Gradówka a jęczmień – jakie są różnice?

• Jęczmień zwykle boli, szybko narasta, jest zaczerwieniony i może zawierać ropną treść.
• Gradówka przeważnie rozwija się wolniej, jest twardsza i zazwyczaj nie powoduje bólu.
• Jęczmień i gradówka mogą występować zarówno na górnej, jak i dolnej powiece.
• Podstawą domowego postępowania są ciepłe, czyste okłady. Zmiany nie należy wyciskać ani przekłuwać.
• Silny ból oka, pogorszenie widzenia, gorączka lub rozlany obrzęk całej powieki wymagają pilnej oceny medycznej.

Więcej informacji o typowych objawach i bezpiecznym postępowaniu zawiera poradnik o jęczmieniu na oku. Jeśli zmiana jest nietypowa, nawraca albo utrudnia widzenie, można omówić ją podczas konsultacji z okulistą.

• Zdrowie oczu

Jęczmień to ostre bakteryjne zapalenie jednego z gruczołów znajdujących się w powiece. Najczęstszą przyczyną jest zakażenie Staphylococcus aureus. Jęczmień zewnętrzny obejmuje mieszek rzęsy oraz sąsiadujące gruczoły łojowe Zeissa lub gruczoły potowe Molla. Jęczmień wewnętrzny rozwija się głębiej, w gruczole Meiboma na wewnętrznej stronie powieki [1]. Jęczmień i gradówka dotyczą więc gruczołów znajdujących się w różnych warstwach powieki, ale mechanizm obu zmian nie jest taki sam.

Gradówka jest przewlekłą zmianą zapalną powstającą wskutek niedrożności gruczołu łojowego i zatrzymania jego wydzieliny. Najczęściej dotyczy gruczołu Meiboma. W przeciwieństwie do jęczmienia nie jest z założenia zakażeniem bakteryjnym, dlatego antybiotyk nie stanowi rutynowego leczenia niepowikłanej gradówki [2].

Do rozwoju jęczmienia prowadzi zwykle zablokowanie, a następnie zakażenie gruczołu powiekowego. Ryzyko zwiększają m.in. przewlekłe zapalenie brzegów powiek, dysfunkcja gruczołów Meiboma, częste pocieranie oczu, nieprawidłowa higiena powiek, trądzik różowaty oraz cukrzyca [1]. Zakładanie soczewek kontaktowych brudnymi rękami i używanie zanieczyszczonych kosmetyków może dodatkowo sprzyjać podrażnieniu oraz przenoszeniu drobnoustrojów. Jęczmień i gradówka mogą występować zarówno pojedynczo, jak i jako zmiany mnogie.

Przyczyny gradówki wiążą się przede wszystkim z utrudnionym odpływem wydzieliny z gruczołów łojowych. Sprzyjają temu przewlekłe zapalenie brzegów powiek, trądzik różowaty i wcześniejsze podobne zmiany [4]. Gradówka może być powikłaniem jęczmienia wewnętrznego, gdy po ustąpieniu ostrego zakażenia pozostaje niedrożność gruczołu i przewlekłe zapalenie. Nie oznacza to jednak, że każda gradówka powstaje z jęczmienia. W obu przypadkach zaleca się unikanie noszenia soczewek kontaktowych.

Warto wiedzieć: Zdrowie oczu

Bezpieczne domowe sposoby mają wspierać odpływ wydzieliny, a nie mechanicznie usuwać guzek. Ciepłe okłady można przykładać kilka razy dziennie, za każdym razem używając czystego materiału. Odpowiednia higiena obejmuje także mycie rąk przed dotykaniem okolicy oczu oraz delikatne oczyszczanie brzegu powieki preparatem przeznaczonym do tego celu.

Do czasu wygojenia należy zrezygnować z makijażu oczu i noszenia soczewek kontaktowych. Nie powinno się stosować okładów z rumianku ani pocierać zmiany złotą obrączką. Pocieranie złotą obrączką nie jest metodą leczenia i stwarza ryzyko dodatkowego zanieczyszczenia okolicy oka. Po infekcji warto wymienić kosmetyki mające kontakt z powieką oraz dokładnie oczyścić akcesoria do makijażu.

Ocena lekarska jest wskazana, jeżeli objawy nasilają się mimo domowego leczenia, guzek długo się utrzymuje, nawraca w tym samym miejscu albo pojawiają się zaburzenia widzenia. Powtarzająca się gradówka wymaga różnicowania z innymi zmianami powieki [2]. Jeśli jęczmień i gradówka regularnie nawracają, lekarz ocenia także możliwe czynniki sprzyjające.

Pilnej pomocy wymagają: silny ból samej gałki ocznej, nagłe pogorszenie widzenia, nadwrażliwość na światło, gorączka, trudność w poruszaniu okiem oraz zaczerwienienie lub obrzęk obejmujący całą powiekę i okoliczne tkanki. Obrzęk całej powieki z gorączką nie jest typowy dla niepowikłanej gradówki i może świadczyć o szerzeniu się infekcji [2].