Jak działa e-recepta? Mechanizm, odbiór i dostęp pacjenta

Jak działa e-recepta w praktyce? Osoba uprawniona przeprowadza konsultację, ocenia wskazania, wprowadza dane pacjenta i leku, a następnie autoryzuje dokument. Pacjent może otrzymać e-receptę przez SMS, w e-mailu, w aplikacji mojeIKP albo jako wydruk informacyjny. W aptece wystarcza zwykle 4-cyfrowy kod i numer PESEL albo dokument z QR bądź kodem kreskowym. Decyzja o przepisaniu leku należy do osoby wystawiającej i musi wynikać z oceny medycznej.

• E-recepta jest dokumentem w wersji elektronicznej zapisanym w P1, a nie jedynie kodem z telefonu.
• Po wystawieniu e-recepty pacjent może dostać wiadomość SMS z 4-cyfrowym kodem, wiadomość e-mail z dokumentem w formacie PDF, kod QR w mojeIKP lub wydruk informacyjny.
• Przy realizacji e-recepty można podać czterocyfrowy kod oraz numer PESEL pacjenta albo pokazać dokument z QR lub kodem do zeskanowania.
• Internetowe Konto Pacjenta pokazuje lek, dawkowanie, daty i status recepty.
• Standardowo e-recepta jest ważna 30 dni; dla antybiotyków termin wynosi 7 dni, a dla preparatów immunologicznych 120 dni. Recepta może być ważna 365 dni, jeśli osoba wystawiająca odpowiednio ją oznaczy.
• Różne leki z pakietu recept można wykupić w różnych aptekach. Jeżeli jeden lek przepisano w kilku opakowaniach i rozpoczęto częściową realizację, pozostałe opakowania odbiera się w tej samej aptece.

Czytaj dalej: Jak wykupić leki z e-recepty online? Więcej o teleporadach i dokumentacji zawiera przewodnik po e-usługach medycznych.

• recepta online

Recepta elektroniczna to dokument medyczny utworzony, podpisany i zapisany w systemie. Od 8 stycznia 2020 roku jest podstawową formą wystawiania recept w Polsce.[4] Aktualne przepisy przewidują jednak sytuacje, w których możliwa jest recepta w formie papierowej, na przykład przy braku dostępu do systemu e-zdrowie.[5]

Określenia e-recepta i recepty online bywają używane zamiennie, ale nie znaczą dokładnie tego samego. Recepta online odnosi się zwykle do sposobu odbycia konsultacji, natomiast efektem wystawienia dokumentu jest standardowa e-recepta zapisana w P1. Recepty online nie tworzą odrębnego rodzaju dokumentu. Szersze wyjaśnienie, gdzie można otrzymać receptę online, znajduje się w osobnym artykule.

E-recepta nie jest skanem. Zawiera dane pacjenta, jeden lek, liczbę opakowań, sposób stosowania, odpłatność, termin ważności i dane osoby wystawiającej. W praktyce jeden dokument e-recepty obejmuje jeden lek, a kilka e-recept może zostać zgrupowanych w pakiet. Pacjent otrzymuje wspólny kod dostępu do pakietu, lecz farmaceuta realizuje poszczególne dokumenty oddzielnie. Takie rozdzielenie umożliwia wykupienie różnych leków w różnych aptekach i pozostawia w P1 zapis realizacji każdego dokumentu.[3]

Po wystawieniu e-recepty pacjent może otrzymać e-receptę na kilka sposobów. Ministerstwo Zdrowia i Centrum e-Zdrowia wskazują, że dostępne są:[1]

• wiadomość SMS zawierająca 4-cyfrowy kod; do użycia kodu potrzebny jest również numer PESEL,
• wiadomość e-mail z dokumentem jako załącznik PDF; w praktyce pacjent otrzymuje receptę e-mailem, dokument w formacie PDF ma kod kreskowy, dane leku i zalecone dawkowanie,
• aplikacja mojeIKP, w której widoczny jest kod QR,
• wydruk informacyjny przekazany przez osobę wystawiającą, zwłaszcza gdy pacjent nie korzysta z Internetowego Konta Pacjenta.

W e-mailu znajduje się dokument podobny do wydruku. Załącznik PDF zawiera kod kreskowy i 4-cyfrowy kod; po zeskanowaniu nie trzeba podawać PESEL.

