Tężyczka a stwardnienie rozsiane – wczesne objawy i różnicowanie

• Wczesne objawy SM często dotyczą wzroku, czucia, siły mięśniowej, koordynacji i równowagi.
• Zapalenie nerwu wzrokowego może powodować ból oka, zamazane widzenie i mniej jaskrawy odbiór kolorów.
• Skurcze mięśni mogą występować w SM i tężyczce, lecz nie rozstrzygają o rozpoznaniu.
• Objawy stwardnienia rozsianego obejmują czasem problemy z pęcherzem moczowym, przewlekłe zmęczenie i zaburzenia poznawcze.
• Rozpoznanie wymaga oceny neurologa; nie istnieje pojedynczy test samodzielnie potwierdzający SM.

Szersze omówienie znajdziesz w artykule Stwardnienie rozsiane – ciężka choroba neurologiczna. Inne objawy neurologiczne także należy oceniać z uwzględnieniem ich czasu trwania i dynamiki.

• objawy neurologiczne

Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą chorobą zapalną ośrodkowego układu nerwowego i chorobą autoimmunologiczną i może mieć bardzo różny początek. Układ odpornościowy uszkadza osłonki mielinowe włókien nerwowych w mózgu i rdzeniu kręgowym, co zaburza przewodzenie impulsów. Uszkodzone osłonki mielinowe nie przewodzą sygnałów prawidłowo. Miejsce zmian w układzie nerwowym decyduje o tym, jakie objawy stwardnienia rozsianego wystąpią. Rozsiane ogniska w układzie nerwowym mogą dawać odmienne dolegliwości [1].

Na całym świecie z SM żyje ponad 1,8 mln osób [1]. Choroba może pojawić się w każdym wieku, lecz częściej dotyczy ludzi młodych, zwykle między 20. a 50. rokiem życia [6]. Objawy mogą wpływać na ich życie w różnym stopniu.

Przyczyny stwardnienia rozsianego nie są w pełni poznane. Uwzględnia się podatność genetyczną i czynniki środowiskowe; nie można sprowadzać choroby do zakażeń, na przykład wirusami [1]. Stwardnienie rozsiane może mieć postać nawracającą, z rzutami i okresami poprawy, albo charakter postępujący.

Objawy stwardnienia rozsianego mogą obejmować silną konieczność oddania moczu, częstomocz, trudność w rozpoczęciu mikcji albo nieświadome nietrzymanie moczu. Problemy z pęcherzem moczowym wymagają wykluczenia innych przyczyn, zwłaszcza zakażenia dróg moczowych [1].

U części chorych występują zaburzenia poznawcze, przede wszystkim problemy z koncentracją, pamięcią roboczą i szybkością przetwarzania informacji. Możliwe są również zaburzenia nastroju. Lekarz neurolog interpretuje je łącznie z pozostałymi objawami [2].

Tężyczka może przypominać objawy SM przez mrowienie, drętwienie i skurcze mięśni. Nie jest jednak chorobą demielinizacyjną, lecz zespołem wzmożonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej. Bywa związana z obniżeniem stężenia wapnia zjonizowanego, niedoborem magnezu lub zasadowicą. Typowe są parestezje wokół ust i w palcach, bolesny skurcz dłoni i stóp oraz bardziej rozlane, zwykle obustronne napięcie mięśni [4].

W SM objawy wynikają z ogniskowych zmian w układzie nerwowym: mózgu, nerwach wzrokowych lub rdzeniu kręgowym. Stwardnienie rozsiane daje zatem objawy zależne od lokalizacji zmian. Stwardnienie rozsiane może zaatakować każdą jego część i powodować osłabienie jednej kończyny, zaburzenia widzenia albo koordynacji [1]. Stwardnienie rozsiane i tężyczka mogą współistnieć, lecz wymagają osobnej diagnostyki.

Inne choroby i inne schorzenia również mogą naśladować objawy SM, między innymi niedobory witamin, migrena z aurą, neuropatie i choroby rdzenia. Osłabienie oraz zawroty głowy występują także w zaburzeniach hormonalnych; zobacz Jakie objawy daje choroba Addisona?

Stwardnienie rozsiane rozpoznaje lekarz neurolog na podstawie wywiadu, dokładnego badania neurologicznego i dowodów wskazujących, że zmiany dotyczą różnych lokalizacji w układzie nerwowym lub pojawiały się w różnym czasie. Kryteria McDonalda zrewidowane w 2024 roku uwzględniają nerw wzrokowy jako piątą lokalizację anatomiczną istotną w diagnostyce [5].

Podstawowym badaniem jest rezonans magnetyczny mózgu, a zależnie od objawów również rdzenia kręgowego. Badania pomocnicze mogą obejmować punkcję lędźwiową z oceną płynu mózgowo-rdzeniowego, optyczną tomografię koherentną i badanie potencjałów wywołanych. Stwardnienie rozsiane może pozostawiać w układzie nerwowym zmiany, które nie dają objawów neurologicznych, a rezonans może je ujawnić [1]. Rezonans magnetyczny ujawnia zmiany demielinizacyjne u 90% pacjentów.

Pacjenci wciąż niepotrzebnie boją się, że punkcja lędźwiowa jest konieczna u każdego. Lekarz neurolog zleca ją wtedy, gdy może uzupełnić obraz diagnostyczny. Badania krwi pomagają wykluczyć inne choroby, w tym zaburzenia elektrolitowe istotne przy podejrzeniu tężyczki [6]. Hipokalcemia jest główną przyczyną tężyczki jawnej.