Jak leczyć gradówkę na oku? Skuteczne metody i porady

• Gradówka oka rozwija się najczęściej po zablokowaniu ujścia gruczołu Meiboma; zatrzymana wydzielina wywołuje miejscowy stan zapalny [3].
• Typowe objawy gradówki to twardy guzek na górnej bądź dolnej powiece, niewielki obrzęk, zaczerwienienie powieki oraz uczucie ucisku. Duża zmiana może powodować dyskomfort i przejściowo pogarszać ostrość widzenia [2].
• Domowe sposoby obejmują przede wszystkim ciepłe okłady i masaż powieki wykonywany czystymi rękami. Nie powinno się wyciskać gradówki.
• Jeśli domowe sposoby nie przynoszą poprawy, gradówka na oku nawraca lub jej objawy są nietypowe, należy udać się do lekarza.
• Chirurgiczne usunięcie jest jedną z metod stosowanych przy utrzymującej się lub dużej, objawowej zmianie; zabieg wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym [4].
• Po usunięciu gradówki zwolnienie lekarskie nie jest automatycznie konieczne. O czasowej niezdolności do pracy decyduje lekarz na podstawie stanu pacjenta i charakteru pracy [6].

Więcej materiałów o objawach, profilaktyce i chorobach okulistycznych znajdziesz w dziale zdrowie oczu.

Jeśli zamiast guzka dominuje zaczerwienienie oka, wydzielina lub silny świąd, porównaj objawy z materiałem o zapaleniu spojówek oraz osobnym omówieniem alergicznego zapalenia spojówek.

• zdrowie oczu

Gradówka oka, po angielsku chalazion, jest zmianą zapalną związaną najczęściej z niedrożnością jednego z gruczołów Meiboma. Gruczoły te znajdują się w tarczce powieki i wytwarzają lipidową część filmu łzowego. Gdy dochodzi do zablokowania ujścia gruczołu Meiboma, oleista wydzielina zalega w tkankach, a w konsekwencji rozwija się przewlekły stan zapalny i powstaje twardy guzek [3].

Gradówka na oku najczęściej pojawia się na górnej powiece, ale może wystąpić także na dolnej powiece. Na początku może przypominać jęczmień. Różnica polega m.in. na tym, że jęczmień jest zwykle bolesną zmianą związaną z zakażeniem, natomiast dojrzała gradówka często jest niebolesna i ma bardziej przewlekły przebieg [1]. Sama gradówka nie jest chorobą zakaźną i nie przenosi się na inne osoby [2]. Jęczmień pojawia się nagle, jest czerwony i bolesny.

Najczęstszą przyczyną gradówki jest niedrożność ujścia gruczołów Meiboma. Przyczyny powstawania gradówki są związane także z warunkami sprzyjającymi zatykaniu gruczołów. Do rozwoju zmiany może predysponować przewlekłe zapalenie brzegów powiek, w którym zmienia się jakość wydzieliny gruczołów i łatwiej dochodzi do ich zatykania. Zwiększone ryzyko obserwuje się również u osób z trądzikiem różowatym oraz łojotokowym zapaleniem skóry [2].

Do praktycznych czynników, które mogą nasilać podrażnienie okolic oczu i sprzyjać powstawaniu gradówki, należą niewłaściwa higiena oczu, pocieranie oczu brudnymi rękami, używanie przeterminowanych lub cudzych kosmetyków oraz nieprawidłowa pielęgnacja soczewek kontaktowych. U osób ze skłonnością do zapalenia brzegów powiek znaczenie ma regularna higiena powiek i dokładny demakijaż oczu [2]. W przypadku noszenia soczewek kontaktowych trzeba szczególnie dbać o higienę oczu.

Warto odróżnić czynniki sprzyjające od bezpośredniej przyczyny. Zablokowanie ujścia gruczołu Meiboma inicjuje miejscowy stan zapalny, dlatego nie każda infekcja bakteryjna w okolicy oka prowadzi do rozwoju gradówki. Taki stan zapalny nie jest równoznaczny z zakażeniem. Bakterie gronkowca są istotniejsze w patogenezie jęczmienia niż typowej gradówki [1].

Rozpoznanie zwykle opiera się na wywiadzie i badaniu oka oraz powiek. Okulista ocenia wielkość zmiany chorobowej, jej położenie, stan brzegów powiek, rzęsy oraz ujścia gruczołów Meiboma. W razie potrzeby może odwinąć powiekę i wykonać dokładne badanie w lampie szczelinowej [3].

