Czym jest semaglutyd? Działanie, zastosowanie i bezpieczeństwo

GLP-1 jest hormonem inkretynowym uwalnianym w przewodzie pokarmowym po posiłku. Uczestniczy w regulacji poziomu glukozy, wydzielania insuliny, glukagonu oraz łaknienia. Naturalny GLP-1 działa krótko, natomiast cząsteczkę leku opracowano tak, aby jej działanie utrzymywało się znacznie dłużej. Jest ona analogiem GLP-1 o 94% zgodności sekwencji z ludzkim GLP-1 [1]. Substancję czynną wytwarza firma Novo Nordisk.

Semaglutyd to nazwa substancji czynnej, a Ozempic, Rybelsus i Wegovy są nazwami produktów, które ją zawierają. Ozempic i Rybelsus mają wskazanie do leczenia cukrzycy typu 2, natomiast Wegovy służy kontroli masy ciała. Produkty różnią się też postacią, dawkami i sposobem stosowania. Poniższa tabela zestawia te produkty i nie jest katalogiem wszystkich preparatów i połączeń dostępnych na świecie [1–3].

Rejestracja poszczególnych produktów przebiegała różnorodnie zależnie od rynku i wskazania. W Stanach Zjednoczonych FDA zatwierdziła Ozempic w 2017 roku, następnie Rybelsus w 2019 roku, a Wegovy do leczenia otyłości i nadwagi w 2021 roku [7]. Rybelsus był pierwszym agonistą receptora GLP-1 opracowanym do przyjmowania doustnego [8]. W Unii Europejskiej Wegovy otrzymał pozytywną opinię w listopadzie 2021 roku. Pozwolenie na dopuszczenie tego produktu do obrotu obowiązuje od 6 stycznia 2022 roku [3].

Dla pacjenta istotna jest również substancja czynna zawarta w leku, jak i konkretny produkt. Ten sam składnik aktywny może występować w zupełnie różnych stężeniach, postaciach i wskazaniach. Przy ustalaniu wskazań do stosowania semaglutydu i wyborze preparatu bierze się pod uwagę rozpoznanie, dotychczasowe leczenie, choroby współistniejące oraz indywidualny profil bezpieczeństwa.

Cukrzyca typu 2

Ozempic jest zarejestrowany do poprawy kontroli glikemii u dorosłych, u których cukrzyca typu 2 jest niedostatecznie kontrolowana. Stanowi uzupełnienie diety i aktywności fizycznej [1]. Rybelsus ma takie samo ogólne wskazanie w leczeniu tej choroby. Oba preparaty mogą być stosowane samodzielnie, gdy metformina jest niewłaściwa, albo w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi [2].

Doustne leki przeciwcukrzycowe, insulina i agoniści receptora GLP-1 działają na różne sposoby. Gdy terapia skojarzona zawiera pochodne sulfonylomocznika lub insulinę, lekarz może rozważyć zmniejszenie ich dawek, by ograniczyć ryzyko wystąpienia hipoglikemii. Omawiana substancja nie zastępuje insuliny. Nie służy też do leczenia cukrzycy typu 1 ani cukrzycowej kwasicy ketonowej [2].

W przeprowadzonych badaniach wykazano również korzyści sercowo-naczyniowe, ale dotyczyły one określonych grup pacjentów. Do badania SUSTAIN-6 włączono dorosłych z cukrzycą typu 2 i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. U większości rozpoznano chorobę sercowo-naczyniową, przewlekłą chorobę nerek lub obie te choroby. Uzyskanego wyniku nie należy automatycznie przekładać na każdego pacjenta ani utożsamiać z osobnym wskazaniem wszystkich produktów z semaglutydem [1].

Leczenie otyłości i kontrola masy ciała

W leczeniu otyłości stosuje się produkt zarejestrowany do kontroli masy ciała — zarówno jej redukcji, jak i późniejszego utrzymania. W Unii Europejskiej Wegovy jest przeznaczony dla dorosłych ze wskaźnikiem masy ciała (BMI) co najmniej 30 kg/m² albo z BMI od 27 do poniżej 30 kg/m². W tej drugiej grupie warunkiem jest występowanie co najmniej jednej choroby związanej z nadmierną masą ciała, np. cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny lub choroba sercowo-naczyniowa. Leczeniu towarzyszą zawsze dieta o obniżonej wartości energetycznej i zwiększona aktywność fizyczna dobrana indywidualnie do każdego pacjenta [3].

