szpitala?

• Jelitówka u dziecka, czyli grypa jelitowa lub grypa żołądkowa, to zwykle ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy, a nie zakażenie wirusem grypy [3].
• Objawy jelitówki obejmują biegunkę, wymioty, bóle brzucha, nudności i niekiedy gorączkę [1].
• Biegunka zwykle trwa 5–7 dni, a wymioty 1–2 dni; u większości dzieci wymioty ustępują w ciągu 3 dni [1].
• Podstawą leczenia jelitówki jest stosowanie doustnych płynów nawadniających (ORS) [1].
• Pilnej oceny wymagają m.in. ciężkie odwodnienie, zaburzenia świadomości, zielone wymioty, krew w stolcu i silny miejscowy ból brzucha [1].

Więcej o zakażeniach żołądka i jelit przeczytasz w materiale Grypa żołądkowa, „jelitówka”. Pozostałe materiały dotyczące zdrowia i chorób dzieci są zebrane w osobnym dziale.

• zdrowia i chorób dzieci

Grypę jelitową i grypę żołądkową określa się medycznie jako ostre zapalenie żołądka i jelit lub ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy. Nie jest to infekcja układu oddechowego wywołana wirusem grypy. Najczęstszą przyczyną są wirusy jelitowe, m.in. norowirusy i rotawirusy [3].

U młodszych dzieci jelitówkę często wywołują rotawirusy, natomiast u starszych dzieci częstą przyczyną są norowirusy [10].

Wirusowe zakażenie układu pokarmowego może szerzyć się przez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą, skażone ręce, przedmioty, powierzchnie, żywność lub wodę [3]. Objawy ze strony przewodu pokarmowego wynikają z zakażenia jelit. Drobne cząstki wymiocin mogą zanieczyszczać otoczenie, ale nie jest to typowa transmisja drogą kropelkową jak w grypie oddechowej [3]. Jeśli dominują objawy ze strony układu oddechowego, zobacz objawy grypy u dzieci.

Jelitówka u dziecka może zacząć się nagłymi wymiotami, a następnie dołączyć może ostra biegunka. Typowe objawy jelitówki to wodniste stolce, nudności i wymioty, kurczowe bóle brzucha, stan podgorączkowy lub gorączka, brak apetytu i osłabienie [1].

W przypadku zakażenia rotawirusem częste są nasilone wymioty i wodnista biegunka; mogą wystąpić także gorączka i ból brzucha [4]. Przebieg jelitówki u dziecka bywa samoograniczający, ale intensywne wymioty i biegunka zwiększają ryzyko odwodnienia organizmu. Najpoważniejszym powikłaniem ostrej biegunki jest odwodnienie wynikające z utraty wody i elektrolitów [7].

Grypę jelitową u dziecka sugeruje nagła zmiana konsystencji stolca na luźną lub wodnistą i/lub nagłe wymioty [1]. Jeśli grypie jelitowej towarzyszy silny miejscowy ból brzucha albo pojawiają się zielone wymioty, krew w stolcu lub zaburzenia świadomości, potrzebna jest pilna ocena lekarska [1].

Po nawodnieniu zaleca się powrót do zwykłej diety odpowiedniej do wieku; karmienie piersią można kontynuować. Soki owocowe i napoje gazowane lepiej ograniczyć do ustąpienia biegunki [1]. Przy słabszym apetycie można proponować małe porcje lekkostrawnych produktów, np. ryż, puree ziemniaczane lub gotowane warzywa. Chudy rosół może być elementem posiłku, ale nie zastępuje ORS.

Nie należy podawać leków przeciwbiegunkowych dziecku bez konsultacji. Antybiotyki nie są rutynowym elementem leczenia grypy żołądkowej; lekarz rozważa je tylko w wybranych sytuacjach [1]. Domowe sposoby nie zastępują prawidłowego nawadniania.

W typowym wirusowym zapaleniu żołądka i jelit nie ma swoistego leczenia przeciwwirusowego; postępowanie pozostaje przede wszystkim objawowe i koncentruje się na utrzymaniu prawidłowego nawodnienia [8].

Bóle brzucha w grypie jelitowej często są rozlane i kurczowe oraz współwystępują z biegunką i wymiotami. Kurczowe bóle brzucha mogą nasilać się przed oddaniem stolca. Taki obraz pasuje do ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego, ale sam ból nie pozwala ustalić przyczyny.

