Grypa żołądkowa (jelitówka) – jak się chronić, objawy i leczenie

• Grypa żołądkowa jest potoczną nazwą wirusowego zapalenia żołądka i jelit; częstą przyczyną ostrych zachorowań u dorosłych jest norowirus. Grypa żołądkowa nie jest zakażeniem wirusem grypy.
• Objawy grypy żołądkowej pojawiają się nagle i obejmują przede wszystkim wymioty, wodnistą biegunkę, nudności oraz skurczowe bóle brzucha.
• W zakażeniu norowirusem objawy zwykle rozwijają się od 12 do 48 godzin po kontakcie, czyli po około 1–2 dniach, i u większości osób trwają 1–3 dni [1].
• Leczenie grypy żołądkowej polega głównie na uzupełnianiu płynów i elektrolitów. U dzieci, osób starszych i chorych z obniżoną odpornością szczególnie przydatne są doustne płyny nawadniające [4].
• Osoba chora nie powinna przygotowywać jedzenia ani opiekować się innymi przez co najmniej 48 godzin po ustąpieniu objawów [2].

Podobne dolegliwości może wywoływać także giardioza, dlatego przedłużająca się biegunka wymaga oceny przyczyny. Więcej materiałów o chorobach przewodu pokarmowego zawiera dział układ pokarmowy.

Grypa żołądkowa nie jest grypą. To potoczne określenie ostrego zakażenia przewodu pokarmowego, w którym dochodzi do zapalenia błony śluzowej żołądka i jelit. Za rozwój choroby odpowiadają różne wirusy. Obraz kliniczny zależy od działania różnych wirusów. Rotawirusy i norowirusy należą do najczęstszych przyczyn, a możliwe są także zakażenia adenowirusami i astrowirusami [3]. Grypa jelitowa może więc przebiegać inaczej zależnie od patogenu i wieku chorego. W większości przypadków grypa żołądkowa ma ostry, samoograniczający się przebieg.

Grypa jelitowa jest zwykle rozpoznawana na podstawie obrazu klinicznego. Nieżyt żołądkowo-jelitowy może przypominać zatrucie pokarmowe. Zatrucie pokarmowe jest jednak pojęciem szerszym: może wynikać z zakażenia wirusowego, bakteryjnego lub pasożytniczego albo z działania toksyn bakteryjnych. Jeżeli dominują przewlekłe pieczenie za mostkiem, kwaśne odbijanie i cofanie treści, bardziej pasuje obraz opisany w materiale o refluksie stresowym – objawach, przyczynach i leczeniu.

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną: cząstki wirusa wydalone z kałem lub wymiocinami trafiają na brudne ręce, żywność, wodę albo przedmioty, a następnie dostają się drogą doustną do organizmu. Grypa jelitowa może przenosić się przez kontakt z zakażoną osobą, wspólne naczynia i zakażone przedmioty [1].

Szczególne znaczenie mają często dotykane powierzchnie: klamki, krany, toalety, telefony, zabawki i włączniki światła. Norowirus może utrzymywać się na powierzchniach przez kilka dni, a w sprzyjających warunkach nawet dłuższy czas; dlatego zwykłe przetarcie nie zawsze wystarcza [6]. Ogniska występują zwłaszcza w przedszkolach, szkołach, szpitalach i miejscach takich jak domy opieki. W takich skupiskach grypa żołądkowa może objąć wiele osób w krótkim czasie.

Czas trwania zależy od rodzaju wirusa. W przypadku norowirusa pierwsze objawy choroby najczęściej rozwijają się od 12 do 48 godzin po kontakcie, czyli po około 1–2 dniach, a większość osób zdrowieje w ciągu 1–3 dni [1]. Rotawirusowa grypa jelitowa może trwać 3–8 dni, natomiast zakażenie adenowirusem nawet 1–2 tygodnie [3]. To, ile trwa grypa żołądkowa, nie jest więc jednakowe dla każdej infekcji. Grypa żołądkowa wywołana innym patogenem może utrzymywać się przez okres kilku dni dłużej.

Jak długo zaraża grypa żołądkowa? Największa zakaźność przypada na cały okres objawów i pierwsze dni po poprawie. Wirus może być obecny w kale jeszcze przez co najmniej 2 tygodnie, dlatego higienę trzeba utrzymywać przez cały okres rekonwalescencji [2]. Praktyczna zasada mówi, aby wrócić do przygotowywania posiłków, opieki nad innymi i pracy w skupiskach ludzi dopiero po 48 godzinach bez wymiotów i biegunki [2].

Leczenie grypy żołądkowej jest zwykle objawowe. Podstawą jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Gdy nudności i wymioty utrudniają picie, lepiej podawać doustne płyny małymi porcjami, często, zamiast próbować wypić dużej ilości naraz. Dzieciom, osobom starszym, osobom z obniżoną odpornością oraz pacjentom z nasilonymi objawami szczególnie przydatne są doustne płyny nawadniające zawierające glukozę i elektrolity [4]. U dzieci nawadnianie doustne należy rozpocząć możliwie wcześnie, a karmienia piersią nie powinno się przerywać [5].

Nie ma potrzeby głodzenia ani stosowania restrykcyjnej diety. Po odzyskaniu apetytu można stopniowo wrócić do zwykłego jedzenia. Jeśli są dobrze tolerowane, lekkostrawne produkty, takie jak kleik ryżowy, chudy rosół, gotowane warzywa czy delikatne musy, mogą ułatwić przyjmowanie małych posiłków, ale nie skracają samej infekcji [4]. W większości przypadków grypa żołądkowa ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni. Przy grypie żołądkowej żywienie należy dopasować do apetytu i tolerancji chorego. Należy pamiętać, że ciężkostrawne potrawy, alkohol i bardzo słodkie napoje mogą nasilać dolegliwości.

Leków przeciwbiegunkowych nie należy podawać dzieciom bez konsultacji. U dorosłych także nie są właściwe przy krwi w stolcu, wysokiej gorączce lub podejrzeniu zakażenia bakteryjnego. Antybiotyki nie leczą wirusowej grypy żołądkowej [4]. W rzadkich przypadkach ciężkie odwodnienie wymaga leczenia w szpitalu, a osłabienie może utrzymywać się jeszcze przez kilka dni.