W badaniu STEP 1, w którym to przebadano 1961 dorosłych osób bez stwierdzonej cukrzycy, podskórny semaglutyd podawany 2,4 mg raz w tygodniu wraz z interwencją dotyczącą stylu życia wiązał się ze średnią redukcją masy ciała o 14,9% po 68 tygodniach, wobec 2,4% w grupie placebo. To wynik odnoszący się do przebadanej populacji, dawki i czasu leczenia, a nie obietnica indywidualnego efektu [9].

Doustną postać leku oceniano między innymi w badaniu OASIS 4: 307 dorosłych bez cukrzycy, z otyłością albo z nadwagą i co najmniej jednym powikłaniem związanym z masą ciała, otrzymywało semaglutyd 25 mg na dobę albo placebo, z zaleceniami dotyczącymi stylu życia. Analiza uwzględniała także możliwość przerwanie leczenia. Średnia redukcja masy ciała u pacjentów w 64. tygodniu wyniosła w niej 13,6% wobec 2,2%. W badaniu nie porównywano tabletek z zastrzykami. Samo zestawienie wyników OASIS 4 i STEP 1 nie rozstrzyga więc, która postać jest lepsza dla konkretnej osoby [10].

Sama liczba kilogramów nie powinna być jedyną miarą skuteczności terapii w leczeniu otyłości. Lekarz ocenia procentową zmianę masy ciała i obwód talii, ale także przebieg chorób współistniejących oraz tolerancję leku. Bierze również pod uwagę możliwość długotrwałego utrzymania uzyskanej masy ciała [4].

Wegovy zajmuje ważne miejsce w farmakoterapii otyłości, ale nie jest jedynym uniwersalnym standardem leczenia. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (PTLO) z 2024 r. uwzględniają dawkę 2,4 mg jako jedną z kilku opcji leczenia, a wybór konkretnego preparatu powinien zależeć od wskazań, chorób współistniejących, przeciwwskazań i celów terapii [4].

Podczas stosowania semaglutydu ocena tempa zmiany masy ciała powinna uwzględniać również stan odżywienia pacjenta, skład jego diety i samopoczucie.

Wegovy we wstrzyknięciach ma także wskazanie dla młodzieży od 12. roku życia, która ma otyłość i masę ciała powyżej 60 kg. Otyłość oznacza tu BMI co najmniej na 95. centylu dla wieku i płci. U młodzieży należy przerwać leczenie i ponownie ocenić jego zasadność, jeśli po 12 tygodniach stosowania 2,4 mg lub maksymalnej tolerowanej dawki BMI nie zmniejszy się o co najmniej 5%. Tabletki Wegovy mają wskazanie dla dorosłych; nie należy przenosić na nie zasad leczenia młodzieży [3].

Preparaty do podania podskórnego mają postać roztworu do wstrzykiwań w fabrycznie napełnionym wstrzykiwaczu. Zależnie od produktu stosuje się je raz w tygodniu w okolicę brzucha, uda albo ramienia. Wstrzyknięcia nie należy wykonywać dożylnie ani domięśniowo. Praktyczne różnice między dostępnymi terapiami iniekcyjnymi opisuje poradnik zastrzyki na odchudzanie - co warto wiedzieć.

Po podaniu podskórnym lek osiąga swoje maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 1–3 dni [1]. Nie należy przenosić tej wartości na preparat w postaci tabletek, ponieważ doustna postać ma odmienny i bardziej zmienny profil wchłaniania w organizmie.

Semaglutyd doustny: Rybelsus i Wegovy w tabletkach

Rybelsus należy do grupy określanej jako doustne leki przeciwcukrzycowe. Jego wskazanie i postać można porównać z Ozempikiem w artykule Ozempic czy Rybelsus. Dokumentacja EMA obejmuje starszą formulację o mocach 3 mg, 7 mg i 14 mg oraz nowszą o mocach 1,5 mg, 4 mg i 9 mg, a także 25 mg i 50 mg. Niższe wartości w nowszej formulacji leku nie oznaczają automatycznie słabszego działania: znaczenie ma bowiem sposób wchłaniania leku. Dostępność poszczególnych mocy w Polsce trzeba sprawdzić osobno dla konkretnego produktu leczniczego[2].