Pilnej oceny wymaga silny, narastający lub wyraźnie zlokalizowany ból brzucha, zwłaszcza ze wzdęciem, zielonymi wymiotami lub krwią w stolcu. Trzeba wtedy brać pod uwagę także inne przyczyny, w tym zapalenie wyrostka robaczkowego [1].

Objawy odwodnienia obejmują m.in. rzadsze oddawanie moczu, suchość jamy ustnej, brak łez, nietypową senność lub drażliwość [3]. U niemowlęcia może pojawić się zapadnięte ciemiączko, a przy bardziej nasilonym odwodnieniu także zapadnięte oczy i wyraźne pogorszenie stanu ogólnego [2].

Apatia lub wyraźny brak energii mogą być dodatkowymi objawami odwodnienia; u niemowlęcia niepokojącym sygnałem jest również brak mokrej pieluchy przez kilka godzin [9].

Aby zapobiec groźnemu odwodnieniu organizmu, trzeba regularnie uzupełniać płyny i obserwować, czy dziecko oddaje mocz, jest kontaktowe i potrafi pić. U małych dzieci biegunka i wymioty mogą prowadzić do groźnemu odwodnieniu szybciej niż u starszych dzieci [1]. Jeśli występują objawy odwodnienia lub dziecko nie przyjmuje płynów, konsultacja lekarska nie powinna być odkładana.

Z dzieckiem z grypą jelitową należy pilnie zgłosić się do lekarza lub na szpitalny oddział ratunkowy, gdy pojawia się:

• zaburzenie świadomości, nadmierna senność lub trudność w wybudzeniu;
• ciężkie odwodnienie, bardzo mała ilość moczu albo brak możliwości przyjmowania płynów;
• uporczywe, intensywne wymioty uniemożliwiające nawadnianie;
• zielone wymioty, krew lub dużo śluzu w stolcu;
• silny miejscowy ból brzucha albo wyraźne wzdęcie;
• znaczne pogorszenie stanu ogólnego [1].

W przypadku niemowląt próg do konsultacji powinien być niski, zwłaszcza gdy dziecko pije wyraźnie mniej niż zwykle [1]. O hospitalizacji decydują stan kliniczny, stopień odwodnienia i możliwość skutecznego nawadniania [2]. Sama liczba stolców w zakażeniu żołądkowo-jelitowym nie przesądza o pobycie w szpitalu.

W większości niepowikłanych przypadków grypy żołądkowej i ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu; rutynowe badania krwi czy stolca nie są potrzebne [2]. Diagnostyka jest szersza przy ciężkim stanie dziecka, krwi w stolcu, długotrwałych objawach, niedawnej podróży lub niejasnym obrazie przewodu pokarmowego [1]. W zakażeniu żołądkowo-jelitowym zakres badań dobiera się do stanu klinicznego [2].

Zatrucie pokarmowe oznacza chorobę związaną ze spożyciem żywności skażonej drobnoustrojami lub ich toksynami. Objawy zatrucia pokarmowego mogą przypominać wirusowe zapalenie żołądka i jelit. Podejrzenie zatrucia pokarmowego zwiększa wspólne zachorowanie kilku osób po tym samym posiłku, ale nie wystarcza to do rozpoznania. Przy ocenie zatrucia pokarmowego znaczenie ma również czas od spożycia podejrzanego pokarmu do początku objawów.

Nie każde zatrucie pokarmowe ma taki sam przebieg, dlatego ocena zatrucia pokarmowego wymaga uwzględnienia całego obrazu klinicznego. Przy ciężkich objawach zatrucia pokarmowego, krwi w stolcu, odwodnieniu lub silnym bólu dziecko wymaga oceny lekarskiej. Rozpoznanie zatrucia pokarmowego nie powinno opierać się wyłącznie na podobieństwie objawów. Jeżeli biegunka się przedłuża, szczególnie po podróży lub kontakcie ze skażoną wodą, lekarz może brać pod uwagę inne zakażenia przewodu pokarmowego, w tym giardiozę [1]. W przedłużającym się nieżycie żołądkowo-jelitowym nie należy zakładać, że to nadal grypa żołądkowa albo zatrucie pokarmowe.