Szczególna uwaga jest potrzebna, gdy gradówka na oku nawraca w tym samym miejscu, ma nietypowy wygląd albo nie reaguje na odpowiednie leczenie. W takich sytuacjach lekarz może rozważyć badanie histopatologiczne, ponieważ niektóre inne zmiany powieki mogą klinicznie przypominać gradówkę [3].

Leczenie gradówki zależy od czasu trwania, wielkości zmiany, nasilenia stanu zapalnego i wpływu na widzenie. W wielu przypadkach gradówka ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, a leczenie rozpoczyna się od metod zachowawczych [3]. Jeśli stan zapalny nasila się lub pojawia się ból, konieczna jest ponowna ocena rozpoznania.

Antybiotyk nie jest automatycznie potrzebny, ponieważ typowa gradówka nie jest zakażeniem bakteryjnym. Lekarz może jednak zalecić miejscowe preparaty przeciwbakteryjne, gdy współistnieje zapalenie brzegów powiek, wtórne zakażenie lub inny stan, który tego wymaga [3]. Dlatego erytromycyna na gradówkę nie powinna być stosowana samodzielnie tylko na podstawie obecności guzka. Dobór maści lub kropli wymaga oceny wskazań i przeciwwskazań.

W utrzymujących się zmianach okulista może rozważyć iniekcję kortykosteroidu albo zabieg chirurgiczny. Steroidy nie są obojętne: miejscowe lub podawane do zmiany mogą wiązać się z działaniami niepożądanymi i powinny być stosowane przez lekarza [3]. Leczenie gradówki oka wymaga więc stopniowania postępowania, a metody leczenia dobiera się do obrazu klinicznego. Skuteczne metody postępowania nie są więc identyczne u każdej osoby.

Chirurgiczne usunięcie rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy gradówka na oku utrzymuje się mimo leczenia zachowawczego, jest duża, objawowa lub powoduje istotny dyskomfort. Zabieg chirurgiczny polega zwykle na nacięciu zmiany od wewnętrznej strony powieki i usunięciu zalegającej treści. Jest wykonywany w znieczuleniu miejscowym i zazwyczaj pozwala wrócić do domu tego samego dnia [4].

Po zabiegu może pojawić się obrzęk, zasinienie i przejściowe podrażnienie oka. Chirurgiczne usunięcie nie daje gwarancji, że zmiana nigdy nie nawróci. Przy zmianach nawracających lekarz może zdecydować o przekazaniu materiału do badania histopatologicznego [4].

Czy usunięcie gradówki oznacza zwolnienie lekarskie? Nie automatycznie. Moorfields Eye Hospital wskazuje, że jest to niewielki zabieg dotyczący powieki i sam w sobie zwykle nie powinien uniemożliwiać pracy [4]. W praktyce znaczenie mają jednak m.in. obrzęk, widzenie, dolegliwości po zabiegu oraz rodzaj wykonywanej pracy. E-ZLA jest dokumentem stwierdzającym czasową niezdolność do pracy z powodu choroby; o jego wystawieniu decyduje lekarz po ocenie sytuacji pacjenta [6].

Medicept świadczy usługi wyłącznie prywatnie i nie realizuje świadczeń finansowanych przez NFZ. Wystawienie dokumentu medycznego, w tym e-ZLA, nie jest gwarantowane i wymaga medycznego uzasadnienia.

Po chirurgicznym usunięciu gradówki należy stosować się do zaleceń osoby wykonującej zabieg. W pierwszych dniach możliwe są niewielki obrzęk i zasinienie. Lekarz może zalecić maść do stosowania po zabiegu oraz kontrolę okulistyczną [4]. Do czasu zagojenia warto unikać makijażu oczu i dotykania okolicy zabiegowej brudnymi rękami.

W zapobieganiu nawrotom duże znaczenie ma utrzymanie higieny powiek, szczególnie u osób z przewlekłym zapaleniem brzegów powiek lub dysfunkcją gruczołów Meiboma. Regularne ciepłe okłady i masaż powieki mogą być elementem profilaktyki u osób ze skłonnością do nawrotów [3]. Takie postępowanie wspiera odpływ wydzieliny gruczołów i może ograniczać ryzyko powstawania gradówki. Jeśli współistnieje trądzik różowaty lub łojotokowe zapalenie skóry, warto omówić z lekarzem leczenie choroby podstawowej. Zarówno trądzik różowaty, jak i łojotokowe zapalenie skóry mogą współwystępować z przewlekłym zapaleniem brzegów powiek [2].