Badanie cukru z 3 miesięcy: czym HbA1c różni się od codziennej kontroli glikemii?

• Hemoglobina glikowana powstaje, gdy glukoza łączy się z hemoglobiną – białkiem czerwonych krwinek odpowiedzialnym za transport tlenu.
• Badanie hemoglobiny glikowanej HbA1c odzwierciedla średni poziom glukozy z ostatnich 2–3 miesięcy, przy czym ostatnie tygodnie mają większy wpływ na wynik.
• Codzienny pomiar pokazuje aktualne stężenie glukozy i pozwala ocenić wpływ posiłku, aktywności fizycznej, stresu lub leków.
• HbA1c poniżej 5,7% uznaje się za wynik prawidłowy w diagnostyce; 5,7–6,4% odpowiada zakresowi stanu przedcukrzycowego, a wartość co najmniej 6,5% (48 mmol/mol) jest jednym z kryteriów rozpoznania cukrzycy [6].
• Hemoglobina glikowana może dawać niemiarodajny wynik m.in. w przypadku niedokrwistości, niedoboru żelaza, hemolizy, niedawnej utraty krwi, transfuzji lub niektórych wariantów hemoglobiny [7].

Gdy wynik wymaga rozszerzenia diagnostyki, lekarz może omówić, czy potrzebne jest badanie: krzywa cukrowa oraz czy zasadne jest e-skierowanie na kolejne oznaczenia.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Cukrzyca.

Hemoglobina glikowana HbA1c jest frakcją hemoglobiny, do której w sposób nieenzymatyczny przyłączyła się glukoza. Im wyższe stężenia glukozy utrzymują się we krwi, tym większa część cząsteczek hemoglobiny ulega glikacji. Czerwone krwinki żyją przeciętnie około 120 dni, dlatego wynik badania hemoglobiny glikowanej obejmuje dłuższy czas niż pojedyncze oznaczenie glukozy. Nie jest to jednak prosta średnia z dokładnie 120 dni: poziom glukozy z ostatniego miesiąca wpływa na wynik bardziej niż wartości sprzed dwóch lub trzech miesięcy [6].

Badanie poziomu hemoglobiny glikowanej nie pokazuje jednak godzin występowania hiperglikemii ani epizodów hipoglikemii [6].

Badanie hemoglobiny glikowanej HbA1c ocenia długoterminową kontrolę glikemii. Glukometr lub CGM pokazuje, jak poziom glukozy we krwi zmienia się po posiłkach, wysiłku, lekach, w czasie infekcji lub pod wpływem stresu. Stres emocjonalny może przejściowo podnieść cukier we krwi, lecz pojedynczy epizod zwykle ma niewielki wpływ na wynik HbA1c [6].

CechaBadanie hemoglobiny glikowanejGlukometr lub CGMZakres czasuŚredni poziom z ostatnich 2–3 miesięcyAktualny wynik albo ciąg zmian w ciągu dniaGłówne zastosowanieDiagnostyka i ocena skuteczności leczenia w dłuższym okresieBieżące decyzje dotyczące posiłków, aktywności i terapiiWykrywanie wahańNie pokazuje pojedynczych skoków ani spadkówUjawnia hiperglikemię, hipoglikemię i zmienność glikemiiPrzygotowanieZwykle bez bycia na czczoZależy od celu pomiaru, np. na czczo lub po posiłkuOgraniczeniaZmiany czasu życia erytrocytów i warianty hemoglobiny mogą zafałszować wynikWynik zależy m.in. od techniki pomiaru, urządzenia i warunków badania

U osób z cukrzycą typu 1 codzienne pomiary lub CGM są niezbędne do bezpiecznego dawkowania insuliny. W cukrzycy typu 2 zakres samokontroli zależy od leczenia i ryzyka hipoglikemii. Hemoglobina glikowana HbA1c powinna być zestawiana z pomiarami domowymi, objawami i danymi z CGM [3].