Semaglutyd dostępny w tabletkach nie oznacza już wyłącznie leku Rybels. Aktualna dokumentacja EMA obejmuje również tabletki Wegovy, przeznaczone do kontroli masy ciała u osób dorosłych. Obydwa produkty zawierają tę samą substancję czynną, nie mają tego samego wskazania i nie wolno zamieniać ich samodzielnie. Szczegóły dotyczące produktu opisuje artykuł o Wegovy w tabletkach [2,3].

Wchłanianie semaglutydu i zasady przyjmowania tabletek

Wchłanianie semaglutydu z tabletek jest niewielkie, a jego zmienność większa niż przy podaniu podskórnym. Rybelsus i tabletki Wegovy przyjmuje się na pusty żołądek po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia, popijając wodą w ilości nie większej niż 120 ml. Tabletkę trzeba połknąć w całości; nie należy jej dzielić, kruszyć ani żuć. Po jej przyjęciu trzeba odczekać co najmniej 30 minut przed posiłkiem, napojem lub zażyciem innych doustnych leków. Krótszy odstęp zmniejsza wchłanianie semaglutydu [2,3].

Dawkowanie semaglutydu zależy od produktu i wskazania. Zasady stosowania semaglutydu w cukrzycy typu 2 przewidują dla wybranego preparatu tygodniowego dawkę początkową 0,25 mg raz w tygodniu. Po 4 tygodniach jest ona zwykle zwiększana do 0,5 mg raz w tygodniu, a dalsze zwiększanie dawki może być rozważone zgodnie z charakterystyką produktu i kontrolą glikemii [1].

W leczeniu otyłości dawkę Wegovy we wstrzyknięciach zwiększa się etapami: od 0,25 mg przez 0,5 mg, 1 mg i 1,7 mg do 2,4 mg raz w tygodniu, zwykle w ciągu 16 tygodni. Aktualna ChPL dopuszcza zwiększenie dawki do 7,2 mg raz w tygodniu u dorosłych z początkowym BMI co najmniej 30 kg/m², po co najmniej 4 tygodniach przyjmowania 2,4 mg, jeśli jest to potrzebne. Przy braku dodatkowej poprawy masy ciała dawkę należy zmniejszyć do 2,4 mg. Przy nasilonych objawach żołądkowo-jelitowych lekarz może opóźnić zwiększanie dawki albo wrócić do poprzednio stosowanej dawki do czasu złagodzenia objawów [3].

W przypadku Rybelsusu schemat zależy od zastosowanej formulacji. Starszy rozpoczyna się od 3 mg, po miesiącu przechodzi do 7 mg, a po co najmniej kolejnym miesiącu, jeśli potrzeba, do 14 mg. Nowsza formulacja zaczyna się od dawki 1,5 mg na dobę przez miesiąc, następnie 4 mg. Dalsze zwiększanie do kolejnej dawki, czyli 9 mg, 25 mg lub 50 mg, wymaga co najmniej miesiąca przyjmowania poprzedniej dawki i oceny skuteczności przez lekarza. Rybelsus przyjmuje się jako jedną tabletkę na dobę; nie wolno przyjmować kilku tabletek, aby uzyskać działanie większej dawki [2].

Tabletki Wegovy mają odrębny schemat dawkowania: 1,5 mg na dobę przez 4 tygodnie, następnie 4 mg i 9 mg, po co najmniej 4 tygodnie na każdym poziomie, aż do dawki podtrzymującej 25 mg na dobę. W razie potrzeby pacjenta lekarz może pozostawić poprzednią dawkę na dłużej. Przyjmuje się jedną tabletkę dziennie, a maksymalna zalecana dawka dobowa dla tego leku wynosi 25 mg. Dawki 50 mg opisanej dla Rybelsusu nie należy przenosić na tabletki Wegovy [3].