Do odbioru SMS nie jest potrzebny smartfon. Czterocyfrowy kod i numer PESEL można przekazać bliskiej osobie. Należy pamiętać, że specjalny kod i PESEL umożliwiają dostęp do danych recepty, dlatego nie powinny być udostępniane przypadkowym osobom. Papierowy wydruk informacyjny pomaga osobom bez aplikacji, a profil zaufany umożliwia logowanie do IKP.

Realizacja e-recepty jest możliwa w aptece podłączonej do P1 i dotyczy przepisanych leków oraz zapisanych ilości. Lista przepisanych leków jest pobierana z dokumentów w pakiecie. Pacjent lub osoba działająca w jego imieniu może:[1]

• podać czterocyfrowy kod i numer PESEL pacjenta,
• pokazać kod QR w aplikacji mojeIKP,
• otworzyć e-receptę w e-mailu i pokazać kod kreskowy,
• przekazać wydruk informacyjny, który również ma kod kreskowy.

Kod QR albo kod kreskowy pozwala pobrać dokument bez PESEL, więc e-recepta może zostać zrealizowana sprawniej. Po wydaniu leku system zapisuje dane realizacji e-recepty i kontroluje ilość przepisaną przez osobę wystawiającą.

Jeżeli pakiet obejmuje różne leki, każdy z nich można wykupić w innej aptece. Gdy jednak jeden lek został przepisany w kilku opakowaniach, po wykupieniu pierwszego opakowania pozostałe opakowania z tej samej e-recepty odbiera się w jednej aptece — tej, w której rozpoczęto realizację.[7] Informacje o preparatach warto sprawdzać oddzielnie, np. Nebilet i Ibuprofen Hasco.

Termin realizacji e-recepty zależy od produktu i oznaczeń osoby wystawiającej. Co do zasady recepta jest ważna 30 dni od daty wystawienia. Dokument pokazuje, do kiedy recepta ważna jest w danym przypadku. Jeżeli wpisano „realizacja od”, liczby dni nie oblicza się od momentu wystawienia, lecz od wskazanej późniejszej daty, co pozwala rozpocząć realizację w późniejszym terminie.[2]

Najważniejsze wyjątki to:

• 7 dni w przypadku recepty na antybiotyk,
• 120 dni w przypadku preparatów immunologicznych,
• 365 dni, gdy osoba wystawiająca oznaczy receptę jako roczną; pierwsze opakowanie należy zasadniczo wykupić w ciągu 30 dni od daty wystawienia albo od wskazanej daty realizacji.[2]

Lekarz może wskazać inną datę rozpoczęcia realizacji, np. w chorobach przewlekłych. Należy pamiętać, że data wystawienia e-recepty, „realizacja od” i koniec ważności pełnią różne funkcje. Data wystawienia e-recepty jest punktem wyjścia, jeśli nie wskazano późniejszej daty.

E-recepta usuwa problem nieczytelnego pisma, ale nadal wymaga weryfikacji. Przed realizacją e-recepty warto sprawdzić lek, dawkowanie, odpłatność i dane pacjenta. Przy niezgodności trzeba skontaktować się z wystawcą; farmaceuta nie zmienia decyzji klinicznej. Nie należy samodzielnie zmieniać zaleconego dawkowania.

Nie wszystkie produkty podlegają identycznym regułom. Leki psychotropowe, środki odurzające i wybrane preparaty o potencjale uzależniającym są objęte dodatkowymi wymaganiami. Dla części z nich wystawienie e-recepty wymaga osobistego zbadania pacjenta, z przewidzianymi prawem wyjątkami dotyczącymi określonej kontynuacji leczenia.[6]

Odrębne zasady dotyczą recept transgranicznych. Recepty pro auctore oraz pro familiae są regulowane osobno, podobnie jak sytuacje awarii systemu i wystawienie recepty papierowej. Recepta w formie papierowej nie jest jednak tym samym co wydruk informacyjny e-recepty: wydruk tylko przedstawia dane dokumentu istniejącego w P1. W przypadku recepty papierowej farmaceuta realizuje fizyczny dokument, natomiast papierowy wydruk informacyjny e-recepty służy jedynie do odczytania danych zapisanych elektronicznie. Zgubienie wydruku nie usuwa recepty z P1, ponieważ pacjent nadal może uzyskać dostęp przez IKP, mojeIKP, SMS lub e-mail.