W diagnostyce u osób nieciężarnych stosuje się następujące przedziały:

Wynik HbA1cInterpretacja diagnostycznaponiżej 5,7%zakres prawidłowy5,7–6,4% (39–47 mmol/mol)stan przedcukrzycowyco najmniej 6,5% (48 mmol/mol)kryterium rozpoznania cukrzycy, zwykle wymagające potwierdzenia

Normy HbA1c stosowane w diagnostyce nie są tym samym co cele terapeutyczne u osób z rozpoznaną cukrzycą. Dla wielu dorosłych niebędących w ciąży typowym celem jest poziom HbA1c poniżej 7% (53 mmol/mol), ale właściwa wartość HbA1c musi być ustalana indywidualnie. Lekarz uwzględnia czas trwania choroby, ryzyko hipoglikemii, choroby nerek i serca, zaawansowany wiek oraz obciążenie leczeniem. U osób starszych lub z istotnymi powikłaniami cel może być mniej rygorystyczny [2][6].

Wynik badania hemoglobiny glikowanej HbA1c należy odczytywać zależnie od celu oznaczenia. W diagnostyce cukrzycy pojedynczy nieprawidłowy wynik może wymagać potwierdzenia. W monitorowaniu leczenia hemoglobina glikowana HbA1c nie pokazuje, czy wysoki średni poziom wynikał ze stałej hiperglikemii, czy z naprzemiennych wzrostów i spadków. Podwyższony poziom w dłuższym okresie wiąże się z ryzykiem powikłań cukrzycy, w tym uszkodzenia nerek, siatkówki, nerwów oraz zdarzeń o charakterze makroangiopatii, takich jak udar mózgu. Niski poziom może natomiast wynikać z hipoglikemii lub skróconego czasu życia krwinek [1][2][7].

Badanie hemoglobiny glikowanej HbA1c wykonuje się zwykle z krwi żylnej. Wynik badania jest zazwyczaj dostępny w ciągu kilku dni. Test z krwi włośniczkowej może służyć monitorowaniu, lecz w celach diagnostycznych zaleca się metodę laboratoryjną standaryzowaną przez NGSP [1][6].

Badanie hemoglobiny glikowanej nie wymaga specjalnego przygotowania i można je wykonać o dowolnej porze dnia. Przy samym HbA1c nie trzeba być na czczo ani unikać posiłku. Zaleca się jednak unikać ciężkich posiłków przed badaniem. Jeśli pobierane są też inne badania, należy zastosować się do zaleceń laboratorium lub lekarza [6]. Leków nie należy samodzielnie odstawiać.

Badanie poziomu hemoglobiny glikowanej wykonuje się przy podejrzeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej, w diagnostyce cukrzycy typu 2 oraz w kontroli osób ze zdiagnozowaną cukrzycą. U pacjentów ze stabilnym przebiegiem choroby i realizujących cele terapeutyczne badanie hemoglobiny glikowanej wykonuje się zwykle co najmniej dwa razy w roku. Po zmianie leczenia, przy niewyrównanej cukrzycy lub gdy poziom HbA1c pozostaje powyżej celu, lekarz może zalecić regularne badanie mniej więcej co 3 miesiące [2][6].

Badanie hemoglobiny glikowanej warto powtórzyć wcześniej, jeśli występują wysokie wartości glukozy, nawracające niedocukrzenia albo rozbieżność między HbA1c a pomiarami domowymi.

Hemoglobina glikowana HbA1c wymaga ostrożnej interpretacji, gdy zmienia się czas życia czerwonych krwinek lub budowa hemoglobiny. Niedokrwistość hemolityczna, świeża utrata krwi albo leczenie zwiększające produkcję erytrocytów mogą prowadzić do zaniżenia HbA1c. Z kolei w przypadku niedoboru żelaza wynik bywa zawyżony. Anemia sierpowata, talasemia i rzadkie warianty hemoglobiny mogą zakłócać pomiar w sposób zależny od zastosowanej metody laboratoryjnej [7].

Na wiarygodność wpływają również transfuzje, dializoterapia, choroby nerek, niektóre choroby wątroby i ciąża. Gdy HbA1c nie odpowiada pomiarom domowym, lekarz może rozważyć inną metodę oznaczenia, morfologię i ocenę gospodarki żelazowej. Nie należy samodzielnie zmieniać dawek leków.