Nie należy samodzielnie modyfikować dawkowania leku ani przechodzić z podań podskórnych na tabletki. Ze względu na zmienne wchłanianie semaglutydu przyjmowanego doustnie taka zamiana nie sprowadza się do przeliczenia miligramów. Jeśli pominięto tabletkę Rybelsus lub Wegovy, następną należy przyjąć dopiero kolejnego dnia. Dla Ozempicu i Wegovy we wstrzyknięciach obowiązuje okno wynoszące 5 dni: do tego czasu dawkę można przyjąć, a później trzeba ją opuścić i wrócić do ustalonego dnia podania. Nie wolno stosować podwójnej dawki leku. Po dłuższej przerwie sposób powrotu i dawkowanie do leczenia ustala się z lekarzem [1–3].

Dolegliwości przewodu pokarmowego to najczęstsze działania niepożądane semaglutydu: nudności, biegunka, wymioty, zaparcia, ból brzucha, niestrawność, wzdęcia i choroba refluksowa przełyku. Objawy ze strony układu pokarmowego bywają najbardziej nasilone podczas zwiększania dawki przyjmowanego leku. Jeśli wymioty lub biegunka są uporczywe, mogą prowadzić do odwodnienia i pogorszenia funkcji nerek. Działania niepożądane należy zgłaszać lekarzowi — zwłaszcza gdy utrudniają picie lub jedzenie [3].

Ostre zapalenie trzustki należy do ważnych, choć rzadszych powikłań. Zgłaszano także kamicę żółciową, niedrożność jelit, reakcje nadwrażliwości oraz reakcję anafilaktyczną. Zwiększona aktywność amylazy lub lipazy, jeśli brak innych objawów, sama w sobie nie przesądza o rozpoznaniu zapalenia trzustki. Lista działań niepożądanych i częstość ich występowania zależą od produktu. Zawsze powinny być sprawdzone w jego ulotce [2].

Szybka poprawa kontroli glikemii u pacjentów z retinopatią cukrzycową może wiązać się z przejściowym nasileniem zmian w siatkówce. Z tego powodu może być konieczna regularna kontrola okulistyczna. EMA uznała również niearterytyczną przednią niedokrwienną neuropatię nerwu wzrokowego (NAION) za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu. Nagła utrata lub gwałtowne pogorszenie widzenia wymaga pilnej oceny okulistycznej [5].

Hipoglikemia występuje przede wszystkim podczas stosowania semaglutydu w połączeniu z insuliną albo pochodnymi sulfonylomocznika. Objawy występujące u pacjenta mogą obejmować drżenie, poty, kołatanie serca, głód, zaburzenia koncentracji i zawroty głowy. Ryzyko ciężkiej hipoglikemii powinno zostać ocenione przed podjęciem terapii skojarzonej, a pacjent musi wiedzieć, jak reagować na spadek poziomu cukru we krwi [2].

W legalnie działającej aptece preparaty zawierające semaglutyd są wydawane na receptę. Informacja :semaglutyd bez recepty, może kierować do ofert produktów o niewiadomym pochodzeniu, przechowywanych nieprawidłowo albo sfałszowanych. Nie należy kupować ani stosować takich preparatów, ponieważ nie wiadomo nic o ich składzie [6].

Cena terapii zależy od nazwy handlowej, dawki, wielkości opakowania, dostępności i ewentualnej refundacji w przypadku występowania cukrzycy typu 2. Aktualny koszt warto sprawdzić w aptece po uzyskaniu recepty — ceny i zasady finansowania mogą się bowiem zmieniać. Niższa cena produktu nie powinna skłaniać do samodzielnej zamiany na produkt o innym wskazaniu lub stężeniu.

Kiedy mają być dostępne tabletki Wegovy w Polsce?

Według informacji przekazanej przez właściciela Medicept tabletki Wegovy mają być dostępne od 2 listopada 2026 r. To informacja o planowanej dostępności, odrębna od dopuszczenia produktu do obrotu w UE. Nie potwierdza ona ceny, refundacji ani dostępności w konkretnej aptece [3,11].

Od tego dnia rozpoczęcie terapii tabletkami będzie można omówić z lekarzem w Medicept w ramach konsultacji dotyczącej leczenia otyłości online. Lekarz oceni wskazania, stan zdrowia oraz dotychczasowo podejmowane leczenie. Jeśli uzna wystawienie e-recepty za zasadne, konsultacja może się nią zakończyć. Konsultacja nie oznacza jednak gwarancji przepisania leku. Może okazać się potrzebna dodatkowa dokumentacja lub badanie osobiste w gabinecie.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają silny i utrzymujący się ból brzucha, zwłaszcza promieniujący do pleców, oraz uporczywe wymioty z objawami odwodnienia [2]. W przypadku nagłej utraty lub gwałtownego pogorszenia widzenia potrzebna jest pilna i natychmiastowa ocena okulistyczna [5]. Objawy ciężkiej hipoglikemii, a także obrzęk twarzy lub gardła, duszność i inne cechy reakcji anafilaktycznej wymagają niezwłocznej pomocy medycznej[3].

Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki należy natychmiast odstawić semaglutyd i pilnie uzyskać pomoc medyczną; po potwierdzeniu rozpoznania leczenia nie wznawia się. Potwierdzenie NAION również wymaga odstawienia leku. W razie pojawienia się nagłej duszności, obrzęku gardła, utraty przytomności lub drgawek trzeba wezwać pomoc pod numerem 112 albo 999. Nie należy czekać na zaplanowaną wcześniej teleporadę [1–3,5].

Czy semaglutyd można kupić bez recepty i ile kosztuje?

Nie — preparaty zawierające tę substancję są dostępne na receptę. Lekarz w trakcie wizyty ocenia wszystkie wskazania, istniejące przeciwwskazania, przyjmowane leki oraz potrzebę monitorowania terapii. Koszt leku uzależniony jest od konkretnego preparatu, dawki, opakowania i refundacji, dlatego bieżącą kwotę należy sprawdzić w legalnej aptece dla produktu przepisanego przez lekarza.

Czy semaglutyd to to samo co Ozempic?

Nie do końca: semaglutyd to substancja czynna, a Ozempic jest nazwą handlową jednego z dostępnych leków, który ją zawiera w swym skłądzie.  Semaglutyd znajduje się również w innych preparatach, które mogą mieć odmienną postać, dawki i wskazania do stosowania.

Ile można schudnąć podczas stosowania semaglutydu?

W jednym z głównych badań preparatu z dawką 2,4 mg uczestnicy bez stwierdzonej cukrzycy uzyskali po 68 tygodniach leczenia średnio około 15% redukcji masy ciała. Wynik konkretnego pacjenta może być niższy lub wyższy. Terapia lekiem nie daje gwarancji określonego spadku masy ciała ani utrzymania docelowej masy ciała [3].

Czy semaglutyd jest dostępny w tabletkach?

Tak. W tabletkach dostępny jest lek Rybelsus, ze wskazaniem do leczenia u pacjentów z cukrzycą typu 2, oraz Wegovy, przeznaczony do kontroli masy ciała u odpowiednio zakwalifikowanych dorosłych. Należy pamiętać, że preparaty różnią się wskazaniami i schematami dawkowania. Oba leki należy przyjmować na czczo, z wymaganym odstępem od jedzenia, napojów i innych doustnych leków [2,3].

Czy semaglutyd jest bezpieczny i czy uszkadza trzustkę?

Korzyści ze stosowania leku mogą przewyższać ryzyko u prawidłowo zakwalifikowanego i monitorowanego pacjenta. Lek może jednak powodować uciążliwe skutki uboczne, a w części grup wymaga szczególnej ostrożności lub nie powinien być w ogóle stosowany. Kwestię stosowania semaglutydu należy zawsze rozpatrywać indywidualnie dla każdego pacjenta, w odniesieniu do konkretnego preparatu i możliwych działań niepożądanych. Nie można stwierdzić, że semaglutyd zawsze uszkadza trzustkę. Ostre zapalenie trzustki jest jednak znanym, niebezpiecznym i ważnym ryzykiem podczas stosowania agonistów receptora GLP-1. Silny, utrzymujący się ból brzucha wymaga pilnej konsultacji i oceny pod kątem zapalenia trzustki [2].

Czym można zastąpić semaglutyd?

Wybór alternatywy zależy od wskazania, dotychczasowych efektów, działań niepożądanych i chorób współistniejących u pacjenta. Nie należy samodzielnie zamieniać leku. Jeśli rozważany jest liraglutyd, pomocne może być omówienie z lekarzem, jak długo można stosować lek Saxenda i jak monitoruje się taką terapię.